Οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονται εγκλωβισμένα σε έναν κλιμακούμενο κύκλο επιθέσεων, μετά την πέμπτη συνεχή ημέρα αμερικανικών πληγμάτων και ιρανικών αντιποίνων κατά χωρών του Κόλπου και της Ιορδανίας.
Σύμφωνα με το Al Jazeera, και οι δύο πλευρές έχουν δηλώσει ότι το μνημόνιο συνεννόησης που υπέγραψαν τον Ιούνιο για την παράταση της κατάπαυσης του πυρός και τη διεξαγωγή συνομιλιών δεν είναι πλέον σε ισχύ, αν και αμφότερες έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι είναι έτοιμες να ακολουθήσουν τη διπλωματική οδό.
Στο μεταξύ, το Πακιστάν, ο βασικός διαμεσολαβητής μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, κάλεσε την Πέμπτη και τις δύο πλευρές να τερματίσουν το τελευταίο κύμα βίαιων επιθέσεων και να προσέλθουν σε συνομιλίες. Ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Tahir Andrabi, δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Ισλαμαμπάντ την Πέμπτη ότι το Πακιστάν «πιστεύει ακράδαντα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση πέρα από τη συνεχή δέσμευση, τον διάλογο και τη διπλωματία για την επίτευξη των κοινών στόχων της διαρκούς ειρήνης, της σταθερότητας και της προόδου».
Σε δημόσιες τοποθετήσεις τους, οι ηγέτες των δύο εθνών έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι δεν βιάζονται να συμβιβαστούν. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει ισχυριστεί επανειλημμένα τις τελευταίες ημέρες ότι το Ιράν είναι «απελπισμένο» να καταλήξει σε ειρηνευτική συμφωνία με την Ουάσιγκτον, αλλά ότι ο ίδιος δεν εμπιστεύεται την Τεχεράνη για την τήρηση μιας τέτοιας συμφωνίας.
Οι Ιρανοί αξιωματούχοι, από την άλλη πλευρά, διατηρούν προκλητικό τόνο. Ο επικεφαλής διαπραγματευτής Mohammed Bagher Ghalibaf δήλωσε την Τετάρτη ότι το Ιράν βρίσκεται «σε έναν υπαρξιακό πόλεμο με την Αμερική» και δεν έχει κανέναν λόγο να συνεχίσει να τηρεί την ειρηνευτική συμφωνία.
Μπορεί όμως κάποια από τις δύο πλευρές να αντέξει οικονομικά τη συνέχιση αυτού του πολύμηνου πολέμου;
Ακολουθούν τα δεδομένα για το πώς οι οικονομικές και πολιτικές πιέσεις θα μπορούσαν να εμποδίσουν τις δύο χώρες από το να κλιμακώσουν τη σύγκρουση σε έναν νέο πόλεμο πλήρους κλίμακας:
Τεχεράνη: Πληγωμένη οικονομία και αποδυναμωμένη άμυνα
Η οικονομία του Ιράν έχει υποστεί σοβαρό πλήγμα, όχι μόνο από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ, αλλά και ως αποτέλεσμα των αμερικανικών κυρώσεων που επιβάλλονται στη χώρα εδώ και δεκαετίες. Αν και παραμένει ισχυρή, η στρατιωτική της υποδομή έχει επίσης υποστεί μεγάλες ζημιές.
Οικονομικές κυρώσεις
Το Ιράν είναι μία από τις χώρες με τις περισσότερες κυρώσεις παγκοσμίως. Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν περιορίσει τις εξαγωγές πετρελαίου, έχουν εμποδίσει την πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και έχουν δεσμεύσει περιουσιακά στοιχεία. Ως αποτέλεσμα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ του Ιράν κατέρρευσε από τα 8.000 δολάρια το 2012 στα 5.000 δολάρια το 2024. Οι εξαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν από 2,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (bpd) το 2012 σε 1,5 εκατομμύριο bpd το 2025.
Όταν οι δύο πλευρές υπέγραψαν το μνημόνιο συνεννόησης τον Ιούνιο, οι ΗΠΑ ήραν τον ναυτικό αποκλεισμό, εξέδωσαν 60ήμερη εξαίρεση από τις κυρώσεις και υποσχέθηκαν να αποδεσμεύσουν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία. Το ιρανικό ριάλ, η αξία του οποίου είχε κατακρημνιστεί, σημείωσε άνοδο 15% την ημέρα της συμφωνίας. Ωστόσο, οι ΗΠΑ επέβαλαν εκ νέου κυρώσεις στο Ιράν αυτή την εβδομάδα, καταφέροντας νέο πλήγμα στην ήδη εξασθενημένη οικονομία.
