Για την Κίνα, η κίνηση ισχύος του προέδρου Τραμπ στη Βενεζουέλα αποτελεί μετωπική επίθεση σε μια μακροχρόνια πηγή πετρελαίου, που καλλιεργήθηκε μέσω δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δάνεια και ετών πολιτικής προσέγγισης. Όμως ο Τραμπ έχει εκφράσει και ένα ευρύτερο όραμα ισχύος -ένα όραμα που περιλαμβάνει τον κατακερματισμό της οικονομικής κυριαρχίας της Κίνας σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.
Η νέα του εστίαση - και η προθυμία να τη στηρίξει ακόμη και με στρατιωτική ισχύ - απειλεί να πλήξει την οικονομική «λαβή» της Κίνας σε μια περιοχή όπου το Πεκίνο, αθόρυβα, χρησιμοποίησε άφθονο εμπόριο, τεράστια δάνεια και χρηματοοικονομικές διασυνδέσεις για να οικοδομήσει επιρροή.
Η Κίνα πέρασε από σχεδόν μηδενική επιχειρηματική παρουσία πριν από δύο δεκαετίες σε διμερές εμπόριο άνω των 500 δισ. δολαρίων το 2024 με την Λατινική Αμερική συνολικά.
Κινεζικές μεταλλευτικές εταιρείες εξορύσσουν χαλκό στο Περού και λίθιο στην Αργεντινή. Αγροτικοί κολοσσοί της Κίνας εισάγουν κρίσιμα εμπορεύματα όπως η σόγια από τη Βραζιλία. Κινεζικές εταιρείες κοινής ωφέλειας ηλεκτροδοτούν ολόκληρες πόλεις. Η Κίνα ελέγχει μεγάλο μέρος των ναυτιλιακών υποδομών και των λιμανιών που διακινούν αγαθά στον Ειρηνικό.
Οι 670 εκατομμύρια καταναλωτές της Λατινικής Αμερικής αγοράζουν επίσης κινεζικές μάρκες. Στο Μεξικό, αντιπροσωπείες πωλούν αυτοκίνητα Chery και σεντάν MG. Στη Βραζιλία, η αλυσίδα γρήγορου φαγητού Mixue πουλά παγωτό, η πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου Meituan παραδίδει φαγητό και η υπηρεσία μετακίνησης Didi μεταφέρει επιβάτες. Στο Περού, τα smartphones της Xiaomi είναι ιδιαίτερα δημοφιλή.
Η Κίνα παρακολουθεί στενά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ που στοχοποιούν χώρες όπως η Κολομβία, η Κούβα και το Μεξικό και έχει εκφράσει την αντίθεσή της στις αμερικανικές ενέργειες στη Βενεζουέλα, υποστηρίζοντας ότι η οικονομική της σχέση με τη χώρα «προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο και τη σχετική νομοθεσία».
Εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου δήλωσε την εβδομάδα που μας πέρασε ότι «η Κίνα θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής για να αντιμετωπίσει τις διεθνείς αναταράξεις».
Η Κίνα εξακολουθεί να έχει να λαμβάνει, σύμφωνα με μία εκτίμηση, περίπου 10 δισ. δολάρια από τη Βενεζουέλα, τα οποία αποπληρώνονται μέσω αποστολών πετρελαίου. Πέρυσι, πάνω από το μισό των εξαγωγών αργού της χώρας - 768.000 βαρέλια ημερησίως - κατευθύνθηκαν στην Κίνα, σύμφωνα με την Kpler, υπηρεσία παγκόσμιας παρακολούθησης της αγοράς πετρελαίου.
Η νέα στρατηγική της Ουάσιγκτον εστιάζει ρητά στην κινεζική επιρροή στη Λατινική Αμερική, κάτι που θα δημιουργήσει δεδομένα προκλήσεις για τις κινεζικές επενδύσεις. Οι επενδύσεις αυτές «αντιμετωπίζουν μεγάλη αβεβαιότητα» και για το Πεκίνο είναι αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα ο μεγάλος εχθρός σήμερα στην συγκεκριμένη ζώνη.
