Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να δώσουν ένα οριστικό τέλος στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με τις τριμερείς συνομιλίες που ξεκίνησαν σήμερα στο Άμπου Ντάμπι να σηματοδοτούν την πρώτη ουσιαστική διαπραγματευτική προσπάθεια μεταξύ των δύο πλευρών από τον περασμένο Φεβρουάριο.
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται, πέρα από τον τερματισμό των εχθροπραξιών, η πρόταση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ για τη διαμόρφωση μιας νέας «μακροπρόθεσμης αρχιτεκτονικής ασφαλείας» μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, η οποία θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις σχέσεις της Μόσχας με τη Δύση, γράφει σήμερα η βρετανική εφημερίδα «Guardian».
Όπως ήδη μεταδίδουν διεθνή ΜΜΕ, ξεκίνησαν οι συνομιλίες.
Την αμερικανική πλευρά εκπροσωπούν ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο Τζάρεντ Κούσνερ, τη ρωσική ο σύμβουλος του Κρεμλίνου, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, και την ουκρανική ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας, Ρουστέμ Ουμέροφ, μαζί με ανώτερους αξιωματούχους της κυβέρνησης Ζελένσκι. Στο Άμπου Ντάμπι βρίσκονται επίσης Ευρωπαίοι εκπρόσωποι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΝΑΤΟ, οι οποίοι συμμετέχουν σε παράλληλες επαφές συντονισμού.
Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας και οι ανησυχίες της Ευρώπης
Οι συνομιλίες πραγματοποιούνται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, καθώς είναι οι πρώτες μετά τα κοινά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, ενώ στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο ο Τραμπ έχει αποδυναμωθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να επιταχύνει τις προσπάθειες για συμφωνία, επιδιώκοντας να διαμορφώσει ένα πλαίσιο που δεν θα περιορίζεται σε μια προσωρινή κατάπαυση του πυρός, αλλά θα αποτρέπει την επανάληψη της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ένα από τα βασικά ζητήματα που θα εξεταστούν στο Άμπου Ντάμπι είναι η δημιουργία ενός νέου πλαισίου ασφαλείας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης. Η πρόταση προκαλεί ήδη προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς υπάρχει ο φόβος ότι η Μόσχα θα επαναφέρει τις πάγιες απαιτήσεις της για περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ανατολική Ευρώπη, εξέλιξη που θα μπορούσε να αφήσει τις χώρες της περιοχής περισσότερο εκτεθειμένες στη ρωσική επιρροή.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν διαμαρτύρεται εδώ και χρόνια για την ανατολική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, επιδιώκοντας την επαναδιαπραγμάτευση των ισορροπιών ισχύος μεταξύ της Συμμαχίας και της Ρωσίας. Ωστόσο, για πρώτη φορά οι συγκεκριμένες απαιτήσεις φαίνεται να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη διάθεση συζήτησης από μια εν ενεργεία αμερικανική κυβέρνηση, η οποία δείχνει να επείγεται για την επίτευξη συμφωνίας.
«Θα χρειαστούμε την Ευρώπη στο τραπέζι»
Αμερικανός αξιωματούχος υπογράμμισε ότι για να τερματιστεί ο πόλεμος θα πρέπει να συμμετάσχει και η Ευρώπη στη διαδικασία, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Θα χρειαστούμε την Ευρώπη στο τραπέζι». Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας του Συμβουλίου ΝΑΤΟ - Ρωσίας, το οποίο είχε ανασταλεί μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022, αλλά και της άρσης κυρώσεων σε βάρος της Μόσχας, στο πλαίσιο μιας συνολικής συμφωνίας.
Οι ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες που θα συμμετάσχουν στις διαβουλεύσεις προέρχονται από τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος των συναντήσεων με τους Αμερικανούς διαπραγματευτές είναι να εξεταστεί πώς μπορεί να διαμορφωθεί μια μακροπρόθεσμη αρχιτεκτονική ασφαλείας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, ώστε να περιοριστούν οι πιθανότητες μελλοντικών συγκρούσεων.
Ωστόσο, Ευρωπαίος αξιωματούχος ασφαλείας από χώρα που συμμετέχει στις συνομιλίες παραδέχθηκε ότι οι αμερικανικές προτάσεις δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί και ότι υπάρχει ανησυχία πως η Ουάσιγκτον ενδέχεται να θέσει στο τραπέζι σημαντικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.
Οι εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία και το «μοντέλο» του άρθρου 5
Ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσε να λάβει η Ουκρανία στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι έχουν ήδη συζητήσει με τη ρωσική πλευρά το ενδεχόμενο παροχής εγγυήσεων προς το Κίεβο, οι οποίες θα προσομοιάζουν με εκείνες που προβλέπει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, δηλαδή τη συλλογική άμυνα σε περίπτωση επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους.
«Αυτό που θα λάμβανε η Ουκρανία θα ήταν ουσιαστικά κάτι πολύ παρόμοιο με το ΝΑΤΟ», ανέφερε χαρακτηριστικά Αμερικανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι μια αμερικανική εγγύηση ασφαλείας θα αποτελούσε «μια πραγματικά, πραγματικά μεγάλη υπόθεση».