Αμυντικές δυνατότητες
Ο στρατός του Ιράν, παρότι συνεχίζει να απαντά δυναμικά με πλήγματα κατά αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε γειτονικές χώρες του Κόλπου, έχει υποστεί σοβαρή φθορά από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά την πρώτη φάση του πολέμου, σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Μέχρι την 1η Απριλίου, το Ιράν είχε εξαντλήσει το 30% του προπολεμικού του αποθέματος σε πυραύλους και το 60% του οπλοστασίου των drones του, σημειώνει το CSIS. Σημαντικό μέρος των ναυτικών υποδομών του έχει γίνει στόχος επιθέσεων, συμπεριλαμβανομένων λιμανιών και πολεμικών πλοίων, ενώ έχουν πληγεί και εγκαταστάσεις παραγωγής όπλων. Οι ΗΠΑ ισχυρίστηκαν ότι προκάλεσαν σημαντικές ζημιές στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών το 2025.
Τα νέα αμερικανικά πλήγματα από την περασμένη εβδομάδα διατηρούν την πίεση, σφυροκοπώντας στρατιωτικές τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένου του στρατηγικής σημασίας νησιού Μεγάλο Τουνμπ την Πέμπτη.
Περιφερειακή διπλωματία
Οι σχέσεις της Τεχεράνης με τους γείτονές της στον Κόλπο, οι οποίες είχαν ήδη διαταραχθεί όταν το Ιράν τους έπληξε τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, δοκιμάζονται ακόμη περισσότερο από τις τρέχουσες επιθέσεις και τα πλήγματα αντιποίνων.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτικές δυνάμεις σε τουλάχιστον 19 τοποθεσίες στη Μέση Ανατολή, μεταξύ άλλων στο Μπαχρέιν, την Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Ιράν υποστηρίζει σταθερά ότι στοχοποιεί αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές, όμως τα ιρανικά πλήγματα κατά την πρώτη φάση του πολέμου έπληξαν κυρίαρχα εδάφη και προκάλεσαν απώλειες μεταξύ των αμάχων.
Υπό το βάρος της σύγκρουσης, οι χώρες του Κόλπου ενισχύουν πλέον τη στρατιωτική τους συνεργασία, μοιραζόμενες δεδομένα και συντονίζοντας τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
ΗΠΑ: Τιμές πετρελαίου, ενδιάμεσες εκλογές και διαφαινόμενη έλλειψη όπλων
Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν επίσης τεράστια πίεση σε αυτόν τον πόλεμο και έχουν αποτύχει να αναγκάσουν την Τεχεράνη σε συνθηκολόγηση, παρά τις κομπαστικές δηλώσεις του Τραμπ.
Εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου
Οι τιμές του αργού πετρελαίου σημείωσαν άνοδο 12% μετά το τελευταίο κύμα αμερικανικών επιθέσεων στο Ιράν, καθώς οι ανησυχίες για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ εντάθηκαν και πάλι. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου διερχόταν από αυτό το θαλάσσιο πέρασμα, όμως ο αποκλεισμός των στενών από το Ιράν έχει προκαλέσει αναταραχή στις τιμές της ενέργειας παγκοσμίως. Η αστάθεια των τιμών αντικατοπτρίζεται στα πρατήρια καυσίμων σε όλες τις ΗΠΑ, όπου η βενζίνη αυξήθηκε από τα 2,98 δολάρια ανά γαλόνι (0,78 δολάρια ανά λίτρο) προπολεμικά, στο ιστορικό υψηλό των 4,63 δολαρίων (1,22 δολάρια ανά λίτρο) τον Μάιο.
Οι ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ
Η άνοδος των τιμών στα καύσιμα και η συνακόλουθη αύξηση του κόστους διαβίωσης, γενικότερα, έχουν συμβάλει στο να καταστεί ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν εξαιρετικά μη δημοφιλής στους Αμερικανούς πολίτες. Η πλειοψηφία, σε ποσοστό 57%, θεωρεί ότι ήταν μια λανθασμένη απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ, σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouGov αυτή την εβδομάδα. Ο πόλεμος ρίχνει βαριά τη σκιά του πάνω στους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, όπου το κόμμα κινδυνεύει να χάσει την πλειοψηφία του στο Κογκρέσο. Ορισμένες δημοσκοπήσεις δείχνουν ήδη τους Δημοκρατικούς να εξασφαλίζουν ένα μικρό προβάδισμα.
Έλλειψη όπλων
Τα αποθέματα όπλων των ΗΠΑ παρουσιάζουν επίσης μείωση, αν και δεν έχουν φτάσει ακόμη σε κρίσιμο επίπεδο, σύμφωνα με το CSIS.
