Λίγες ώρες πριν εμφανιστεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε μια στάση που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ψυχρός τόνος. Δημόσια ειρωνεία. Στοχευμένες προσβολές. Όχι προς αντιπάλους, αλλά προς συμμάχους. Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζεται ως ισότιμος εταίρος, αλλά ως χώρος άσκησης πίεσης και μάλιστα ανά πάσα στιγμή και χωρίς την παραμικρή κύρωση ή αντίμετρο.
Το πρώτο στοιχείο που προκαλεί εντύπωση είναι το τι δεν είπε. Στο μήνυμά του για τον έναν χρόνο διακυβέρνησης, η εξωτερική πολιτική ήταν σχεδόν απούσα. Καμία εκτενής αναφορά στην Ουκρανία. Καμία στρατηγική διακήρυξη για το ΝΑΤΟ. Καμία απόπειρα να «δέσει» συμμαχίες. Δεν πρόκειται για αμέλεια. Πρόκειται για επιλογή.
Ο Τραμπ επενδύει στην εικόνα του προέδρου που δεν εξηγεί - επιβάλλει. Η εξωτερική πολιτική, στα δικά του μέτρα, δεν ανακοινώνεται σε επετειακά μηνύματα. Ασκείται αποσπασματικά, μέσω κινήσεων ισχύος, οικονομικών απειλών και δημόσιου εξευτελισμού. Η σιωπή στο μήνυμα ισοδυναμεί με προειδοποίηση: οι αποφάσεις δεν θα περάσουν από διαβούλευση.
Η Γροιλανδία ως τεστ πειθαρχίας
Η Γροιλανδία δεν είναι γεωπολιτική ιδιοτροπία. Είναι εργαλείο. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι το ζήτημα αγγίζει τα όρια του παράλογου για την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Ακριβώς γι’ αυτό το επέλεξε. Δεν τον ενδιαφέρει η άμεση υλοποίηση. Τον ενδιαφέρει η αντίδραση.
Η Ευρώπη βρέθηκε να συζητά σοβαρά κάτι που κανονικά θα απορριπτόταν με ένα βλέμμα. Και μόνο αυτό συνιστά επιτυχία για τον Λευκό Οίκο. Η Γροιλανδία λειτουργεί ως δοκιμή αντανακλαστικών. Πόσο γρήγορα αντιδρούν οι Βρυξέλλες. Πόσο ενιαία. Και, κυρίως, πόσο αποφασιστικά.
Η μέχρι στιγμής εικόνα δεν είναι ενθαρρυντική. Δηλώσεις ανησυχίας. Σύνοδοι κορυφής χωρίς σαφή γραμμή. Και μια διάχυτη αγωνία μήπως ο Τραμπ μεταφέρει την πίεση αλλού - στο ΝΑΤΟ, στην Ουκρανία, στο εμπόριο.
Γιατί στο στόχαστρο μπαίνουν οι σύμμαχοι
Ο Τραμπ δεν χρειάζεται να πιέσει αντιπάλους. Τους θεωρεί δεδομένους. Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν λειτουργούν σε διαφορετικό επίπεδο ισορροπίας. Με την Ευρώπη, όμως, υπάρχει ασυμμετρία εξάρτησης. Και αυτή είναι η πραγματική του δύναμη.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξαρτώνται από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Από την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Από την πολιτική στήριξη σε κρίσιμα μέτωπα. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι μπορεί να πιέσει χωρίς άμεσο κόστος. Και το κάνει δημόσια, για να μεγιστοποιήσει το αποτέλεσμα.
Η ειρωνεία προς τον Εμανουέλ Μακρόν, οι υπαινιγμοί για τον Κιρ Στάρμερ, τα κολακευτικά μηνύματα που αναδημοσιεύει από τον Μαρκ Ρούτε δεν είναι αντιφάσεις. Είναι μέρος του ίδιου μοτίβου. Διαχωρίζει, ιεραρχεί, επιβραβεύει και εκθέτει.
Το Νταβός ως σκηνικό, όχι ως φόρουμ
Στο Νταβός, ο Τραμπ δεν πηγαίνει για να πείσει. Πηγαίνει για να μετρήσει. Να δει ποιοι αντέχουν την πίεση. Ποιοι σπεύδουν σε επαφές. Ποιοι προσφέρουν ανταλλάγματα πριν καν ζητηθούν.
Η Ευρώπη, μέχρι στιγμής, παίζει άμυνα. Μιλά για «στρατηγική αυτονομία», αλλά κινείται με φόβο. Ελπίζει ότι η ένταση θα εκτονωθεί. Ότι ο Τραμπ θα στραφεί αλλού. Αυτό, όμως, είναι λάθος ανάγνωση. Όσο δεν υπάρχει αντίδραση, η πίεση θα αυξάνεται.
Ο Τραμπ δεν προετοιμάζει ρήξη – όχι άμεσα τουλάχιστον - με την Ευρώπη. Προετοιμάζει αναδιάταξη. Θέλει μια ήπειρο πιο πειθαρχημένη, πιο εξαρτημένη, λιγότερο φιλόδοξη. Η περιορισμένη αναφορά στην εξωτερική πολιτική δεν σημαίνει υποχώρηση. Σημαίνει ότι οι αποφάσεις θα έρθουν χωρίς προειδοποίηση για τον Τραμπ άλλωστε μπορεί να μην απαιτούνται ελικόπτερα – πυρά και η ομάδα Delta για να κατακτηθεί μέσα σε ένα βράδυ ένας σημαντικός στόχος – όπως για παράδειγμα η Βενεζουέλα.
Για την Ευρώπη, το ερώτημα δεν είναι αν θα διαφωνήσει. Είναι αν μπορεί να αντέξει τη σύγκρουση που μέχρι τώρα αποφεύγει.
Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα, 365 ημέρες μετά την επιστροφή στο Οβάλ γραφείο πάντως από την ανατολική πλευρά του Ατλαντικού ούτε μία απτή απόδειξη αντίστασης σε ο,τιδήποτε όσο ακραίο, ματαιόδοξο ή και προσβλητικό κι να έχει αρθρωθεί από τις ΗΠΑ. Αυτό από μόνο του είναι η μεγαλύτερη απόδειξη όχι μόνο πως η Ευρώπη νοσεί και μάλιστα βαριά αλλά κυρίως η απάντηση στο γιατί επιμένει σχεδόν εμμονικά – ή ως χόμπι- ο Τραμπ να πλήττει αυτή την επί δεκαετίες συμμαχική πτέρυγα και όχι το Πεκίνο, την Μόσχα ή την Τεχεράνη.
Πηγή: Protothema
