Εντολή στο υπουργείο Δικαιοσύνης του Ισραήλ να προετοιμάσει νομική υπόθεση κατά του προέδρου της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) έδωσε αυτή την εβδομάδα ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, σύμφωνα με δημοσιεύματα ισραηλινών μέσων ενημέρωσης. Όπως αναφέρεται, η υπόθεση αναμένεται να επικεντρωθεί στη μεταχείριση της κουρδικής μειονότητας από την Τουρκία, καθώς και στη συνεχιζόμενη υποστήριξη που παρέχει η Άγκυρα στη Χαμάς και στη φιλοξενία στελεχών της στο τουρκικό έδαφος.
Οι πιθανότητες να έχει η συγκεκριμένη πρωτοβουλία σημαντικές πρακτικές συνέπειες θεωρούνται περιορισμένες, καθώς ούτε το Ισραήλ ούτε η Τουρκία έχουν επικυρώσει το Καταστατικό της Ρώμης, με το οποίο ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, όπως αναφέρει η Jerusalem Post. Η ισραηλινή κίνηση φαίνεται, παράλληλα, να αποτελεί απάντηση στην προσπάθεια της Τουρκίας να εξασφαλίσει την έκδοση ερυθράς αγγελίας της Ιντερπόλ με στόχο τη σύλληψη του Νετανιάχου.
Παρά τους περιορισμούς ως προς τις πιθανές νομικές συνέπειες, η πρωτοβουλία της Ιερουσαλήμ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς για πρώτη φορά το Ισραήλ επιχειρεί να αξιοποιήσει τη μεταχείριση των Κούρδων από την Τουρκία ως μέσο άσκησης πίεσης προς την Άγκυρα. Ισραηλινοί υπουργοί είχαν αναφερθεί και στο παρελθόν στο συγκεκριμένο ζήτημα, χωρίς, ωστόσο, να ακολουθήσουν πρακτικές ενέργειες.
Η νομική αντιπαράθεση Ισραήλ – Τουρκίας και η υπόθεση των Κούρδων
Η κίνηση του Ισραήλ σηματοδοτεί μια προσπάθεια ενεργότερης εμπλοκής στον τομέα του νομικού πολέμου, πέρα από την έως τώρα αμυντική στάση της χώρας. Η πρωτοβουλία έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από αρκετούς πολιτικά ενεργούς Κούρδους τουρκικής καταγωγής.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη εικόνα κλιμακούμενης αντιπαράθεσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας, με τις δύο χώρες να βρίσκονται σε ολοένα και πιο αντίθετες πορείες σε μια σειρά ζητημάτων στρατηγικής σημασίας για την περιοχή. Πέρα από το πεδίο των νομικών ενεργειών, τα βασικά μέτωπα τριβής αφορούν τη Συρία, την ανατολική Μεσόγειο, την Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη, καθώς και την Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής.
Σύμφωνα με την ανάλυση της ιστοσελίδας, Ισραήλ και Τουρκία προωθούν σε όλα αυτά τα πεδία αντικρουόμενα συμφέροντα και φιλοδοξίες, διαμορφώνοντας μια δυναμική στην οποία τα οφέλη της μιας πλευράς εκτιμάται ότι έρχονται σε βάρος της άλλης. Η περιφερειακή στρατηγική της Τουρκίας συνδέεται, κατά την ίδια ανάλυση, με τον νεοοθωμανικό εθνικισμό και τις αρχές του σουνιτικού πολιτικού Ισλάμ.
Η προειδοποίηση για τη σύγκρουση και ο ρόλος του Ερντογάν
Η προοπτική μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας είχε επισημανθεί ήδη από το 2004 από αναλυτές της Μέσης Ανατολής, μεταξύ των οποίων ο εκλιπών δημοσιογράφος της Jeruslame Post, Μπάρι Ρούμπιν. Η εκτίμηση διατυπώθηκε λίγο μετά την ανάληψη της εξουσίας από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν.
