Λίγες μόλις ώρες μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν συγκέντρωσε στο Κρεμλίνο τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της Ρωσίας, στην επιβλητική και τεράστια Αίθουσα της Αικατερίνης.
Όπως σημειώνει το BBC, περισσότεροι από τρεις δεκάδες επιχειρηματίες κάθονταν στριμωγμένοι κατά μήκος ενός τοίχου, φορώντας μάσκες προστασίας λόγω της πανδημίας κορονοϊού. Ένας Ρώσος δημοσιογράφος που κάλυπτε τη συνάντηση τους περιέγραψε ως «χλωμούς και εξαντλημένους από την αϋπνία». Όταν μπήκε στην αίθουσα, ο Πούτιν κάθισε στην απέναντι πλευρά, αφήνοντας μια τεράστια απόσταση ανάμεσα στον ίδιο και τους επιχειρηματίες. Όπως συνήθιζε, δεν φορούσε μάσκα.
Χρησιμοποιώντας τη χαρακτηριστική, υπαινικτική ρητορική του, ο Πούτιν δήλωσε ότι αναμένει από τους επιχειρηματίες να στηρίξουν τον πόλεμο.
«Θα ήθελα να σας καλέσω να δείξετε κατανόηση για όσα συμβαίνουν και να συνεργαστείτε με την κυβέρνηση, προκειμένου να βρούμε τα μέσα που θα στηρίξουν την παραγωγή, την οικονομία και την απασχόληση», είχε δηλώσει ο Ρώσος πρόεδρος.
Στο βίντεο της συνάντησης που δημοσιοποίησε το Κρεμλίνο, κανένας από τους προσκεκλημένους δισεκατομμυριούχους δεν πήρε τον λόγο.
Η σιωπή αυτή έχει πλέον γίνει χαρακτηριστικό γνώρισμα των πάμπλουτων της Ρωσίας. Στα χρόνια της διακυβέρνησης Πούτιν, έχουν μάθει ότι το τίμημα της δημόσιας έκφρασης διαφωνίας μπορεί να είναι βαρύ. Το 2003, ο μεγιστάνας του πετρελαίου Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, τότε ο πλουσιότερος άνθρωπος στη Ρωσία, ο οποίος χρηματοδοτούσε διάφορες οργανώσεις της αντιπολίτευσης, κατηγόρησε τον Πούτιν ότι ηγείται μιας χώρας όπου η διαφθορά οργιάζει. Πέρασε τα επόμενα δέκα χρόνια στη φυλακή, αφού καταδικάστηκε για φοροδιαφυγή, απάτη και υπεξαίρεση - σε μια προειδοποίηση προς όποιον άλλον θα σκεφτόταν να ασκήσει κριτική. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες.
Και ακόμη κι αν κάποιοι από τους μεγιστάνες διαφωνούσαν με τον πόλεμο, προτιμούσαν να κρατούν τις απόψεις τους για τον εαυτό τους.
Ωστόσο, ακόμη και μέσα σε αυτή τη σιωπή, ακούγονται κάποιες χαμηλόφωνες συζητήσεις, τονίζει το BBC: Ορισμένα μέλη της άλλοτε πανίσχυρης επιχειρηματικής ελίτ της Ρωσίας φαίνεται πως αρχίζουν να φαντάζονται τη χώρα στη μετά Πούτιν εποχή. Αναρωτιούνται αν, όταν ο Ρώσος πρόεδρος αποχωρήσει από την εξουσία ή πεθάνει, η Ρωσία θα μπορούσε να επιστρέψει σε μια κατάσταση που θα θυμίζει περισσότερο τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες απολάμβαναν τα οφέλη της εξουσίας, ή αν, αντίθετα, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ένα πιο υγιές πολιτικό σύστημα.
Ο δημοσιογράφος Arkady Ostrovsky, από τους πλέον έγκυρους σχολιαστές των εξελίξεων στο Κρεμλίνο και συντάκτης του The Economist, ο οποίος πρόσφατα πέρασε αρκετές ώρες παίρνοντας συνέντευξη από έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας, διαπιστώνει πως βρίσκεται σε εξέλιξη μια «ιστορική πολιτική μετατόπιση» στον τρόπο με τον οποίο οι υπερπλούσιοι αντιλαμβάνονται το μέλλον της χώρας.
