Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ για πρωτοφανή οικονομικό πόλεμο και πλήρη απομόνωση της Τεχεράνης φέρνει σε δύσκολη θέση τις χώρες που διατηρούν ισχυρές εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, από την Κίνα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έως την Τουρκία και την Ινδία.
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει για την επιβολή πρωτοφανών μέτρων οικονομικού πολέμου και απομόνωσης του Ιράν, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει άμεσα χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.
Ακολουθούν οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι του Ιράν και οι πιθανές επιπτώσεις από μια νέα αμερικανική εκστρατεία κυρώσεων, όπως τις περιγράφει σε άρθρο του το Reuters.
Κίνα
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, είναι πιθανό να βρεθεί αντιμέτωπη με νέες πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει στην εφαρμογή των απειλών του.
Την τελευταία δεκαετία, το Πεκίνο έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερο δίκτυο ανεξάρτητων διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και διαθέτουν περιορισμένη έκθεση στην αμερικανική αγορά, γεγονός που τα προστατεύει σε μεγάλο βαθμό από προηγούμενες πιέσεις.
Το ιρανικό πετρέλαιο που καταλήγει στην Κίνα συχνά εμφανίζεται ως πετρέλαιο από τη Μαλαισία και πιο πρόσφατα από την Ινδονησία.
Σύμφωνα με πηγές από τον χώρο των διυλιστηρίων και εμπόρους που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσα από ένα περίπλοκο δίκτυο μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστεί, ενώ οι πληρωμές γίνονται σε κινεζικό νόμισμα.
Τον Απρίλιο, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ προειδοποίησε κινεζικές τράπεζες ότι θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με δευτερογενείς κυρώσεις εάν διευκολύνουν το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.
Η Κίνα έχει γίνει ο βασικός αποδέκτης του ιρανικού αργού, καθώς περισσότερο από το 80% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν κατευθύνεται προς κινεζικούς αγοραστές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Kpler, η Κίνα αγόρασε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου την ημέρα το 2025.
Το Πεκίνο πάντως απορρίπτει τη λογική των κυρώσεων. «Οι κυρώσεις και η πίεση δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η Κίνα καλεί όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να λάβουν υπεύθυνα μέτρα και να επιλύσουν το ζήτημα μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων» δήλωσε ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν εδώ και χρόνια έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς «πνεύμονες» του Ιράν, με το Ντουμπάι να φιλοξενεί επί δεκαετίες σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με ιρανικά συμφέροντα, πολλές από τις οποίες έχουν πλέον δεσμευτεί λόγω αμερικανικών κυρώσεων.
Πριν από τον πόλεμο, τα ΗΑΕ ήταν ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, το 2024 παρείχαν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, συνολικής αξίας 21 δισ. δολαρίων.
Την ίδια χρονιά, τα Εμιράτα αντιστοιχούσαν στο 13% των ιρανικών εξαγωγών. Το διμερές μη πετρελαϊκό εμπόριο ανήλθε στα 6,6 δισ. δολάρια το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομίας των ΗΑΕ, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά επανεξαγωγές.
Ωστόσο, η κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή έχει ήδη επηρεάσει τις σχέσεις των δύο χωρών. Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά της Τεχεράνης και απειλή χρήσης πυραύλων.
Η απόφαση επανέφερε στο προσκήνιο τις δύσκολες ισορροπίες στις σχέσεις των δύο χωρών, που παραδοσιακά συνδυάζουν στενούς οικονομικούς δεσμούς και έντονες γεωπολιτικές διαφορές.
Τουρκία
Η Τουρκία και το Ιράν διατηρούν σημαντικές οικονομικές σχέσεις, με την Άγκυρα να εισάγει φυσικό αέριο από την Τεχεράνη και να εξάγει βιομηχανικά προϊόντα προς την ιρανική αγορά.
Μέχρι σήμερα, η Τουρκία δεν έχει δείξει πρόθεση να περιορίσει το εμπόριο με το Ιράν. Το διμερές εμπόριο ανέρχεται περίπου στα πέντε με έξι δισ. δολάρια ετησίως, με τις τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν να φτάνουν περίπου τα τρία δισ. δολάρια.
Η ενεργειακή εξάρτηση αποτελεί βασικό στοιχείο της σχέσης των δύο χωρών. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν όλο το φυσικό αέριο που καταναλώνει και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή προμήθειας, καλύπτοντας περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας.
Ιράκ
Οι εμπορικές σχέσεις Ιράκ και Ιράν ξεπέρασαν τα δέκα δισ. δολάρια το 2025, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Ιράκ, με τη σχέση των δύο χωρών να βασίζεται κυρίως στις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών προϊόντων και άλλων αγαθών προς την ιρακινή αγορά.
Ωστόσο, το εμπόριο μειώθηκε το 2026 μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ιράν και των αντιπάλων του, καθώς αυξήθηκαν οι κίνδυνοι ασφαλείας στην περιοχή, σημειώθηκαν διακοπές στα βασικά συνοριακά περάσματα και αυξήθηκε το κόστος μεταφοράς.
Ο Μοχάμεντ Καρίμ, αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου με γνώση των εμπορικών δραστηριοτήτων με το Ιράν, ανέφερε ότι οι συνθήκες αυτές, σε συνδυασμό με τις γενικότερες διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, περιόρισαν τον όγκο και την αξιοπιστία των διασυνοριακών συναλλαγών, αν και οι δύο χώρες παραμένουν σημαντικοί εμπορικοί εταίροι.