Ο Ρούμπιν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στις δημόσιες δηλώσεις και στα γραπτά του Ερντογάν, του Αχμέτ Νταβούτογλου και άλλων στελεχών του AKP, επιχειρώντας να εξαγάγει συμπεράσματα για τη μελλοντική πολιτική τους. Εκείνη την περίοδο, αρκετοί δυτικοί παρατηρητές θεωρούσαν ότι η ανάληψη κυβερνητικών ευθυνών θα μετρίαζε την πολιτική του Ερντογάν ή ότι η Τουρκία θα περιοριζόταν από τα αντικειμενικά στρατηγικά της συμφέροντα.
Οι εξελίξεις που ακολούθησαν, δεν επιβεβαίωσαν αυτές τις προσδοκίες. Αντίθετα, ο Ερντογάν και το κόμμα του αξιοποίησαν τις εξουσίες που διαθέτουν για την προώθηση μιας περιφερειακής στρατηγικής που συνδυάζει τον νεοοθωμανικό εθνικισμό με το σουνιτικό πολιτικό Ισλάμ.
Συρία: Το πιο επικίνδυνο μέτωπο αντιπαράθεσης
Η Συρία χαρακτηρίζεται ως το πιο ασταθές και εκρηκτικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των δύο χωρών. Η Τουρκία διαδραμάτισε, καθοριστικό ρόλο στην επικράτηση του σουνιτικού ισλαμιστικού καθεστώτος που βρίσκεται σήμερα στην εξουσία στη Δαμασκό, ενώ η Άγκυρα συμμετέχει ενεργά στην ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων της νέας εξουσίας.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει με έντονη καχυποψία τις μακροπρόθεσμες προθέσεις της νέας συριακής ηγεσίας. Ειδικότερα, ανησυχεί ότι η τουρκική βοήθεια για την ανασυγκρότηση της συριακής αεράμυνας θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας στον συριακό εναέριο χώρο, την οποία η Ιερουσαλήμ θεωρεί απαραίτητη για επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Η ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην αεροπορική βάση Αμπού Ντουχούρ της Συρίας, στις 18 Αυγούστου, παρουσιάζεται ως ένδειξη της αποφασιστικότητας του Ισραήλ να επιβάλει τις κόκκινες γραμμές του. Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών και πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών, Χακάν Φιντάν, χαρακτήρισε το Ισραήλ, κατά την επίσκεψή του στη Δαμασκό νωρίτερα μέσα στον μήνα, ως τη «μεγαλύτερη δυνητική απειλή για τη σταθερότητα της Συρίας». Ο ίδιος ανακοίνωσε ότι ο Ερντογάν θα επισκεφθεί τη Δαμασκό «στο εγγύς μέλλον».
Η κυριαρχία στη Συρία παραμένει, σύμφωνα με το δημοσίευμα, μερική, καθώς τόσο το Ισραήλ όσο και η Τουρκία ελέγχουν στην πράξη τμήματα της χώρας, επιδιώκοντας εντελώς διαφορετική κατεύθυνση για το μέλλον της.
Ανατολική Μεσόγειος: Η διαμάχη για τις θαλάσσιες ζώνες και την ενέργεια
Η ανατολική Μεσόγειος αποτελεί ένα ακόμη πεδίο άμεσης σύγκρουσης των ισραηλινών και τουρκικών επιδιώξεων. Το 2019, η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Λιβύη, με την οποία καθόρισε αποκλειστική οικονομική ζώνη που εκτείνεται από τη νοτιοδυτική Τουρκία έως τη βορειοανατολική Λιβύη.
Η συμφωνία παραβλέπει, τα δικαιώματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας και υφαλοκρηπίδας ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και η Ρόδος. Παράλληλα, επηρεάζει άμεσα τόσο τις επιδιώξεις του Ισραήλ και της Ελλάδας για την αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην περιοχή όσο και τα σχέδια για την κατασκευή ηλεκτρικού καλωδίου που θα συνδέει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας του Ισραήλ, της Κύπρου και της Ελλάδας.
Σε ανακοίνωση που εξέδωσε στις 24 Σεπτεμβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ρητά ότι παρακολουθεί στενά τις στρατιωτικές εξελίξεις στην Κύπρο. Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι εργασίες πόντισης καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων με τη χώρα και ότι δεν επιτρέπονται μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες.
