O θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, θεωρήθηκε ως καίριο πλήγμα στην «καρδιά» της ιρανικής ηγεσίας.
Το καθεστώς ωστόσο δεν κατέρρευσε, αλλά όρισε διάδοχο και συνεχίζει τις εκστρατείες καταστολής... Από πίσω κρύβεται ένα πανίσχυρο γιγάντιο δίκτυο Bayt-e-Rahbari ή Βayt, που συνεχίζει να λειτουργεί.
Κράτος εν κράτει
Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, το Bayt-e-Rahbari (στα φαρσί, «Σπίτι του Ανώτατου Ηγέτη») ήταν ο πιο ισχυρός θεσμός στο Ιράν για τον οποίο σχεδόν κανείς δεν γνωρίζει εκτός από εξειδικευμένους κύκλους ανάλυσης.
Οι Saeid Golkar και Kasra Aarabi, ερευνητές του αμερικανικού οργανισμού πυρηνικής παρακολούθησης United Against Nuclear Iran (UANI), δημοσίευσαν την πρώτη ολοκληρωμένη ακαδημαϊκή μελέτη στα αγγλικά σχετικά με αυτή τη δομή, με πρόσβαση σε πρωτογενείς πηγές στα περσικά που προέρχονται από το εσωτερικό του καθεστώτος.
Το συμπέρασμα τους: το Bayt είναι «το μυστικό νευρικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας».
Αλί Χαμενεΐ
Υπό την κυριαρχία του Αλί Χαμενεΐ, το Bayt γιγαντώθηκε με πάνω από 4.000 υπαλλήλους στον κεντρικό πυρήνα του και άλλους 40.000 εκπροσώπους κατανεμημένους σε όλο τον ιρανικό κρατικό μηχανισμό. Κάθε υπουργείο στο Ιράν έχει το αντίστοιχό του εντός του Bayt: ένα παράλληλο γραφείο με πραγματική εξουσία να επιβλέπει, να μπλοκάρει ή να ανακατευθύνει αποφάσεις.
Η ανάλυση της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Council on Foreign Relations (CFR) επιβεβαιώνει: είναι οι δομές του Bayt, και όχι τα επίσημα όργανα του κράτους, που διασφαλίζουν ότι η εξουσία του Ανώτατου Ηγέτη ασκείται στην πράξη, ακόμη και όταν απουσιάζει σωματικά.
Η κληρονομιά στον Χαμενεΐ
Επί Χομενεΐ το Bayt ήταν «ταπεινό» με μόνο μερικές δεκάδες άτομα. Κληροδοτήθηκε στον Αλί Χαμενεΐ, αλλά δεν αναγνωρίστηκε από την ιερατική ιεραρχία ως marja, ο μεγάλος κληρικός στο σιιτικό Ισλάμ, όπου κατά παράδοση το αξίωμα διαχειρίζονται οι γιοι του.
Ο Χαμενεΐ δεν καθυστέρησε και μόλις δύο μήνες από την ανάληψη των καθηκόντων του, αναδιαμόρφωσε το Bayt του διορίζοντας κληρικούς με στρατιωτικά προφίλ, όχι θρησκευόμενους. «Το Bayt έγινε ένας πολιτικός γίγαντας, παράλληλος με τους τρεις κλάδους της κυβέρνησης και την κρατική γραφειοκρατία», τεκμηρίωσαν οι Golkar και Aarabi.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας άνευ προηγουμένου μηχανισμός ελέγχου. Το Bayt όχι μόνο εποπτεύει την εκλεγμένη κυβέρνηση: ελέγχει τα θρησκευτικά σεμινάρια του Κομ μέσω ενός συμβουλίου στο οποίο ήταν μέλος ο ίδιος ο αγιατολάχ, διορίζει εκπροσώπους σε κάθε πανεπιστήμιο της χώρας για να παρακολουθούν καθηγητές και φοιτητές και διαχειρίζεται μέσω των στρατιωτικών κλάδων του τις προαγωγές όλων των αξιωματικών πάνω από τον βαθμό του ταξίαρχου.
Μοτζτάμπα: Ο «μίνι Ανώτατος Ηγέτης»
Το πιο αποκαλυπτικό προφίλ εντός του Bayt είναι αυτό του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ , σημερινού Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν. Ο Golkar και ο Aarabi τον περιγράφουν στην έκθεσή τους ως κάποιον που ασκούσε ήδη καθήκοντα «μίνι Ανώτατου Ηγέτη» εντός του Bayt χρόνια πριν γίνει επίσημα.