Η κινεζική επιδίωξη βαθύτερων δεσμών με τη Λατινική Αμερική ξεκίνησε πριν από δύο δεκαετίες. Τότε, κινεζικές εταιρείες αναζητούσαν σε όλο τον κόσμο χαλκό, πετρέλαιο και σιδηρομετάλλευμα για να τροφοδοτήσουν την εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Κινεζικές τράπεζες χορηγούσαν ολοένα μεγαλύτερα δάνεια σε χώρες της Λατινικής Αμερικής με αντάλλαγμα πετρέλαιο και κρίσιμα ορυκτά, ενώ παράλληλα η Κίνα άρχισε να κατασκευάζει σιδηροδρόμους και αυτοκινητοδρόμους και να πουλά τα προϊόντα της.
Έκτοτε, η Κίνα έχει εκτοπίσει οικονομικά τις Ηνωμένες Πολιτείες σε 10 από τις 12 χώρες της Νότιας Αμερικής, σύμφωνα με έρευνα του Φρανσίσκο Ουρντίνες, αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Χιλής. Σήμερα, η Κίνα έχει περισσότερο εμπόριο, επενδύσεις και αναπτυξιακή χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Κεντρικής Αμερικής.
Η Κίνα είναι η μεγαλύτερη επίσημη πηγή βοήθειας και πιστώσεων για τη Λατινική Αμερική, προσφέροντας περίπου 303 δισ. δολάρια σε χρηματοδότηση μεταξύ 2000 και 2023, σύμφωνα με το AidData, ερευνητικό ινστιτούτο στο Κολέγιο «Ουίλιαμ και Μαίρη» στη Βιρτζίνια. Μεταξύ 2014 και 2023, για κάθε 1 δολάριο που δάνεισαν ή παρείχαν ως βοήθεια οι ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, η Κίνα παρείχε 3 δολάρια… Σε πολλές περιπτώσεις, αυτές οι επενδύσεις άφησαν τις χώρες υπερχρεωμένες και δεσμευμένες με συμβόλαια για την παράδοση εμπορευμάτων και πρώτων υλών στο Πεκίνο όπως το πετρέλαιο.
Το κύμα κινεζικού δανεισμού έδωσε επίσης πλεονέκτημα στις κινεζικές εταιρείες όταν διεκδικούσαν κρατικά έργα για δρόμους, γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας και μεγάλα πρότζεκτ, όπως ένα τεράστιο σε μέγεθος αλλά και κόστος φράγμα στη ζούγκλα του Ισημερινού -που τελικά αποδείχθηκε προβληματικό. Με τον καιρό, οι οικονομικές δραστηριότητες της Κίνας μεταφράστηκαν σε μια σειρά συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου και καλύτερη πρόσβαση για τις κινεζικές εταιρείες.
Η Λατινική Αμερική πλημμύρισε από προϊόντα κινεζικών εργοστασίων -από ανταλλακτικά αυτοκινήτων, ηλεκτρονικές συσκευές και οικιακές συσκευές έως εξοπλισμό για δορυφόρους και διαστημικές υποδομές, έναν ακόμη τομέα όπου η Κίνα έχει επενδύσει σημαντικά.
Η περιοχή, με τη σειρά της, έγινε η σημαντικότερη πηγή κρίσιμων ορυκτών για την Κίνα, συμπεριλαμβανομένων των σπανίων γαιών, έναν κλάδο στον οποίο η Κίνα έχει σχεδόν απόλυτο παγκόσμιο έλεγχο.
Εκατοντάδες κινεζικές επιχειρήσεις και πέντε έως δέκα κινεζικές τράπεζες δραστηριοποιούνται σήμερα στη Λατινική Αμερική, ενώ πριν από 20 χρόνια δεν υπήρχε ούτε μία. Η Κίνα δεν αντικατέστησε την αμερικανική ηγεμονία, αλλά διέβρωσε τη μόχλευση που είχε η Ουάσιγκτον τη δεκαετία του 1980 και του 1990.
Με κάθε μέτρο σύγκρισης, η Κίνα έχει ξεπεράσει τους ανταγωνιστές της. Οι κινεζικές εταιρείες πωλούν περισσότερα αυτοκίνητα στο Μεξικό από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Η Χιλή είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος υπερπόντιος προορισμός για κινεζικά ηλεκτρικά λεωφορεία. Και μέρος του εμπορίου κινείται και αντίστροφα: σχεδόν το μισό των εξαγωγών της Χιλής κατευθύνεται πλέον στην Κίνα.