Όπως εξήγησε, η σχετική απόφαση θα εξαρτηθεί από τις συζητήσεις μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. «Και αν εκείνος θέλει να το κάνει, πρόκειται για κάτι εξαιρετικά σημαντικό όσον αφορά τους πόρους, τη χρηματοδότηση και τη στρατιωτική υποστήριξη», σημείωσε, μιλώντας στην Guardian.
Η προοπτική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ρωσία αντιτίθεται σθεναρά τόσο στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ όσο και στην ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος. Παράλληλα, επικριτές της αμερικανικής πρότασης επισημαίνουν ότι ακόμη και το άρθρο 5 δεν επιβάλλει στα κράτη-μέλη μια απολύτως συγκεκριμένη στρατιωτική αντίδραση σε περίπτωση επίθεσης. Επιπλέον, η εξάπλωση των κυβερνοεπιθέσεων και άλλων μορφών υβριδικού πολέμου δημιουργεί γκρίζες ζώνες ως προς το ποια περιστατικά θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Η πρόταση Κούσνερ και η αντίδραση της EE
Τη γενικότερη κατεύθυνση της αμερικανικής πρότασης περιέγραψε τη Δευτέρα ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και ένας από τους επικεφαλής διαπραγματευτές των ΗΠΑ. Όπως ανέφερε, η Ουάσιγκτον επιδιώκει «ισχυρότερη διαβούλευση, αξιόπιστους διαύλους επικοινωνίας σε περιόδους κρίσης, μεγαλύτερη στρατιωτική διαφάνεια και αμοιβαία μέτρα για τη μείωση των κινδύνων κλιμάκωσης, με πλήρη σεβασμό στην κυριαρχία και την ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων κάθε χώρας».
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, εμφανίστηκε πάντως επιφυλακτική απέναντι στην ανάγκη δημιουργίας μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας, υποστηρίζοντας ότι ήδη υπάρχει ένα διεθνές πλαίσιο συμφωνιών που καθορίζει τις σχέσεις μεταξύ των κρατών.
«Έχουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Περιλαμβάνει διεθνείς συμφωνίες βάσει των οποίων η Ρωσία έχει αναλάβει υποχρεώσεις, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα. Το πρόβλημα είναι ότι η Ρωσία δεν σέβεται αυτές τις συμφωνίες», δήλωσε τη Δευτέρα, στο περιθώριο της Συνόδου των υπουργών Εξωτερικών της G7.
H δήλωση Τραμπ για το «σχήμα» της Ουκρανίας
Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η Ουκρανία θα πρέπει πιθανότατα να παραχωρήσει εδάφη στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα θα έχει στο τέλος «ένα ελαφρώς διαφορετικό σχήμα».
Την περασμένη εβδομάδα, μετά τη συνάντησή του με τον σύμβουλο του Κρεμλίνου Κίριλ Ντμίτριεφ, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι επιδιώκει μια «μεγάλη, όμορφη συμφωνία», η οποία «ενδέχεται να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη». Οι δηλώσεις αυτές εντείνουν τις ανησυχίες ότι ο Τραμπ και ο Πούτιν θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να παρακάμψουν τις ευρωπαϊκές ηγεσίες και να διαπραγματευτούν απευθείας μια συμφωνία που θα περιλαμβάνει σημαντικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.
Οι ανησυχίες δεν είναι αβάσιμες, καθώς το 2021 η Μόσχα είχε παρουσιάσει έναν κατάλογο απαιτήσεων προς το ΝΑΤΟ, ζητώντας μεταξύ άλλων να αποκλειστεί η περαιτέρω διεύρυνση της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας, να επιστρέψει η στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στα όρια πριν από το 1997 και να επιβληθούν περιορισμοί στην ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων. Η Συμμαχία είχε απορρίψει τις απαιτήσεις αυτές και, σε λιγότερο από έναν μήνα αργότερα, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία.
Αμερικανός αξιωματούχος αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη ιστορική εμπειρία εξακολουθεί να προκαλεί επιφυλάξεις στην Ευρώπη. «Υπάρχει μεγάλο ιστορικό βάρος που συνοδεύει αυτή την ιδέα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί αναγκαία τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου που θα ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες.
Ακόμα άγνωστο το ακριβές περιεχόμενο των προτάσεων της Ουάσιγκτον
«Πρέπει να οικοδομήσουμε κάτι καινούργιο που να λειτουργεί σήμερα. Γιατί, αν όλη η παλιά αρχιτεκτονική λειτουργούσε καλά, δεν θα βρισκόμασταν σε αυτόν τον μακροχρόνιο πόλεμο. Κάτι προφανώς δεν λειτουργεί και πρέπει να βρούμε έναν τρόπο ώστε, όταν τερματίσουμε αυτόν τον πόλεμο, να πρόκειται πραγματικά για ένα οριστικό τέλος», κατέληξε.
Το ακριβές περιεχόμενο των αμερικανικών προτάσεων παραμένει προς το παρόν ασαφές. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε πάντως τη Δευτέρα ότι «έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος ως προς το πώς θα μπορούσε να είναι αυτή η αρχιτεκτονική». Όπως διευκρίνισε, «προφανώς πρέπει πρώτα να ξεπεράσουμε τη σύγκρουση για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η συζήτηση για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης συνδέεται άμεσα με την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.
Πηγή: iefimerida