Ανήσυχοι μεγιστάνες
Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 έφερε στο προσκήνιο μια νέα, ισχυρή δύναμη: ανθρώπους που εκμεταλλεύτηκαν το τέλος του κομμουνισμού για να αποκτήσουν αμύθητο πλούτο και στη συνέχεια επιδίωξαν να θέσουν τους πολιτικούς υπό τον έλεγχό τους, εξυπηρετώντας τα δικά τους συμφέροντα. Έμειναν γνωστοί ως «ολιγάρχες». Διέθεταν χρήματα, και εκείνη την εποχή τα χρήματα ισοδυναμούσαν με δύναμη.
Ήταν η εποχή της «άγριας δεκαετίας του ’90», όταν εμφανίστηκαν στο προσκήνιο οι αποκαλούμενοι «νέοι Ρώσοι». Τεράστιες κρατικές επιχειρήσεις βγήκαν στο σφυρί και όσοι διέθεταν τις κατάλληλες διασυνδέσεις έγιναν σχεδόν μέσα σε μια νύχτα εκατομμυριούχοι, ακόμη και δισεκατομμυριούχοι. Η διαφθορά οργίαζε, οι πελατειακές σχέσεις κυριαρχούσαν και οι δολοφονίες επί πληρωμή ήταν συχνό φαινόμενο.
Ωστόσο, σχεδόν αμέσως μετά την πρώτη εκλογή του Πούτιν στην προεδρία, το 2000, οι ολιγάρχες υποτάχθηκαν στην εξουσία του. Δεν είχε καμία διάθεση να μοιραστεί την εξουσία με κανέναν. Μπορούσε πλέον να επιβληθεί ακόμη και στους δισεκατομμυριούχους, καθώς η ρωσική οικονομία άρχιζε να ανακάμπτει και η κεντρική κρατική εξουσία γινόταν ολοένα ισχυρότερη.
Ο Bill Browder, χρηματοοικονομικός επενδυτής που υπήρξε ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Ρωσία και απαγορεύτηκε η είσοδός του στη χώρα το 2005, έπειτα από την εκστρατεία του κατά της διαφθοράς, υποστηρίζει ότι οι Ρώσοι μεγιστάνες έτρεμαν μπροστά στον Πούτιν και υποχωρούσαν μπροστά του. Αυτό συνέβαινε, για παράδειγμα, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, τα χρόνια πριν από τον πόλεμο, όταν εξακολουθούσαν να είναι ευπρόσδεκτοι εκεί.
«Θυμάμαι να βλέπω ολιγάρχες να κυκλοφορούν σαν να τους ανήκε ο κόσμος, ανθρώπους απίστευτα αλαζόνες και γεμάτους αυτοπεποίθηση. Και μετά εμφανιζόταν ο Πούτιν και ήταν πραγματικά εντυπωσιακό να βλέπει κανείς πώς αυτοί οι δήθεν αρρενωποί τύποι, που έμοιαζαν να ξεχειλίζουν από αυτοπεποίθηση, μετατρέπονταν σε απόλυτα υποτακτικά, σχεδόν απελπισμένα σχολιαρόπαιδα», δήλωσε στο BBC.
Από την έναρξη του πολέμου το 2022, το Κρεμλίνο έχει φροντίσει να κρατά τους πλούσιους επιχειρηματίες της Ρωσίας υπό τον έλεγχό του, εφαρμόζοντας μια αμείλικτη πολιτική ανταμοιβών και τιμωριών. Όσοι άσκησαν κριτική στον πόλεμο είδαν τις περιουσίες τους να κατάσχονται, ενώ όσοι παρέμειναν πιστοί στο καθεστώς ανταμείφθηκαν με γενναιόδωρες κρατικές συμβάσεις για την εξυπηρέτηση των πολεμικών αναγκών. Σήμερα, οι δισεκατομμυριούχοι στη Ρωσία είναι περισσότεροι από ποτέ: 155 συνολικά, σύμφωνα με το περιοδικό Forbes. Η συνολική περιουσία τους έχει επίσης φτάσει σε ιστορικό υψηλό, αγγίζοντας τα 700 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, ακόμη και για εκείνους τους μεγιστάνες που παρέμειναν πιστοί στο καθεστώς και ανταμείφθηκαν γι’ αυτό, όλος αυτός ο πλούτος δεν φαίνεται να αρκεί για να τους κάνει ευτυχισμένους. Ορισμένοι αρχίζουν να δείχνουν σημάδια ανησυχίας και δυσαρέσκειας.