Κεντρικό ρόλο στη σχέση έχει η ενέργεια. Το Ιράκ καταβάλλει περίπου τέσσερα έως πέντε δισ. δολάρια ετησίως στο Ιράν για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ιρακινοί αξιωματούχοι στον ενεργειακό τομέα προειδοποιούν ότι τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις σε βάρος του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στη Βαγδάτη, καθώς θα πρέπει να συνεχίσει να πληρώνει για την ιρανική ενέργεια χωρίς να εκτεθεί στις αμερικανικές κυρώσεις.
Ομάν
Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες στενές και φιλικές σχέσεις με το Ιράν, οι οποίες ξεκινούν ακόμη και πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Το Μουσκάτ έχει διαδραματίσει πολλές φορές ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ της Τεχεράνης και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, λειτουργώντας ως ένας από τους λίγους διαύλους επικοινωνίας σε περιόδους έντασης.
Οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Στατιστικής και Πληροφόρησης του Ομάν, το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε σε 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ μόνο τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026 έφτασε τα 345 εκατ. δολάρια.
Παρά τις αμερικανικές πιέσεις προς τις χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν, το Ομάν έχει μέχρι σήμερα διατηρήσει μια πιο ισορροπημένη στάση, επιδιώκοντας να κρατήσει ανοικτές τις οικονομικές και διπλωματικές γέφυρες με την Τεχεράνη.
Πακιστάν
Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αμερικανική κίνηση εναντίον χωρών που διατηρούν εμπορικές σχέσεις ή παρέχουν στήριξη στο Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα, σύμφωνα με αναλυτές.
Το Ισλαμαμπάντ και η Τεχεράνη έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα δέκα δισ. δολάρια, ωστόσο οι αμερικανικές κυρώσεις αποτελούν διαχρονικά σημαντικό εμπόδιο.
Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν, το επίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών είχε ουσιαστικά σταματήσει μέχρι πρόσφατα. Παρ’ όλα αυτά, το ανεπίσημο εμπόριο συνέχισε να αναπτύσσεται, με τις συνολικές εξαγωγές και εισαγωγές μέσω άτυπων δικτύων να υπολογίζονται περίπου στα τέσσερα δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.
Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας μεταξύ Ισλαμαμπάντ και Τεχεράνης, τον Ιούνιο, οι δύο πλευρές προσπάθησαν να επιταχύνουν τη συνεργασία στον εμπορικό τομέα.
Πακιστάν και Ιράν ανταλλάσσουν εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων εμπορικών διαύλων, οι οποίοι έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις παραμεθόριες περιοχές των δύο χωρών.
Ινδία
Οι εμπορικές σχέσεις Ινδίας και Ιράν έχουν περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος της Τεχεράνης.
Το 2020, όταν η Ουάσινγκτον ενέτεινε την πίεση προς το Ιράν, το διμερές εμπόριο μειώθηκε περισσότερο από τα δύο τρίτα, φτάνοντας περίπου τα 4,8 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2019-2020, από 17 δισ. δολάρια την προηγούμενη χρονιά.
Η πτώση συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία του ινδικού υπουργείου Εμπορίου, το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε μόλις στα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025-2026.
Οι ινδικές εξαγωγές αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών, φτάνοντας το 1,3 δισ. δολάρια. Η Ινδία εξάγει κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά προς το Ιράν.
Ινδοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να εξαιρούνται από το πλαίσιο των κυρώσεων.
Αρμενία
Η Αρμενία αποτελεί έναν από τους γειτονικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν και οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών έχουν ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής τους θέσης.
Σύμφωνα με επίσημα αρμενικά στοιχεία, το Ιράν αντιστοιχούσε σε εμπορικό κύκλο εργασιών 768 εκατ. δολαρίων το 2025, ποσό που αντιπροσωπεύει το 3,6% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας.
Το πρώτο εξάμηνο του 2026, ο όγκος εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 371,4 εκατ. δολάρια, καταγράφοντας αύξηση 8,4%.
Οι αρμενικές εξαγωγές προς το Ιράν ανήλθαν στα 42,8 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας μείωση 6%, ενώ οι εισαγωγές από το Ιράν έφτασαν τα 336,9 εκατ. δολάρια, αυξημένες κατά 12%.
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενεργειακή συνεργασία των δύο χωρών, μέσω της συμφωνίας ανταλλαγής «φυσικό αέριο για ηλεκτρική ενέργεια». Η Αρμενία χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο που προμηθεύεται από το Ιράν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μέρος της οποίας επιστρέφεται στην Τεχεράνη, ενώ το υπόλοιπο καταναλώνεται στην αρμενική αγορά.
Αζερμπαϊτζάν
Οι εμπορικές σχέσεις Αζερμπαϊτζάν και Ιράν παρουσίασαν αύξηση το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Σύμφωνα με στοιχεία της Κρατικής Τελωνειακής Επιτροπής του Αζερμπαϊτζάν, ο συνολικός όγκος εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών αυξήθηκε κατά 4,5% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια από 299,1 εκατ. δολάρια.
Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, φτάνοντας τα 297 εκατ. δολάρια, έναντι 292,7 εκατ. δολαρίων την ίδια περίοδο του 2025.
Αντίστοιχα, οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν κατά 2,4 φορές, φτάνοντας τα 15,6 εκατ. δολάρια από 6,4 εκατ. δολάρια.
Το Ιράν αντιστοιχεί πλέον στο 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν, έναντι 2,54% την προηγούμενη χρονιά.
Η περίπτωση του Αζερμπαϊτζάν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι δύο χώρες διατηρούν οικονομικούς δεσμούς, αλλά ταυτόχρονα έχουν σύνθετες γεωπολιτικές σχέσεις λόγω των περιφερειακών ισορροπιών στον Νότιο Καύκασο.
Πηγή: Reuters