Χαμάς, Δυτική Όχθη και Ιερουσαλήμ στο επίκεντρο της έντασης
Σημαντική πηγή ανησυχίας για το Ισραήλ αποτελεί η διατήρηση ενεργού γραφείου της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το γραφείο έχει συνδεθεί στο παρελθόν με άμεση επιχειρησιακή δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένων βίαιων επιθέσεων στη Δυτική Όχθη.
Προβληματισμό προκαλεί επίσης η δραστηριότητα της Τουρκικής Υπηρεσίας Συνεργασίας και Συντονισμού (TİKA) στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ. Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών αναφέρουν ότι η υπηρεσία χρηματοδοτεί και υποστηρίζει θρησκευτικούς και κοινωνικούς θεσμούς που συνδέονται στενά με τη Χαμάς και δίκτυα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Δυτική Όχθη.
Οι τουρκικές προσπάθειες να αποκτήσει ρόλο στη Γάζα και στον Λίβανο εντάσσονται, στην ευρύτερη επιδίωξη της Άγκυρας να ενισχύσει την επιρροή και τη δυνατότητά της να ασκεί πίεση σε περιοχές που επηρεάζουν άμεσα τα ισραηλινά συμφέροντα.
Ερυθρά Θάλασσα και Κέρας της Αφρικής: Ανταγωνισμός για στρατηγική επιρροή
Ο ανταγωνισμός Ισραήλ και Τουρκίας επεκτείνεται και στον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας και στο Κέρας της Αφρικής, όπου οι δύο χώρες υποστηρίζουν αντίπαλες τοπικές δυνάμεις.
Το Ισραήλ αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος τον Δεκέμβριο του 2025, αποτελώντας, σύμφωνα με το κείμενο, το πρώτο κράτος-μέλος του ΟΗΕ που προχώρησε σε αυτή την κίνηση. Η Ιερουσαλήμ σχεδιάζει να κατασκευάσει στρατιωτική βάση στο έδαφος της Σομαλιλάνδης, με στόχο την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση της δραστηριότητας των Χούθι στην άλλη πλευρά των Στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, αντιτίθεται έντονα στην ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης και διατηρεί μεγάλη στρατιωτική εκπαιδευτική βάση στο Μογκαντίσου, την πρωτεύουσα της Σομαλίας. Επιπλέον, έχει υπογράψει συμφωνίες για έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοικτά των σομαλικών ακτών, δημιουργώντας ένα ακόμη πιθανό σημείο τριβής με το Ισραήλ.
Η ευρύτερη γεωπολιτική αναμέτρηση στη Μέση Ανατολή
Η συνολική αποτίμηση των διαθέσιμων στοιχείων, σε συνδυασμό με τους διακηρυγμένους στόχους της τουρκικής κυβέρνησης, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο ανταγωνισμός Ισραήλ και Τουρκίας σε ολόκληρη την περιοχή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις στη διαμόρφωση της νέας Μέσης Ανατολής.
Οι δραματικές εξελίξεις των τελευταίων τριών ετών φαίνεται να έχουν αποδυναμώσει, χωρίς να καταστρέψουν, την περιφερειακή συμμαχία υπό την ηγεσία του Ιράν. Ταυτόχρονα, ενισχύεται η αίσθηση μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων ότι μια τάξη πραγμάτων αντίστοιχη με την αμερικανική ηγεμονία στην περιοχή, γνωστή ως «Pax Americana», έχει σε μεγάλο βαθμό εκλείψει.
Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον ισχύος, ισχυροί περιφερειακοί παράγοντες επιχειρούν να διευρύνουν την επιρροή τους. Η Τουρκία αξιοποιεί τις δυνάμεις του σουνιτικού πολιτικού Ισλάμ με τρόπο που, σε ορισμένες πτυχές, θυμίζει τις πρακτικές του Ιράν. Σύμφωνα με την ανάλυση, η αντίθεση προς το Ισραήλ αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο αυτής της στρατηγικής, γεγονός που προμηνύει περαιτέρω όξυνση της αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.
Πηγή: newsbeast