Αυταρχικό καθεστώς, ολιγαρχία ή δημοκρατία;
Τα δισεκατομμύριά τους δεν έχουν πλέον την ίδια δύναμη όπως παλιά: στο εσωτερικό της χώρας, δεν μπορούν πια να εξαγοράσουν την πολιτική επιρροή που κάποτε μπορούσαν.
«Δεν έχουν κανένα διαπραγματευτικό χαρτί, δεν έχουν κανένα περιθώριο ελιγμών», δήλωσε ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Dmitry Nekrasov. «Είναι πλούσιοι επειδή έχουν σχέσεις με τον Πούτιν, όχι το αντίστροφο».
Και εκτός Ρωσίας, βρίσκονται στο περιθώριο, εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη χώρα μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
«Τους αντιμετωπίζουν σαν κοινούς εγκληματίες. Δεν μπορούν να ταξιδεύουν με τα ιδιωτικά τους αεροσκάφη, ούτε να αγκυροβολούν τα γιοτ τους στα πιο περιζήτητα λιμάνια της Ευρώπης. Πρέπει να είναι μια εξαιρετικά δυσάρεστη και ταπεινωτική κατάσταση γι’ αυτούς», είπε ο Browder, γνωστός επικριτής του Πούτιν.
Και έτσι, ορισμένοι από αυτούς αρχίζουν δειλά, χωρίς να το εκδηλώνουν δημόσια, να σκέφτονται τι θα συμβεί όταν ο Πούτιν αποχωρήσει από το προσκήνιο. Αυτό προκύπτει από συνομιλίες του ανταποκριτή του BBC, Vitaly Shevchenko, με καλά πληροφορημένους αναλυτές, οι οποίοι έχουν άμεση γνώση του κόσμου των μεγιστάνων.
Δεν διαφαίνεται στον άμεσο ορίζοντα το ενδεχόμενο αποχώρησης του Ρώσου προέδρου, ούτε υπάρχει κάποιος λόγος να πιστεύει κανείς ότι αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Ωστόσο, ο Πούτιν, ο οποίος έγινε 74 ετών τον περασμένο μήνα, βρίσκεται στο Κρεμλίνο εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα. Στη Μόσχα όλοι γνωρίζουν ότι κάποια στιγμή θα έρθει το τέλος της πολιτικής του διαδρομής. Όταν ρωτήθηκε πέρυσι από το πρακτορείο Reuters αν σκοπεύει να παραμείνει στην εξουσία έως το 2036, οπότε και λήγει τυπικά η συνταγματική θητεία του, απάντησε: «Μόνο ο Θεός γνωρίζει αν θα έχουμε την υγεία να φτάσουμε ως τότε».
Αν ο Πούτιν παραιτούνταν ή πέθαινε ενώ βρίσκεται στην εξουσία, την προεδρία θα αναλάμβανε ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν. Ωστόσο, ο Μισούστιν δεν έχει δείξει μέχρι σήμερα προεδρικές φιλοδοξίες - κάτι που πιθανότατα αποτελεί και έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε για τη συγκεκριμένη θέση. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε ουσιαστικά ένα κενό εξουσίας.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, οι αναλυτές που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στη Ρωσία διακρίνουν ορισμένα πιθανά σενάρια.
Κάποιοι στη Δύση, αλλά αναμφίβολα και στο εσωτερικό της Ρωσίας, ελπίζουν ότι σε μια μετα-Πούτιν εποχή η δημοκρατία θα μπορούσε να ανθίσει στη χώρα, με την εξουσία να ασκείται από τον λαό και όχι από μια νέα ομάδα ολιγαρχών ή έναν και μόνο αυταρχικό ηγέτη. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές, αυτό φαντάζει ως το λιγότερο πιθανό σενάριο. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Πούτιν, βασικοί δημοκρατικοί θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί ή καταστραφεί. «Η Ρωσία έχει συνηθίσει τόσο πολύ στη βία, που έχει πλέον ξεμάθει τις καθιερωμένες δημοκρατικές διαδικασίες», λέει η Αλεξάντρα Προκοπένκο, Ρωσίδα δημοσιογράφος και αναλύτρια που ζει εξόριστη.
