Kathimerini.com.cy
Δωρίτα Γιαννακού
Σοβαρές παθογένεις οι οποίες επηρεάζουν τόσο τη διαχείριση της κρατικής γης όσο και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων ιδιοκτητών εντοπίζει η νέα Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας. Η έκθεση που καλύπτει την περίοδο 2021–2023 για συγκεκριμένες δραστηριότητες του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας και την περίοδο 2022–2024 για το Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λευκωσίας, φέρνει στο φως διαχρονικά προβλήματα του τμήματος όπως η συσσώρευση ανείσπρακτων εσόδων και η αδυναμία λήψης διοικητικών και νομικών μέτρων. Οι συγκεκριμένες δυσλειτουργίες του κτηματολογίου οδηγούν σε καθυστερήσεις στην είσπραξη εσόδων εκατομμυρίων και καταδεικνύουν την ανάγκη για ριζικές μεταρρυθμίσεις. Η έκθεση αποδίδει τις καθυστερήσεις στην πολυπλοκότητα της διαδικασίας, στην αργοπορία υπηρεσιών να παράσχουν απόψεις και στην έλλειψη συστηματικού εσωτερικού συντονισμού. Παράλληλα, αναδεικνύει το πρόβλημα ενός παρωχημένου νομοθετικού πλαισίου, το οποίο χαρακτηρίζεται από ασάφειες, κενά και έλλειψη αντικειμενικών κριτηρίων για τη διάθεση κρατικής περιουσίας. Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, ενισχύει φαινόμενα αδιαφάνειας και δημιουργεί πεδίο άνισης μεταχείρισης των αιτητών.
Δεδομένης της καθοριστικής σημασίας του Τμήματος Κτηματολογίου στη γενικότερη εύρυθμη λειτουργία του κράτους, καθίσταται αναγκαίος ο εκσυγχρονισμός των διαδικασιών, η θέσπιση σαφών χρονοδιαγραμμάτων και ο καθορισμός μετρήσιμων στόχων υπογραμμίζει ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου.
Στα €18,5 εκατ ανήλθαν τα ανείσπρακτα έσοδα το 2024 σε παγκύπρια βάση, και ήταν αυξημένα κατά €3 εκατ. σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών αφορά σε μισθώματα κρατικής γης, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 74% του συνολικού ποσού. Πρόκειται για ενοίκια που οφείλουν ιδιώτες, οργανισμοί και αρχές τοπικής διοίκησης για τη χρήση κρατικής γης για γεωργικούς, βιομηχανικούς, οικιστικούς και άλλους σκοπούς.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι, ενώ οι ετήσιες αναμενόμενες εισπράξεις από μισθώματα υπολογίζονται σε €4,2 εκατ., τα τελευταία δύο χρόνια η πραγματική εισπραξιμότητα δεν ξεπέρασε τα €2,8 εκατ. ετησίως. Το χάσμα αυτό έχει ως συνέπεια τη συσσώρευση ανείσπρακτων οφειλών που σήμερα αντιστοιχούν σε περισσότερα από τρία χρόνια αναμενόμενων εσόδων. Το μεγαλύτερο ποσοστό, 42%, κατέχει η Λεμεσός, για την Λευκωσία και την Πάφο τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 20%- 30% ενώ η Λάρνακα και Αμμόχωστος βρίσκονται αρκετά κάτω από 10%.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους ιδιώτες καθώς όπως προκύπτει από τα ευρήματα της έκθεσης οι Δήμοι και Κοινότητες οφείλουν €4,6 εκατ. για συνεισφορές σε απαλλοτριώσεις πολεοδομικών έργων. Από αυτό το ποσό, τα €2,9 εκατ. προέρχονται από τον Δήμο Λεμεσού, ο οποίος δεν έχει εξοφλήσει οφειλές που εκκρεμούν από το 2015.
Κρατική γη υπό καθεστώς αργοπορίας
Οι αδυναμίες στη διαχείριση κρατικής γης είναι εξίσου σοβαρές. Σύμφωνα με την έκθεση της ελεγκτικής υπηρεσίας περισσότερες από 7.700 αιτήσεις εκμίσθωσης παραμένουν εκκρεμείς, με κάποιες να χρονολογούνται από το 1980. Ο μέσος χρόνος ολοκλήρωσης νέων αιτήσεων φτάνει τα 8 χρόνια, πολύ πιο πέρα από τα 12–18 μήνες που προβλέπει ο Χάρτης Δικαιωμάτων του Πολίτη.
