Πέθανε σήμερα, Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου, η ιστορικός και καθηγήτρια Πανεπιστημίου, Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ, στα 99 της χρόνια.
Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, το 1967, και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του, το 1976.
Ήταν εμβληματική μορφή της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης. Η σπουδαία Ελληνίδα ιστορικός, βυζαντινολόγος και καθηγήτρια Πανεπιστημίου αφήνει πίσω της μια πλούσια πνευματική παρακαταθήκη. Ήταν μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας. Διακρίθηκε διεθνώς για τη συμβολή της στη μελέτη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και για τη δυναμική παρουσία της στη γαλλική πανεπιστημιακή ζωή.
Γεννημένη στην Αθήνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς, ακολούθησε από νωρίς τον δρόμο της Ιστορίας, αρχικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια στο Παρίσι. Στη γαλλική πρωτεύουσα γνώρισε και τον σύζυγό της, Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Το Βυζάντιο δεν υπήρξε για εκείνη απλώς αντικείμενο μελέτης, αλλά ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτικής σκέψης, κοινωνικής οργάνωσης και πολιτισμικής συνέχειας. Με το έργο της σφράγισε τη μελέτη του βυζαντινού κόσμου και επανατοποθέτησε τον ρόλο του στην ευρωπαϊκή ιστορία και την πολιτιστική συνείδηση. «Αν είχα τη δυνατότητα να αφαιρέσω ένα ελάττωμα του Έλληνα, θα ήταν το “εγώ”», είχε δηλώσει η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Η διεθνής ακαδημαϊκή διαδρομή της υπήρξε εντυπωσιακή. Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης από το 1967, έγινε η πρώτη γυναίκα, σε μια παράδοση επτά αιώνων, που ανέλαβε τα ανώτατα διοικητικά αξιώματα του ιδρύματος: Πρόεδρος τμήματος, πρόεδρος πανεπιστημίου και, το 1976, πρύτανης. Η παρουσία της στους θεσμούς της ευρωπαϊκής πανεπιστημιακής ζωής ήταν ουσιαστική, παρεμβατική και βαθιά πολιτική, με την ευρεία έννοια του όρου.
Παράλληλα, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε ενεργή σε διεθνείς οργανισμούς και πολιτιστικά ιδρύματα. Παράλληλα, διετέλεσε Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF, ενισχύοντας με τη δημόσια παρουσία της ζητήματα παιδείας και πολιτισμού σε διεθνές επίπεδο. Επίσης, η δραστηριοποίησή της στο Κέντρο Ζορζ Πομπιντού και στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, σφράγισε τον διάλογο ανάμεσα στην ιστορική γνώση, στον πολιτισμό και στη σύγχρονη κοινωνία. Η παρουσία της στους θεσμούς της ευρωπαϊκής πανεπιστημιακής ζωής ήταν ουσιαστική, παρεμβατική και βαθιά πολιτική, με την ευρεία έννοια του όρου.
Το συγγραφικό της έργο, εκτενές και πολυμεταφρασμένο, παραμένει σημείο αναφοράς για τη βυζαντινολογία, αλλά και για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Σε τιμητική εκδήλωση προς τιμήν της το 2023, στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, με θέμα «Οι αντηρίδες του βυζαντινού πολιτισμού ως “προπύλαια” της Αναγέννησης», η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δήλωσε, μεταξύ άλλων, πως «στα 90 περπατώ, στα 100 θα φτάσω και μόνο τότε θα σκεφτώ αν πρέπει να γεράσω».
Για την κ. Γλύκατζη-Αρβελέρ μίλησαν πολιτικοί, συγγραφείς και ποιητές. «Στον ευρύτερο χώρο της ιστορίας και του πολιτισμού διεθνώς, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θα μείνει ως η πρωτοπόρος ερευνήτρια που ανέδειξε την πεμπτουσία του Βυζαντινού Πολιτισμού. Το Βυζάντιο της χρωστάει ότι αποκάλυψε τη μεγάλη αλήθεια γι’ αυτό. Η ιστορία του θα μετριέται πριν την Ελένη και μετά την Ελένη», ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος.