Μια άλλη πιθανή εξέλιξη είναι η περαιτέρω ενίσχυση του αυταρχισμού. Κάποιο άλλο πρόσωπο θα μπορούσε να διαδεχθεί τον Πούτιν και να συνεχίσει την πολιτική καταστολής που εκείνος έχει καθιερώσει. Ωστόσο, η Προκοπένκο εκτιμά ότι το καθεστώς δεν θα εξελισσόταν αμέσως σε μια ακόμη δικτατορία ενός ισχυρού ηγέτη. «Αυτά τα πράγματα χρειάζονται χρόνο», σημείωσε. Αρχικά, ο διάδοχος του Πούτιν θα ήταν πιο αδύναμος από τον ίδιο και θα διέθετε λιγότερα μέσα και πόρους.
Και υπάρχει και ένα τρίτο σενάριο: οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες να ανακτήσουν την εξουσία τους και η Ρωσία να επιστρέψει σε ένα σύστημα ολιγαρχίας, που θα θυμίζει εκείνο της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με τον Ντμίτρι Νεκράσοφ, πρώην σύμβουλο του Κρεμλίνου και πολιτικό της αντιπολίτευσης, ο οποίος σήμερα ζει εξόριστος, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο τη διακυβέρνηση της χώρας θα αναλάμβανε μια μικρή ομάδα ισχυρών ελίτ, οργανωμένων σε συμμαχίες με μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Αυτή το τελευταίο σενάριο είναι, φυσικά, εκείνο που επιθυμούν πολλοί από τους ισχυρούς επιχειρηματίες της Ρωσίας. «Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή που η γνώμη τους είχε βαρύτητα, που δεν κινδύνευαν να χάσουν τις περιουσίες τους και που γνώριζαν τους κανόνες του παιχνιδιού», λέει η Προκοπένκο, η οποία έχει συνομιλήσει εκτενώς με μερικούς από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας.
Παρότι η ισχύς τους έχει περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, αξίζει να δίνεται προσοχή στις επιδιώξεις των ισχυρών επιχειρηματιών της Ρωσίας. Με δεδομένο τον τεράστιο πλούτο τους, είναι πιθανό ότι αργά ή γρήγορα θα επιχειρήσουν να ανακτήσουν την πολιτική επιρροή που έχασαν.
«Ήδη, ορισμένοι προσπαθούν να αναπτύξουν σχέσεις με τους κατάλληλους ανθρώπους στις υπηρεσίες ασφαλείας ή με υπουργούς», λέει ο Νεκράσοφ, ο πολιτικός που ζει εξόριστος. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, οποιαδήποτε περαιτέρω κίνηση θα ήταν «υπερβολικά επικίνδυνη».
Όπως εξηγεί, η στάση των ισχυρών επιχειρηματιών τα επόμενα χρόνια θα εξαρτηθεί, εν μέρει, από την οικονομική τους κατάσταση. Όσοι διαθέτουν άφθονα ρευστά κεφάλαια θα αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση να «παίξουν πολιτικά παιχνίδια» και να διεκδικήσουν θέσεις ισχύος, προετοιμαζόμενοι για τη Ρωσία της μετά Πούτιν εποχής. Αντίθετα, όσοι έχουν περιουσίες που εξαρτώνται από κρατικές συμβάσεις ή την εύνοια της κυβέρνησης θα φοβούνται υπερβολικά να αναλάβουν οποιαδήποτε πρωτοβουλία, καθώς θα κινδυνεύουν να τα χάσουν όλα, πρόσθεσε ο Νεκράσοφ.
Η Προκοπένκο επισημαίνει ότι έχει ήδη αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρηματίες αναφέρονται στον Πούτιν. Παλαιότερα τον αποκαλούσαν «Nachalnik» (που σημαίνει «αφεντικό»), «Perviy» («ο πρώτος») ή χρησιμοποιούσαν τα αρχικά του, «VV» – προσφωνήσεις που υποδήλωναν έναν βαθμό σεβασμού. Τώρα, όμως, τον αποκαλούν «Ded», μια προσφώνηση που, όπως λέει η Προκοπένκο, κρύβει «μια δόση περιφρόνησης». Η λέξη «Ded» σημαίνει «γεροντάκος» ή «παππούς» και αποτελεί σαφώς λιγότερο τιμητικό χαρακτηρισμό.
