Ανδρέας Βιολάρης
Υπάρχουν παιχνίδια που καθορίζουν την έκβαση ενός τουρνουά. Υπάρχουν παιχνίδια που καθορίζουν μια γενιά. Και υπάρχουν παιχνίδια που μένουν για πάντα χαραγμένα στην ιστορία. Το Αργεντινή - Αγγλία του 1986 ανήκει σε όλες τις πιο πάνω κατηγορίες. Ένας προημιτελικός που ξεπέρασε τα στενά όρια του αγωνιστικού χώρου του «Αζτέκα». Μία μονομαχία που συμπύκνωσε μέσα σε ενενήντα λεπτά πολιτική ένταση δεκαετιών, εθνική υπερηφάνεια και φυσικά ποδοσφαιρική ιδιοφυΐα. Μια κόντρα που έγινε ένα από τα ισχυρότερα σημεία αναφοράς στην ιστορία του αθλήματος!
Για πολλούς ήταν η ποδοσφαιρική συνέχεια του πολέμου των Φόκλαντ του 1982 (ή πόλεμος των Μαλβίνων) όπως αποκαλείται στην Αργεντινή. Μία μάχη που άφησε εκατοντάδες νεκρούς και βαθιά τραύματα στις κοινωνίες της Αργεντινής και της Αγγλίας. Για άλλους ήταν μια προσωπική παράσταση του Μαραντόνα, ο οποίος κατάφερε να μας προσφέρει στο ίδιο παιχνίδι, με διαφορά 5-6 λεπτών, το πιο αμφιλεγόμενο αλλά και το ομορφότερο γκολ στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.
Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο χωρών ξεκίνησε πολύ πριν το ιστορικό παιχνίδι στο Μεξικό. Για την ακρίβεια πάει πίσω στο Μουντιάλ του 1966 και τον προημιτελικό του Γουέμπλεϊ, όπου η Αγγλία κέρδισε την Αργεντινη με 1-0, σε έναν αγώνα που σημαδεύτηκε από τη αποβολή του αρχηγού των Αργεντινών, Αντόνιο Ρατίν. Ο Γερμανός διαιτητής του αγώνα δεν μπορούσε να συνεννοηθεί μαζί του και ο Ρατίν χρειάστηκε αρκετά λεπτά μέχρι να εγκαταλείψει τον αγωνιστικό χώρο εν μέσω έντασης και αψιμαχιών. Μετά το ματς ο προπονητής της Αγγλία, Σερ Άλφ Ράμσι απέτρεψε τους παίκτες του από το να ανταλλάξουν φανέλες με τους αντιπάλους, χαρακτηρίζοντας τους Αργεντινούς «ζώα» (animals). Ένας χαρακτηρισμός που έγινε πρωτοσέλιδο σε όλε τις αγγλικές εφημερίδες το επόμενο πρωί και έμελλε να στοιχειώνει για δεκαετίες τις σχέσεις των δύο χωρών.
Πριν από τον προημιτελικό του 1986 οι πληγές ήταν ακόμη πιο βαθιές, ελέω του πολέμου στα Φόκλαντ, ο οποίος κόστισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους και είχε μετατρέψει οποιαδήποτε αναμέτρηση ανάμεσα στις δύο χώρες σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν αθλητικό αγώνα. Κανείς δεν το παραδεχόταν ή δεν σχολίασε δημόσια. Επισήμως, παίκτες και προπονητές επέμεναν ότι επρόκειτο απλώς για έναν αγώνα. Αυτό προσπάθησε να υπογραμμίσει και ο Λιονέλ Σκαλόνι στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, άλλα και οι ποδοσφαιριστές των δύο ομάδων. Ωστόσο, στην πραγματικότητα όλοι γνώριζαν και περίμεναν με μεγάλη αγωνία τη μονομαχία της 22ας Ιουνίου, στο κατάμεστο «Αζτέκα»!