Οι ΗΠΑ έχουν επικεντρωθεί στο να πλήττουν το Ιράν με επτά από τα ισχυρότερα -και πιο ακριβά- πυρομαχικά τους. Για τουλάχιστον τέσσερα από αυτά, τα αποθέματα μειώθηκαν κατά το ήμισυ κατά την πρώτη φάση του πολέμου. Η αναπλήρωσή τους, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, θα μπορούσε να απαιτήσει από αρκετούς μήνες έως αρκετά χρόνια, παρά την πρόσφατη ενεργοποίηση του Νόμου περί Αμυντικής Παραγωγής από τον Τραμπ, ο οποίος υποχρεώνει τις ιδιωτικές βιομηχανίες όπλων να αυξήσουν την παραγωγή τους.
Επιπλέον, πέρα από το κόστος δισεκατομμυρίων για εξοπλισμούς, οι ΗΠΑ θρηνούν επίσης την απώλεια 14 Αμερικανών στρατιωτών, ενώ άλλοι 414 είχαν τραυματιστεί μέχρι τις 14 Ιουλίου, σύμφωνα με ανάλυση του Center for American Progress.
Θα υποχωρήσουν οι δύο πλευρές λόγω αυτών των προκλήσεων;
Ο Alam Saleh, καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ενώ οι οικονομικές πιέσεις και η περιφερειακή διπλωματία μπορεί να αποτελούν βάσιμες ανησυχίες για την Τεχεράνη, η ηγεσία της χώρας θεωρεί τελικά ότι διεξάγει έναν υπαρξιακό πόλεμο και είναι απίθανο να υποχωρήσει.
«Η οικονομία του Ιράν βασίζεται στην εγχώρια παραγωγή και είναι κατά κάποιο τρόπο οικονομικά ανεξάρτητη – έχει επιβιώσει από σχεδόν 47 χρόνια κυρώσεων», δήλωσε ο Saleh, σημειώνοντας ότι η Τεχεράνη βρίσκει πάντα τρόπους να ξεπερνά τις κυρώσεις.
Το Ιράν είναι επίσης αποφασισμένο να μην δείξει αδυναμία απέναντι στις ΗΠΑ και δεν μπορεί να συμβιβαστεί με βάση μια αποδυναμωμένη στρατιωτική στάση, πρόσθεσε ο ίδιος. Όσον αφορά την παραγωγή όπλων, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το Ιράν επανεκκίνησε γρήγορα την παραγωγή drones μετά την εκεχειρία του Απριλίου, με ορισμένους αναλυτές να εκτιμούν ότι η χώρα θα μπορούσε να αναπληρώσει πλήρως το οπλοστάσιό της μέσα σε λίγους μήνες.
«Επομένως, το Ιράν δεν είναι έτοιμο να προχωρήσει σε καμία συμφωνία εάν αυτή δεν εγγυάται την ασφάλειά του. Όποιες κι αν είναι οι οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζει, το Ιράν δεν θα συμβιβαστεί. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή από την αντίσταση», ανέφερε ο Saleh.
Όσο για τις ΗΠΑ, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ανησυχίες σχετικά με τα αποθέματα όπλων δεν εστιάζονται στον πόλεμο με το Ιράν, αλλά μάλλον σε μια ενδεχόμενη μελλοντική σύγκρουση με αντίπαλες υπερδυνάμεις.
«Είναι σαφές ότι ο ρυθμός κατανάλωσης κρίσιμων όπλων, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων αναχαίτισης πυραύλων Patriot και των πυραύλων κρουζ Tomahawk, υπήρξε τεράστιος», δήλωσε στο Al Jazeera ο Brian Finucane, ειδικός σε θέματα ασφάλειας στο International Crisis Group. «Αυτά είναι όπλα που μπορεί να χρειαστούν για οποιαδήποτε στρατιωτική εμπλοκή με την Κίνα», για παράδειγμα, πρόσθεσε.
Τελικά, και οι δύο πλευρές έχουν αδύναμα σημεία που καθιστούν έναν παρατεταμένο πόλεμο εξαιρετικά δαπανηρό, όμως οι ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Saleh, υφίστανται μεγαλύτερη πλήγμα στη φήμη τους.
«Η Κίνα και η Ρωσία παρακολουθούν και διαπιστώνουν ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το Ιράν με όποιο μέσο κι αν διαθέτουν. Αυτό δείχνει ότι η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ έχει όρια όταν έρχεται αντιμέτωπη με μια μεσαία δύναμη όπως το Ιράν», κατέληξε ο Saleh.
Πηγή: Έθνος