Ο πρόεδρος Τραμπ, ωστόσο, έχει καταστήσει σαφές ότι θέλει να ανακόψει την κινεζική προέλαση στην περιοχή.
Πριν από τη στρατιωτική επιχείρηση που απομάκρυνε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και έθεσε υπό έλεγχο το πετρέλαιο της χώρας, ο Τραμπ είχε απειλήσει ότι θα «πάρει πίσω» τη Διώρυγα του Παναμά. Κατηγόρησε τον κύριο διαχειριστή των λιμανιών της διώρυγας, τον όμιλο CK Hutchison Holdings από το Χονγκ Κονγκ, ότι αποτελεί προέκταση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας. Κατηγόρησε το Μεξικό ότι λειτουργεί ως «πίσω πόρτα» για την είσοδο κινεζικών προϊόντων στις ΗΠΑ. Προσπάθησε να χρησιμοποιήσει δασμό 50% στη Βραζιλία για να εξασφαλίσει εμπορική συμφωνία που θα περιόριζε τις κινεζικές επενδύσεις στη χώρα.
Και τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ παρουσίασε νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας, στην οποία διακήρυξε ότι θα στερήσει από «ανταγωνιστές» εκτός του δυτικού ημισφαιρίου τη δυνατότητα να «κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικής σημασίας περιουσιακά στοιχεία στο ημισφαίριό μας».
Ο κινεζικός επιχειρηματικός κόσμος βρίσκεται σε επιφυλακή. Κοινοπραξία κινεζικών εταιρειών που αναπτύσσει μεγάλο ορυχείο χαλκού στον Ισημερινό ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι παγώνει το έργο, επικαλούμενη «ασταθή» πολιτική κατάσταση. Η Κίνα και ο Ισημερινός υπέγραψαν συμφωνία ελεύθερου εμπορίου το 2023. Τότε, αξιωματούχοι του Ισημερινού είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι θα προτιμούσαν συμφωνία με τις ΗΠΑ.
Αναλυτές εκτιμούν ότι πολλές κυβερνήσεις θα στρέφονταν πιθανότατα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν τους δινόταν η επιλογή για βαθύτερη συνεργασία. Όμως χρειάζονται χρηματοδότηση για αναπτυξιακές ανάγκες που οι ΗΠΑ, υπό τον Τραμπ, ενδέχεται να μην είναι έτοιμες να καλύψουν.
«Ανησυχεί απλώς η Ουάσιγκτον για την αμυντική πλευρά του ανταγωνισμού με την Κίνα ή θα προσφέρει ένα αξιόπιστο επιθετικό σχέδιο;» είναι το αμέσως επόμενο κομβικό ερώτημα στο οποίο αργά ή γρήγορα ο Λευκός Οίκος θα κληθεί να απαντήσει.
Η Κίνα έχει εγκαθιδρύσει τόσο ισχυρή θέση στο υφιστάμενο οικονομικό καθεστώς, που θα είναι δύσκολο για την κυβέρνηση να την ανατρέψει αποτελεσματικά. Οι ΗΠΑ θα χρειάζονταν ένα μεγάλο και ολοκληρωμένο πρόγραμμα βοήθειας, αντίστοιχο με το Σχέδιο Μάρσαλ που βοήθησε στην ανοικοδόμηση της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μάλλον αυτό δεν είναι ούτε της αρεσκείας ούτε και της επιλογής του Αμερικανού Προέδρου, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη τις προεκλογικές ακόμη δεσμεύσεις του είναι το εντελώς αντίθετο…
Αρκετές μεγάλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, μεταξύ των οποίων η Βραζιλία, το Μεξικό, η Χιλή και η Κολομβία, έχουν καταδικάσει τις ενέργειες του Τραμπ στη Βενεζουέλα, κάτι που θα μπορούσε να ενισχύσει τους δεσμούς τους με την Κίνα.
Εξάλλου είναι αδύνατο για την Κίνα και τη Λατινική Αμερική να απομακρυνθούν η μία από την άλλη καθώς οι μεν οφείλουν σε ρευστό και οι δε αναμένουν το αντίκρισμα σε είδος…
Πηγή: Protothema