«Ορισμένοι εύποροι Ρώσοι νοσταλγούν την επιστροφή της πολιτικής στην καθημερινή ζωή των πολιτών», πρόσθεσε η ίδια, εννοώντας ένα περιβάλλον με λιγότερη καταστολή, μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης και πιο υγιή ανταγωνισμό μεταξύ κομμάτων και πολιτικών.
Ωστόσο, όπως λέει, στην παρούσα φάση οι επιχειρηματίες φοβούνται υπερβολικά να συμβάλουν σε μια τέτοια αλλαγή, εξαιτίας του ασφυκτικού κλίματος που επικρατεί στη Ρωσία. Η Προκοπένκο αναφέρει ότι πήρε συνέντευξη από έναν μεγιστάνα, ο οποίος καθόταν κυριολεκτικά πάνω στο κινητό του τηλέφωνο καθ’ όλη τη διάρκεια της συνομιλίας, πιστεύοντας ότι έτσι θα δυσκόλευε τις μυστικές υπηρεσίες να τον παρακολουθήσουν ηλεκτρονικά. «Θεώρησα ότι επρόκειτο για έναν απολύτως σταλινικού τύπου φόβο. Ήταν εντελώς παράλογος», σημείωσε η Προκοπένκο.
Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη
Μια ενδιαφέρουσα ένδειξη για το τι θα επιθυμούσαν οι ισχυροί επιχειρηματίες από τη Ρωσία της μετά Πούτιν εποχής έδωσε ο Αντρέι Μελνιτσένκο, γνωστός ως ο «βασιλιάς των λιπασμάτων» και σήμερα ο όγδοος πλουσιότερος άνθρωπος στη Ρωσία.
Νωρίτερα φέτος, προκάλεσε έκπληξη παραχωρώντας συνέντευξη στο περιοδικό The Economist, κάτι σπάνιο για έναν Ρώσο μεγιστάνα, ιδίως όταν πρόκειται για ένα έντυπο που προέρχεται από χώρα την οποία το Κρεμλίνο θεωρεί μη φιλική. Το περιοδικό δημοσίευσε επίσης ένα άρθρο γνώμης που έφερε την υπογραφή του.
Σε ορισμένα σημεία της συνέντευξης, ο Μελνιτσένκο επανέλαβε τις θέσεις και τα επιχειρήματα του Κρεμλίνου. Υποστήριξε ότι η Ουκρανία αποτελεί πεδίο σύγκρουσης μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης, ενώ εξέφρασε την άποψη ότι η Δύση αγνόησε τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλειά της και απειλεί την κυριαρχία της.
Ωστόσο, στη συνέχεια η συνέντευξη απέκτησε μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο Μελνιτσένκο δεν ζήτησε την απομάκρυνση του Πούτιν, αλλά - και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία - τάχθηκε υπέρ μιας αλλαγής που θα έβαζε τέλος στην προσωποπαγή εξουσία στη Ρωσία, δηλαδή στη διακυβέρνηση της χώρας από έναν και μόνο ηγέτη. Υποστήριξε, επίσης, ότι η Ρωσία πρέπει να αναπτύξει στενότερες σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η Προκοπένκο εκτιμά ότι ο μεγιστάνας επιχείρησε να πυροδοτήσει έναν δημόσιο διάλογο. «Ήταν ένα κάλεσμα προς εύπορους ανθρώπους σαν κι αυτόν να αρχίσουν να μιλούν ανοιχτά», είπε χαρακτηριστικά.
Ο δημοσιογράφος που του πήρε τη συνέντευξη, ο Arkady Ostrovsky, είπε στο BBC ότι οι δυο τους είχαν «έντονες και φορτισμένες συζητήσεις» σε «ξενοδοχεία και καφέ, πίνοντας κυρίως καφέ - πολύ καφέ, και καμιά φορά καπνίζοντας». Όπως σημείωσε, ο μεγιστάνας έδειχνε να «σκέφτεται πραγματικά» τις απαντήσεις του, αντί να καταφεύγει στις συνηθισμένες υπεκφυγές και στα επικοινωνιακά τεχνάσματα των πολιτικών.
