Ερευνητές της πρώτης σχολής για την κλιματική αλλαγή στις ΗΠΑ, που ιδρύθηκε από το Πανεπιστήμιο Columbia το 2020, του ColumbiaClimate School, αποκάλυψαν πως ένα περιστατικό άλλαξε ριζικά τον τρόπο ζωής στο νησί του Πάσχα.
Στην επιστημονική τους έρευνα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι μια παρατεταμένη και ιδιαίτερα σφοδρή ξηρασία, η οποία ξεκίνησε γύρω στο 1550, άλλαξε ριζικά τον τρόπο ζωής στο Rapa Nui (Νησί του Πάσχα). Παρά τις δραματικές περιβαλλοντικές πιέσεις, οι κοινότητες των Ραπανούι δεν κατέρρευσαν, αλλά προσαρμόστηκαν, αναθεωρώντας τελετουργίες, δομές εξουσίας και ιερούς χώρους.
Η μελέτη επισημαίνει πως η ξηρασία διήρκησε έναν αιώνα και μείωσε δραστικά τις βροχοπτώσεις σε ένα νησί με ήδη περιορισμένους υδάτινους πόρους.
Οι ερευνητές ανέλυσαν πυρήνες ιζημάτων από δύο από τις ελάχιστες πηγές γλυκού νερού του νησιού, και πιο συγκεκριμένα από το υψίπεδο έλος Rano Aroi και τη λίμνη-κρατήρα Rano Kao. Τα ιζήματα λειτουργούν ως φυσικά αρχεία, καταγράφοντας χημικά ίχνη των περιβαλλοντικών συνθηκών του παρελθόντος.
Κλειδί της έρευνας αποτέλεσε η ανάλυση των ισοτόπων υδρογόνου σε κεριά φύλλων φυτών, που διατηρούνται στα ιζήματα. Η αναλογία «βαρέος» και «ελαφρού» υδρογόνου αντανακλά τη σύσταση του νερού βροχής, που απορρόφησαν τα φυτά, επιτρέποντας την ανακατασκευή των βροχοπτώσεων των τελευταίων 800 ετών. Τα αποτελέσματα δείχνουν απότομη πτώση των βροχών στα μέσα του 16ου αιώνα, η οποία διήρκεσε περισσότερο από έναν αιώνα.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η ετήσια βροχόπτωση μειώθηκε κατά 600 με 800 χιλιοστά σε σχέση με τους τρεις προηγούμενους αιώνες. Η περίοδος αυτή συμπίπτει με σημαντικές πολιτισμικές αλλαγές, όπως ότι η κατασκευή των τελετουργικών πλατφορμών ahu επιβραδύνθηκε, το Rano Kao αναδείχθηκε σε κεντρικό τελετουργικό χώρο και εμφανίστηκε ένα νέο κοινωνικό σύστημα, το Tangata Manu (Άνθρωπος-Πουλί).
Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, η ηγεσία δεν κληρονομούνταν μέσω οικογενειακών δεσμών που συνδέονταν με τα αγάλματα μοάι, αλλά κατακτούνταν μέσω αθλητικών επιδόσεων. Αν και οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν να συζητούν τις ακριβείς αιτίες και το χρονολόγιο αυτών των μεταβολών, η έρευνα δείχνει ότι η κοινωνική και γεωγραφική οργάνωση του νησιού μετά την έναρξη της ξηρασίας ήταν ουσιαστικά διαφορετική.
Για δεκαετίες, το Rapa Nui παρουσιαζόταν ως παράδειγμα αυτοκαταστροφής: μια κοινωνία που κατέρρευσε λόγω αποψίλωσης και υπερεκμετάλλευσης των πόρων της πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων τον 18ο αιώνα. Αν και η αποδάσωση είναι ιστορικό γεγονός, πολλές σύγχρονες μελέτες αμφισβητούν ότι προκάλεσε κοινωνική κατάρρευση ή δραματική μείωση του πληθυσμού.
Η νέα έρευνα προσθέτει ένα ευρύτερο κλιματικό πλαίσιο στην όλη συζήτηση. Οι κάτοικοι του νησιού φαίνεται ότι αντιμετώπιζαν ήδη σοβαρή ξηρασία από τον 16ο αιώνα, μια τεράστια πρόκληση σε έναν τόπο με ελάχιστο γλυκό νερό. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι το κλίμα ήταν ο μοναδικός παράγοντας αλλαγής, αλλά ότι οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις επηρέασαν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στις περιβαλλοντικές πιέσεις.
Πάντως, εξάγουν ως βασικό συμπέρασμα την ευρύτερη ανθεκτικότητα των ανθρώπινων κοινωνιών. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι σύγχρονες συζητήσεις για την κλιματική αλλαγή πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στις φωνές των σημερινών κατοίκων του Rapa Nui και των άλλων νησιών του Ειρηνικού, που βιώνουν ήδη τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
