Για πρώτη φορά αστρονόμοι εντόπισαν ραδιοσήματα που προέρχονται απευθείας από έναν εξωπλανήτη, ανοίγοντας έναν νέο δρόμο για τη μελέτη των πλανητών πέρα από το Ηλιακό Σύστημα. Η ανακάλυψη έγινε με τη χρήση της τεράστιας συστοιχίας ραδιοτηλεσκοπίων MeerKAT στη Νότια Αφρική, η οποία κατέγραψε σύντομες και επαναλαμβανόμενες εκπομπές ραδιοκυμάτων.
Χρησιμοποιώντας ως σημεία αναφοράς φωτεινούς πυρήνες γαλαξιών, γνωστούς ως κβάζαρ, οι επιστήμονες κατάφεραν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την προέλευση του σήματος και να το εντοπίσουν σε έναν συγκεκριμένο πλανήτη, σε απόσταση 63,4 ετών φωτός από τη Γη. Ωστόσο, οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται για προσπάθεια ενός εξωγήινου πολιτισμού να επικοινωνήσει με τη Γη.
Αντίθετα, το σήμα προέρχεται από το σέλας του εξωπλανήτη, το οποίο δημιουργείται όταν φορτισμένα σωματίδια από το μητρικό του άστρο αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη. Στη Γη, το ίδιο φαινόμενο δημιουργεί το εντυπωσιακό Βόρειο Σέλας. Μέχρι σήμερα, όμως, κανείς δεν είχε καταφέρει να ανιχνεύσει το ραδιοσήμα ενός εξωγήινου σέλατος σε πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος.
Στην προδημοσίευση της μελέτης τους, οι ερευνητές σημειώνουν ότι, αν και ραδιοεκπομπές από σέλατα έχουν παρατηρηθεί σε πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος και σε ορισμένους εξαιρετικά ψυχρούς νάνους, δεν είχε προηγουμένως υπάρξει ραδιοανίχνευση που να έχει εντοπιστεί με σαφήνεια σε εξωηλιακό πλανήτη και όχι στο άστρο που τον φιλοξενεί.
Οι παρατηρήσεις του άστρου Βήτα του Ζωγράφου
Σε τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις το 2025 και το 2026, οι επιστήμονες έστρεψαν τα ραδιοτηλεσκόπιά τους προς το μακρινό άστρο Βήτα του Ζωγράφου. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι γύρω από το συγκεκριμένο άστρο βρίσκονται τέσσερις εξωπλανήτες, οι οποίοι έχουν ονομαστεί Βήτα του Ζωγράφου b, Βήτα του Ζωγράφου c και Βήτα του Ζωγράφου d, καθώς και ο Βήτα του Ζωγράφου a.
Παρότι οι επιστήμονες έχουν ανιχνεύσει ισχυρές ραδιοεκπομπές από το Ηλιακό Σύστημα, μέχρι σήμερα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διαχωριστούν τυχόν πλανητικά σήματα από τον θόρυβο που προέρχεται από ένα κοντινό άστρο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, ο τύπος του άστρου και τα χαρακτηριστικά του ραδιοσήματος επέτρεψαν στους αστρονόμους να πραγματοποιήσουν για πρώτη φορά αυτόν τον διαχωρισμό.
Το ραδιοσήμα παρουσίαζε έντονη κυκλική πόλωση, χαρακτηριστικό που συνδέεται με σήμα το οποίο εκπέμπεται από το σέλας ενός πλανήτη. Παράλληλα, ο Βήτα του Ζωγράφου είναι ένα «άστρο πρώιμου τύπου», δηλαδή ένα άστρο μεγαλύτερο και θερμότερο από τον Ήλιο, με διαφορετική δομή. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτού του τύπου τα άστρα δεν μπορούν να παράγουν τα συγκεκριμένα είδη ραδιοσημάτων που παρατηρήθηκαν.
«Κανένας γνωστός φυσικός μηχανισμός που προκαλεί ραδιοεκπομπές σε άστρα πρώιμου τύπου δεν μπορεί να εξηγήσει την παρατηρούμενη εκπομπή», αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης. Ως αποτέλεσμα, το ραδιοσήμα θα πρέπει να προέρχεται από έναν από τους εξωπλανήτες που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από το άστρο και όχι από το ίδιο το άστρο.
