Η μάχη για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ μπαίνει σε νέα φάση, με την Ουάσιγκτον να υποστηρίζει ότι έχει περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα του Ιράν να χρησιμοποιεί τη σημαντικότερη ενεργειακή θαλάσσια δίοδο του κόσμου ως «όπλο» πίεσης. Έπειτα από εβδομάδες εκκαθάρισης ναρκών, συνοδείας εμπορικών πλοίων και στρατιωτικών επιχειρήσεων, Αμερικανοί αξιωματούχοι εμφανίζονται πεπεισμένοι ότι οι συσχετισμοί έχουν αλλάξει.
Ο Ντόναλντ Τραμπ το διατύπωσε με τον χαρακτηριστικό του τρόπο: «Αυτό το πράγμα είναι ανοιχτό», είπε στο Axios, υποστηρίζοντας ότι η ιρανική αντίδραση είναι πλέον περιορισμένη και ότι η Τεχεράνη δεν θέλει να προκαλέσει νέα αμερικανικά πλήγματα.
Το πρόβλημα για την αμερικανική αφήγηση είναι ότι τα ανεξάρτητα δεδομένα ναυσιπλοΐας δείχνουν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα. Την Πέμπτη μόλις επτά εμπορικά πλοία διέσχισαν το Ορμούζ, έναντι 17 την προηγούμενη ημέρα, ενώ η κίνηση παραμένει πολύ χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα.
Το ισχυρότερο «χαρτί» της Τεχεράνης
Από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, το Ορμούζ εξελίχθηκε στο σημαντικότερο στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν.
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου περνούσε από τη στενή θαλάσσια δίοδο που χωρίζει το Ιράν από το Ομάν. Η απειλή αποκλεισμού της είχε επομένως τη δυνατότητα να μετατρέψει οποιαδήποτε στρατιωτική αναμέτρηση σε παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.
Σύμφωνα με Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους που επικαλείται το Axios, στις πρώτες ημέρες του πολέμου το Ιράν απείλησε ότι θα χτυπά τα δεξαμενόπλοια που επιχειρούσαν να διασχίσουν το Στενό και παράλληλα τοποθέτησε νάρκες στη βασική διεθνή ναυτιλιακή οδό.
Η εμπορική κίνηση κατέρρευσε και οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν, δίνοντας στην Τεχεράνη έναν μοχλό πίεσης όχι μόνο απέναντι στις ΗΠΑ, αλλά και απέναντι στις οικονομίες που εξαρτώνται από τις εξαγωγές ενέργειας του Κόλπου.
Η μεγάλη αμερικανική επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών
Μετά την κατάρρευση της προσωρινής συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν, ο αμερικανικός στρατός ξεκίνησε επιχείρηση για να ανοίξει το Ορμούζ χωρίς τη συνεργασία της Τεχεράνης.
Στην εκκαθάριση των ναρκών συμμετείχαν δύτες του Πολεμικού Ναυτικού, Navy SEALs, μη επανδρωμένα υποβρύχια και σκάφη επιφανείας, καθώς και ιδιωτικοί ανάδοχοι. Παράλληλα, αμερικανικές δυνάμεις άρχισαν να συνοδεύουν εμπορικά πλοία μέσω του νότιου διαύλου, παρέχοντας αεροπορική κάλυψη απέναντι σε ιρανικά drones και πυραύλους.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε στις 25 Αυγούστου ότι όλες οι νάρκες είχαν πλέον απομακρυνθεί ή καταστραφεί από τα διεθνή ύδατα της κύριας ναυτιλιακής οδού και προειδοποίησε ότι οποιοδήποτε ιρανικό σκάφος επιχειρήσει να τοποθετήσει νέες θα καταστραφεί.
Ο επικεφαλής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, χαρακτήρισε την επιχείρηση «σημαντικό ορόσημο», δηλώνοντας ότι οι διεθνώς αναγνωρισμένες θαλάσσιες οδοί είναι πλέον απαλλαγμένες από ιρανικές νάρκες.
Οι Αμερικανοί λένε ότι το Ιράν έχασε τον έλεγχο
Η εκτίμηση της Ουάσιγκτον είναι ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να απειλεί τη ναυσιπλοΐα, αλλά δεν διαθέτει πλέον την ίδια δυνατότητα να κλείσει αποτελεσματικά το Στενό.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε στο Axios ότι μόλις το 2% των πλοίων που πέρασαν από τη δίοδο τον τελευταίο μήνα επλήγησαν από ιρανικά πυρά. Περισσότερα από 200 ύποπτα αντικείμενα απομακρύνθηκαν από την κύρια ναυτιλιακή οδό, με τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν ότι μόνο 11 αποδείχθηκαν πραγματικές νάρκες.
Οι ίδιοι αξιωματούχοι κάνουν λόγο για 20 έως 30 δεξαμενόπλοια κάθε βράδυ μέσω του νότιου διαύλου και 9 έως 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περίπου το μισό της προπολεμικής κίνησης.
Και εδώ, όμως, βρίσκεται η μεγάλη διαφωνία.
Οι ship trackers δεν βλέπουν την ίδια εικόνα
Οι εταιρείες που παρακολουθούν ανεξάρτητα τις κινήσεις των πλοίων εμφανίζουν πολύ χαμηλότερους αριθμούς.
Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters, την Πέμπτη πέρασαν από το Ορμούζ μόλις επτά εμπορικά πλοία, έναντι μέσου όρου 15 την προηγούμενη δεκαήμερη περίοδο.