Τίποτα στη Ρωσία δεν είναι απλό και οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η συνέντευξη πιθανότατα πραγματοποιήθηκε με κάποιου είδους έγκριση από το Κρεμλίνο, είτε άτυπη είτε επίσημη. Δεν γνωρίζουμε γιατί οι αρχές θα ήταν πρόθυμες να επιτρέψουν μια τόσο ασυνήθιστη έκκληση για αλλαγή. Είναι πιθανό, ωστόσο, να ήθελαν να δείξουν ότι στη χώρα εξακολουθούν να υπάρχουν κάποια περιθώρια πολιτικού πλουραλισμού.
Κανένας από τους υπόλοιπους μεγιστάνες δεν βγήκε δημόσια να τον στηρίξει. Παρ’ όλα αυτά, ο δημοσιογράφος εκτιμά ότι ο Μελνιτσένκο δεν εξέφραζε μόνο τις προσωπικές του απόψεις, αλλά και τις ανησυχίες και τις επιδιώξεις άλλων επιχειρηματιών του ίδιου κύκλου.
Ορισμένοι από αυτούς ευελπιστούν ότι, μετά την αποχώρηση του Πούτιν, η χώρα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια «ολιγαρχική δημοκρατία», όπως τη χαρακτηρίζει ο Ostrovsky. Ένα σύστημα, δηλαδή, που θα θυμίζει τη Ρωσία της δεκαετίας του 1990, με τις οικονομικές ελίτ να έχουν τα ηνία της εξουσίας.
Με βάση την πολυετή δημοσιογραφική του εμπειρία στη Ρωσία, ο Ostrovsky λέει ότι πολλοί από τους πάμπλουτους Ρώσους αισθάνονται σήμερα πως η χώρα έχει περιέλθει σε ένα «απόλυτο αδιέξοδο, στο οποίο την έχει οδηγήσει αυτός ο πόλεμος… μια κατάσταση στην οποία δεν υπάρχει πλέον προοπτική για το μέλλον».
Ωστόσο, ακόμη κι αν οι ισχυροί επιχειρηματίες κάνουν ήδη σκέψεις για την επόμενη μέρα, όλα δείχνουν ότι οι πιθανότητες να αναλάβουν κάποια δράση στο άμεσο μέλλον είναι ελάχιστες.
Ο Browder, επικριτής του Πούτιν, εκτιμά ότι, παρόλο που πολλοί από τους ισχυρούς επιχειρηματίες είναι δυσαρεστημένοι, δύσκολα θα συνωμοτούσαν εναντίον του όσο εκείνος βρίσκεται ακόμη στην εξουσία. «Γνωρίζουν ότι, αν έκαναν οτιδήποτε που θα αμφισβητούσε την εξουσία του Πούτιν, εκείνος θα τους σκότωνε. Και ο Πούτιν είναι ένας εξαιρετικά καχύποπτος άνθρωπος».
Ο Mike Calvey, Αμερικανός επενδυτής που υπήρξε κάποτε ένας από τους σημαντικότερους επενδυτές στη Ρωσία, συμφωνεί. «Τι άλλο μπορούν να κάνουν, πέρα από το να καταλήξουν κατευθείαν στη φυλακή και να χάσουν τις περιουσίες τους; Είναι εύκολο για όσους βρίσκονται στο Λονδίνο να λένε: “Γιατί δεν ορθώνετε όλοι το ανάστημά σας και δεν πηγαίνετε κατευθείαν στη φυλακή;”. Αυτό ακριβώς όμως θα συνέβαινε στην πραγματικότητα».
Κάποτε, οι πλουσιότεροι άνθρωποι της Ρωσίας μπορούσαν να κινούν τα νήματα στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας. Όταν ο Πούτιν αποχωρήσει, είναι βέβαιο ότι θα επιχειρήσουν να ανακτήσουν την πολιτική επιρροή που διέθεταν στο παρελθόν. Το ερώτημα είναι αν τα απομεινάρια του σημερινού καθεστώτος θα τους το επιτρέψουν.
Πηγή: skai.gr






