Το σήμα προήλθε από τον Βήτα του Ζωγράφου b
Με τη βοήθεια των φωτεινών κβάζαρ που χρησιμοποιήθηκαν ως σημεία αναφοράς, οι επιστήμονες κατάφεραν τελικά να εντοπίσουν την προέλευση του σήματος στον Βήτα του Ζωγράφου b, τον δεύτερο πλανήτη από το άστρο.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι ο Βήτα του Ζωγράφου b είναι ένας νεαρός και ιδιαίτερα μεγάλος αέριος γίγαντας, με μάζα περίπου δεκαπλάσια από εκείνη του Δία. Η ανακάλυψη θεωρείται σημαντική για τη μελέτη της σύστασης και των χαρακτηριστικών των εξωπλανητών, καθώς τα ραδιοσήματα από τα σέλατα μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για τον ίδιο τον πλανήτη.
Το σέλας του Βήτα του Ζωγράφου b δημιουργείται μέσω ενός φαινομένου που ονομάζεται αστάθεια ηλεκτρονικού κυκλοτρονικού μάγνητρον (Electron Cyclotron Maser Instability). Πρόκειται για την ίδια διαδικασία που δημιουργεί τα εντυπωσιακά σέλατα σε πλανήτες όπως ο Δίας και ο Άρης. Επειδή οι επιστήμονες κατανοούν σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το φαινόμενο, μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα ραδιοσήματα που παράγει για να εξάγουν συμπεράσματα σχετικά με τον πλανήτη.
Μαγνητικό πεδίο χιλιάδες φορές ισχυρότερο από της Γης
Με βάση τις νέες μετρήσεις, οι ερευνητές κατάφεραν να δείξουν ότι ο Βήτα του Ζωγράφου b διαθέτει εξαιρετικά ισχυρό μαγνητικό πεδίο, το οποίο είναι χιλιάδες φορές ισχυρότερο από εκείνο της Γης.
Τα σήματα ενισχύονται ακόμη περισσότερο από την ταχύτατη περιστροφή του πλανήτη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μία ημέρα στον Βήτα του Ζωγράφου b διαρκεί μόλις οκτώ έως εννέα ώρες.
Παρότι τα συγκεκριμένα σήματα δεν προέρχονται από έναν εξωγήινο πολιτισμό, τέτοιου είδους παρατηρήσεις μπορούν να προσφέρουν στοιχεία για την αναζήτηση ζωής πέρα από το Ηλιακό Σύστημα. Το μαγνητικό πεδίο ενός πλανήτη προστατεύει την επιφάνειά του από επιβλαβή ακτινοβολία που θα μπορούσε να καταστρέψει την πρώιμη ζωή και συμβάλλει στη διατήρηση της ατμόσφαιρας απέναντι στις επιδράσεις του ηλιακού ανέμου.
Εάν οι αστρονόμοι καταφέρουν να απομονώσουν τα σήματα από τα σέλατα εξωπλανητών, θα μπορούν επίσης να προσδιορίσουν ποιοι πλανήτες είναι πιθανότερο να διαθέτουν συνθήκες ευνοϊκές για ζωή.
Οι επιστήμονες θα εξετάσουν ακόμη επτά εξωπλανήτες
Οι ερευνητές έχουν ήδη σχεδιάσει να εφαρμόσουν τις νέες τεχνικές τους σε ακόμη επτά εξωπλανήτες, οι οποίοι βρίσκονται σε πέντε διαφορετικά πλανητικά συστήματα, σύμφωνα με την Daily Mail.
Οι συγκεκριμένοι πλανήτες θα μπορούσαν σύντομα να αναλυθούν με τον ίδιο τρόπο όπως ο Βήτα του Ζωγράφου b, ενώ τα νέα τηλεσκόπια ραδιοαστρονομίας επόμενης γενιάς αναμένεται να επιτρέψουν ακόμη πιο ευαίσθητες παρατηρήσεις.
Πηγή: Newsbeast