Το Reuters σημειώνει επίσης ότι υπηρεσίες παρακολούθησης έχουν υπολογίσει την κίνηση ακόμη και στο 5%-15% των κανονικών επιπέδων. Η απόκλιση είναι τεράστια σε σχέση με τους αριθμούς που παρουσιάζουν Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Υπάρχει βέβαια μια σημαντική παράμετρος: αρκετά πλοία απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους όταν περνούν από την επικίνδυνη περιοχή, γεγονός που σημαίνει ότι τα δημόσια δεδομένα μπορεί πράγματι να υποεκτιμούν την πραγματική κίνηση.
Αυτό όμως δεν αλλάζει το βασικό συμπέρασμα: το Ορμούζ μπορεί να έχει γίνει ασφαλέστερο σε σχέση με την κορύφωση της κρίσης, αλλά απέχει πολύ ακόμη από την πλήρη επιστροφή στην κανονικότητα.
Από τα 20 εκατ. βαρέλια στα 5 εκατ.
Τα ενεργειακά δεδομένα δείχνουν επίσης πόσο μεγάλη παραμένει η απόσταση από την προπολεμική εικόνα.
Στις 25 Αυγούστου, προσωρινά στοιχεία της Vortexa έδειχναν ότι περίπου 5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως περνούσαν από το Ορμούζ, ενώ πριν από τον πόλεμο η ποσότητα ξεπερνούσε τα 20 εκατ. βαρέλια.
Η αμερικανική στρατηγική επιδιώκει να αυξήσει σταδιακά αυτή τη ροή.
Μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το Axios, η Ουάσιγκτον θέλει να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε τουλάχιστον 50 πλοία κάθε βράδυ να μπορούν να εισέρχονται ή να εξέρχονται από τον Κόλπο, με στόχο οι εξαγωγές να επανέλθουν στο 60%-70% των προπολεμικών επιπέδων.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ έχουν ήδη αρχίσει να χρησιμοποιούν περισσότερο τις προστατευόμενες διαδρομές, ενώ οι ΗΠΑ προσπαθούν να φέρουν στο ίδιο σύστημα τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
Το Ιράν δεν θεωρεί ότι έχασε το Ορμούζ
Η Τεχεράνη απορρίπτει την αμερικανική θέση ότι το ζήτημα έχει κλείσει.
Το Ιράν δηλώνει ότι προετοιμάζει σειρά όρων για την πλήρη επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας και έχει συζητήσει με το Ομάν τη δημιουργία ειδικού διαδρόμου που θα περνά τόσο από ιρανικά όσο και από ομανικά ύδατα.
Στις προηγούμενες απαιτήσεις της Τεχεράνης περιλαμβάνονταν η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, αποζημιώσεις και χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων.
Με άλλα λόγια, το Ιράν εξακολουθεί να προσπαθεί να μετατρέψει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας σε διαπραγματευτικό χαρτί.
Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, επιχειρεί να αφαιρέσει από την Τεχεράνη ακριβώς αυτή τη δυνατότητα, αποκαθιστώντας τη διέλευση στρατιωτικά και χωρίς να ανταλλάξει το άνοιγμα του Στενού με πολιτικές παραχωρήσεις.
Κατάρ, Ομάν και Πακιστάν ψάχνουν έξοδο από τον πόλεμο
Την ίδια ώρα, η διπλωματική κινητικότητα έχει αυξηθεί αισθητά.
Ο πρωθυπουργός του Κατάρ επισκέφθηκε την Τεχεράνη και ζήτησε επιστροφή στο προπολεμικό καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί χαρακτήρισε τις συζητήσεις «δημιουργικές» και επανέλαβε ότι η διπλωματία μπορεί να επανεκκινήσει εάν η Ουάσιγκτον εγκαταλείψει την πολιτική στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.
Παράλληλα, Ομάν και Πακιστάν επιχειρούν να επαναφέρουν τις δύο πλευρές σε συνομιλίες.
Ο Τραμπ, όμως, δημόσια υιοθετεί την αντίθετη γραμμή, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει λόγο να βιαστεί.
«Εκείνοι θέλουν να συναντηθούμε. Στην πραγματικότητα παρακαλούν για συμφωνία», δήλωσε, την ώρα που ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ εξακολουθεί να επικοινωνεί με τους περιφερειακούς διαμεσολαβητές.
Το νέο παιχνίδι ισχύος στο Ορμούζ
Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν οι ΗΠΑ «κατέλαβαν» το Στενό του Ορμούζ. Αυτό θα ήταν υπερβολικό.
Το ουσιαστικότερο είναι ότι η Ουάσιγκτον φαίνεται να έχει περιορίσει ένα μέρος της ικανότητας του Ιράν να κλείνει τη δίοδο κατά βούληση, ιδιαίτερα μετά την εκκαθάριση των ναρκών και τη δημιουργία προστατευόμενων διαδρόμων.
Ταυτόχρονα, όμως, η εμπορική κίνηση παραμένει πολύ κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, επιθέσεις σε πλοία συνεχίζουν να καταγράφονται και η Τεχεράνη εξακολουθεί να διεκδικεί ρόλο στον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργήσει το Στενό στο μέλλον.
Η μάχη για το Ορμούζ, συνεπώς, δεν έχει τελειώσει.
Αυτό που πιθανώς αλλάζει είναι το διαπραγματευτικό βάρος των δύο πλευρών: οι ΗΠΑ επιχειρούν να αποδείξουν ότι μπορούν να κρατήσουν τη δίοδο ανοιχτή χωρίς τη συγκατάθεση του Ιράν, ενώ η Τεχεράνη προσπαθεί να δείξει ότι χωρίς μια πολιτική συμφωνία η πλήρης επιστροφή της ναυσιπλοΐας στην κανονικότητα παραμένει αδύνατη.
Πηγή: Newsbeast