Ένα διπλωματικό τηλεγράφημα των ΗΠΑ του 2008, που διέρρευσε από τη διεθνή πλατφόρμα WikiLeaks, τον προσδιόρισε με ακρίβεια: «Ο Μοτζτάμπα φέρεται επίσης να έχει κεντρικό ρόλο στην επίβλεψη «όλων» των πολιτικών θεμάτων και των θεμάτων ασφαλείας που χειρίζεται το γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη».
Ένα άλλο τηλεγράφημα από την ίδια σειρά το όρισε με μια φράση που παρέμεινε σήμα κατατεθέν μεταξύ των αναλυτών του καθεστώτος: «Η δύναμη πίσω από το τουρμπάνι». Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ διοικούσε το δίκτυο γνωστό ως Δαχτυλίδι Χαμπίμπ - αποτελούμενο από μέλη του πρώην τάγματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) - το οποίο λειτουργούσε ως άτυπος βραχίονας πληροφοριών του Bayt.
Η οικονομική αυτοκρατορία: 60% του ΑΕΠ υπό τον έλεγχο του Αγιατολάχ
Ίσως η λιγότερο ορατή πτυχή του Bayt είναι ο έλεγχός του στην οικονομία. Η δομή δεν λειτουργεί μέσω επίσημων υπουργείων, αλλά μέσω ενός αστερισμού παρακρατικών ιδρυμάτων γνωστών ως bonyads, τα οποία λογοδοτούν απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη και όχι στην εκλεγμένη κυβέρνηση.
Το πιο σχετικό είναι το Setad, που δημιουργήθηκε το 1989 για τη διαχείριση ακινήτων που «εγκαταλείφθηκαν» μετά την επανάσταση. Μια έρευνα του πρακτορείου ειδήσεων Reuters πριν από περισσότερο από μια δεκαετία υπολόγισε ότι τα περιουσιακά του στοιχεία ήταν περίπου 95.000 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία αποκτήθηκαν συστηματικά μέσω δικαστικών εντολών που δήμευσαν τις περιουσίες όσων είχαν εγκαταλείψει τη χώρα.
Η δεύτερη μεγάλη δομή είναι το Bonyad-e Mostazafan (BMEE). Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, όταν της επέβαλε κυρώσεις το 2020, την περιέγραψε ως όμιλο ετερογενών δραστηριοτήτων με 160 θυγατρικές που περιλαμβάνει αεροπορικές εταιρείες, αλυσίδες ξενοδοχείων, την αυτοκινητοβιομηχανία, τις τράπεζες, τα μέσα ενημέρωσης και την ενέργεια.
Μια τρίτη οντότητα, η Astan-e Quds Razavi — θεματοφύλακας του ιερού του Ιμάμη Ρεζά στο Mashhad — ελέγχει περισσότερες από 70 εταιρείες και της επιβλήθηκαν κυρώσεις από το Υπουργείο Οικονομικών τον Ιανουάριο του 2021.
Πώς οργανώνεται η εξουσία στο Ιράν
Η Ισλαμική Δημοκρατία λειτουργεί σε τρία επικαλυπτόμενα επίπεδα.
Το πρώτο είναι το επίσημο κράτος, όπως εμφανίζεται στα κρατικά ΜΜΕ, πρόεδρος, κοινοβούλιο δικαστικό σώμα, αλλά κανένας από αυτούς τους θεσμούς δεν έχει πραγματική αυτόνομη εξουσία.
Το δεύτερο είναι το κληρικό κράτος, το οποίο καθορίζει τα πάντα: τον Ανώτατο Ηγέτη ισόβια, τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων που τον εκλέγει και τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ο ηγέτης ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις, το IRGC, την αστυνομία και τα μέσα ενημέρωσης. Η εξουσία του κατοχυρώνεται στο άρθρο 110 του Συντάγματος.
Το τρίτο είναι το Bayt-e-Rahbari, το οποίο διατρέχει όλα τα παραπάνω. Οι δεκάδες χιλιάδες άνδρες του που διασφαλίζουν ότι κάθε σημαντική απόφαση είναι συνεπής με τη βούληση του Ηγέτη: από ένα συμβόλαιο πετρελαίου μέχρι το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών.
«Ο σημερινός Ανώτατος Ηγέτης δεν είναι πλέον απλώς ένας άνθρωπος. Εκπροσωπείται μέσω ενός πανταχού παρόντος θεσμού που εδραιώνει την εξουσία, διαχειρίζεται τη διαδοχή και εγγυάται τη συνέχεια», εξηγούν οι Golkar και Aarabi.
Πηγή: newsbomb