Το βλέμμα και τα... θεϊκά γκολ
Η προσμονή, η δίψα, η αποφασιστικότητα κι όλα τα υπόλοιπα συναισθήματα που συνόδευαν το συγκεκριμένο παιχνίδι αποτυπώθηκαν απόλυτα στο βλέμμα του Ντιέγκο Μαραντόνα. Δεν ήταν μια απλή ματιά προς τους ένδεκα αντιπάλους, αλλά μια ανοιχτή πρόσκληση πολέμου. Αυτή η σπίθα στο βλέμμα του μαρτυρούσε πως ήταν έτοιμος να κάνει τα πάντα. Να ξεπεράσει τα όρια των κοινών θνητών και να περάσει στην αιωνιότητα. Όπερ και εγένετο. Εκείνη τη μέρα περίπου 115 χιλιάδες θεατές και εκατοντάδες εκατομμύρια τηλεθεατές σε ολόκληρο τον πλανήτη έγιναν μάρτυρες μιας ποδοσφαιρικής παράστασης που δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με οποιαδήποτε άλλη.
Η αλήθεια είναι πως τίποτα δεν προμήνυε αυτό που θα ακολουθούσε στο παιχνίδι, μιας και το πρώτο ημίχρονο ήταν ισορροπημένο, γεμάτο δύναμη και ελάχιστες καλές ευκαιρίες. Μέχρι που ο Μαραντόνα αποφάσισε να το πάρει πάνω του και να γράψει τη δική του ιστορία. Στο 51ο λεπτό νίκησε στον αέρα τον τερματοφύλακα των Άγγλων, Πίτερ Σίλτον, στέλνοντας την μπάλα στα δίχτυα χρησιμοποιώντας… διακριτικά το αριστερό του χέρι. Ο διαιτητής δεν αντιλήφθηκε την παράβαση, το γκολ μέτρησε και οι Άγγλοι ακόμα διαμαρτύρονται. Ο ίδιος ο Μαραντόνα αναφέρθηκε στο γκολ με μία φράση που έμελλε να γίνει – όπως και ο ίδιος - αθάνατη: «(σκόραρα) λίγο με το κεφάλι του Μαραντόνα και λίγο με το χέρι του Θεού» (Un poco con la cabeza de Maradona y otro poco con la mano de Dios). Από αυτή τη φράση γεννήθηκε και η ονομασία «Το Χέρι του Θεού».
Αργότερα, ο Μαραντόνα όχι μόνο δεν ανακάλεσε, αλλά υπερασπίστηκε εκείνη τη εμβληματική στιγμή δηλώνοντας: «Δεν είμαι περήφανος που σκόραρα με αυτό τον τρόπο. Είναι όμως αστείο να θυμώνουν οι Άγγλοι. Κέρδισαν το Μουντιάλ του 1966 με ένα γκολ που δεν ήταν ποτέ γκολ. Επομένως, δεν θα έπρεπε να λένε τίποτα για τον Μαραντόνα — αυτοί είχαν «κλέψει» πρώτοι».
Τέσσερα λεπτά αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος φρόντισε να διαγράψει και την τελευταία αμφιβολία που μπορεί να υπήρχε για την ποδοσφαιρική του ιδιοφυΐα.
Παίρνοντας την μπάλα πίσω από τη μεσαία γραμμή, απέφυγε διαδοχικά 5-6 Άγγλους, ντρίπλαρε και τον Σίλτον και ολοκλήρωσε μια κούρσα σχεδόν εξήντα μέτρων, πριν πλασάρει σε κενή εστία για να πετύχει ένα τέρμα που ψηφίστηκε αργότερα ως το «Γκολ του Αιώνα». Ένα γκολ που αποτελεί μέχρι σήμερα το απόλυτο σύμβολο της ατομικής ποδοσφαιρικής ιδιοφυίας και τελειότητας. Ίσως αυτή να ήταν και η μεγαλύτερη ειρωνεία εκείνης της ημέρας. Μέσα σε μόλις τέσσερα λεπτά, ο Μαραντόνα πέτυχε το πιο… παράνομο και το πιο όμορφο γκολ στην ιστορία του αθλήματος.
Η Αγγλία δεν παρέδωσε τα όπλα. Ο Γκάρι Λίνεκερ μείωσε σε 2-1 και στα τελευταία λεπτά έφτασε μια ανάσα από την ισοφάριση, αφού για μερικά εκατοστά δεν πρόλαβε να στείλει την μπάλα στα δίκτυα με κοντινή κεφαλιά (σ.σ. και οι δύο φάσεις προήλθαν από όμορφες ενέργειες και σέντρες του Τζον Μπαρνς). Μια φάση που αν ο πρώτος σκόρερ του τουρνουά (με έξι γκολ) λειτουργούσε διαφορετικά, ίσως και η ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων να είχε γραφτεί διαφορετικά.
Η Αργεντινή προχώρησε μέχρι τον τελικό και κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο, όμως ο προημιτελικός απέναντι στην Αγγλία ήταν αυτός που έμενε βαθιά χαραγμένος στη μνήμη περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο παιχνίδι εκείνης της διοργάνωσης. Όχι μόνο για το αποτέλεσμα, αλλά γιατί συμβόλιζε πολύ περισσότερα από όσα μπορεί να κουβαλήσει ένα παιχνίδι: πολιτική, ιστορία, υπερηφάνεια, αμφισβήτηση, ιδιοφυΐα και λύτρωση.
Η «μπλε» φανέλα
Υπάρχουν, όμως, και μικρές ιστορίες που κάνουν ακόμη πιο μυθικό εκείνο το απόγευμα. Η μπλε φανέλα της Αργεντινής αγοράστηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή από κατάστημα στο Μεξικό, επειδή η αποστολή δεν ήταν ικανοποιημένη από τη δεύτερη εμφάνιση που είχε μαζί της. Ράφτηκαν πρόχειρα τα εθνόσημα, τοποθετήθηκαν ασημί αριθμοί και, σύμφωνα με τους ανθρώπους της ομάδας, ο ίδιος ο Μαραντόνα ήταν εκείνος που την επέλεξε, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Με αυτή θα νικήσουμε». Εκείνη η… αυτοσχέδια φανέλα έμελλε να γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες στην ιστορία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου. Ως ένδειξη φόρου τιμής, σε μια κίνηση με έντονο ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα ή, ακόμα, και για λόγους… δεισιδαιμονίας, η Αργεντινή θα φορέσει απόψε τη σκούρα μπλε φανέλα μετά από έγκριση της FIFA, αφήνοντας στην άκρη την κλασική γαλανόλευκη ριγέ εμφάνιση.
Η ιστορία κάνει κύκλους
Σαράντα χρόνια μετά τον προημιτελικό του «Αζτέκα» και εξήντα χρόνια μετά τη περιβόητη φράση του Ράμσι, οι δύο ποδοσφαιρικές δυνάμεις βρίσκονται ξανά απέναντι για να διεκδικήσουν μια θέση στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2026. Ο Μαραντόνα δεν βρίσκεται πια εδώ. Ο Λίνεκερ, ο Μπαρνς Σίλτον και οι υπόλοιποι πρωταγωνιστές του 1986 ανήκουν πλέον στην ιστορία. Εκείνο που παραμένει αναλλοίωτο είναι το βάρος αυτής της αντιπαλότητας. Γιατί κάθε αναμέτρηση ανάμεσα στην Αργεντινή και την Αγγλία κουβαλά κάτι περισσότερο από μια ποδοσφαιρική. Κουβαλά εξήντα χρόνια μνήμης. Και αυτό είναι κάτι που ο χρόνος δεν κατάφερε ποτέ να σβήσει.
Υ.Γ.: Σαν να ήθελε η ίδια η ιστορία να θυμίσει από πού ξεκίνησαν όλα, μόλις λίγες ημέρες πριν τον αποψινό ημιτελικό έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών ο Αντόνιο Ρατίν, ο εμβληματικός αρχηγός της Αργεντινής που αποβλήθηκε στον επεισοδιακό προημιτελικό του Μουντιάλ του 1966. Η άρνησή του να εγκαταλείψει τον αγωνιστικό χώρο, η διαμαρτυρία του προς τον Γερμανό διαιτητή και όσα ακολούθησαν έμειναν στην ιστορία ως η σπίθα που οδήγησε λίγα χρόνια αργότερα στην καθιέρωση της κίτρινης και της κόκκινης κάρτας. Έξι δεκαετίες μετά από εκείνο το παιχνίδι, ο άνθρωπος που βρέθηκε στο επίκεντρο της πρώτης μεγάλης πράξης αυτής της ποδοσφαιρικής αντιπαλότητας δεν είναι πια εδώ για να δει το επόμενο κεφάλαιό της. Μια σύμπτωση που δύσκολα θα μπορούσε να γράψει ακόμη και ο καλύτερος σεναριογράφος. Αιωνία του η μνήμη.