Αγκάθι οι καθυστερήσεις
Το Κτηματολόγιο καθυστερεί σημαντικά να προβεί σε διερεύνηση και αντιμετώπιση παράνομων επεμβάσεων σε κρατική γη, για τις οποίες λαμβάνει γνώση, με αποτέλεσμα το πρόβλημα των παράνομων επεμβάσεων σε κρατική γη να μην επιλύεται και να διαιωνίζεται. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι στις 31.12.2024, εκκρεμούσαν, σε παγκύπρια βάση, για εξέταση 1.127 υποθέσεις παράνομων επεμβάσεων, ενώ από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν από την Ελεγκτική Υπηρεσία στην Επαρχία Λευκωσίας, φαίνεται ότι εκκρεμούν για 15 και πλέον έτη, χωρίς τη λήψη επαρκών μέτρων για άρση των επεμβάσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί συγκεκριμένη περίπτωση όπου φυσικό πρόσωπο οφείλει €0,6εκ. από εκμίσθωση κρατικής γης για βιομηχανικούς σκοπούς για την περίοδο 2008-2017, όπου ζήτησε ο ίδιος τερματισμό της σύμβασης το 2017. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στη Νομική Υπηρεσία για λήψη μέτρων με αδικαιολόγητη καθυστέρηση, τον Οκτώβριο 2020, χωρίς να υπάρχει ένδειξη, εγγράφως τουλάχιστον, σύμφωνα με τα στοιχεία που τηρούνται στον φάκελο της υπόθεσης, για ουσιαστική προσπάθεια από το Κτηματολόγιο να εισπράξει το οφειλόμενο ποσό. Παρά το γεγονός ότι από το 2008 ο μισθωτής φαίνεται να υπέβαλε στο Τμήμα αίτηση για εκχώρηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη σύμβαση σε άλλη εταιρεία, μόλις το 2017, με καθυστέρηση 9 ετών, δόθηκαν οδηγίες για προώθηση της υπόθεσης στη ΝΥ για λήψη μέτρων για τα οφειλόμενα ποσά και για ετοιμασία έκθεσης προς το Υπουργικό για απόρριψη της εκχώρησης δικαιωμάτων και τερματισμό της σύμβασης.
Ανεπαρκές μηχανογραφικό
Αδυναμίες παρουσιάζει το Σύστημα Πληροφοριών Γης, που αποτελεί το βασικό εργαλείο του Κτηματολογίου, τονίζει η Υπηρεσία καθώς όπως σημειώνει δεν παρέχει επαρκή ασφάλεια ως προς τον έλεγχο πρόσβασης στο σύστημα, δεν παρέχει τη δυνατότητα ικανοποιητικού ελεγκτικού ίχνος (audit trail), γεγονός που καθιστά δύσκολη την παρακολούθηση αλλαγών ή μη εξουσιοδοτημένων τροποποιήσεων στα δεδομένα.
16 χρόνια για να κλείσουν μια υπόθεση
195 μήνες δηλαδή πάνω από 16 χρειάστηκαν για να ολοκληρωθούν εκκρεμείς χωρομετρικές αιτήσεις σύμφωνα με τα ευρήματα της ειδικής έκθεσης της Υπηρεσίας. Αυτές αποτελούν ακραίες περιπτώσεις που εντοπίστηκαν με κεντρικό πρόβλημα να αποτελεί ο τρόπος αξιοποίησης ιδιωτών Αρμόδιων Χωρομετρών. Παρότι οι ιδιώτες αναλαμβάνουν σημαντικό μέρος των εργασιών, δεν υπάρχει καθορισμένο πλαίσιο προθεσμιών, ούτε ουσιαστικός έλεγχος από το Κτηματολόγιο γεγονός που οδήγησε σε περιστατικά όπου επίσημοι φάκελοι παρέμειναν στην κατοχή ιδιωτών για δεκαετίες χωρίς καμία πρόοδο.
Την ίδια ώρα σε ότι αφορά τις υποθέσεις διαφοράς στα σύνορα, η μέση διάρκεια από την υποβολή της αίτησης μέχρι την έγγραφη ενημέρωση για την απόφαση των ενδιαφερομένων ανήλθε, σε 125 μήνες (περίπου 10 έτη). Σε πολλές περιπτώσεις, η επιτόπια εξέταση έγινε μετά από 6 -10 χρόνια και η τελική απόφαση κοινοποιήθηκε ακόμη και 15 χρόνια μετά την ολοκλήρωση της χωρομετρικής εργασίας προσθέτει η Υπηρεσία. Με βάση τα στοιχεία που καταγράψαμε, η μεγάλη καθυστέρηση παρουσιάζεται κυρίως στον Κλάδο Εκτιμήσεων, όπου η μέση διάρκεια παραμονής ενός φακέλου, για τις 12 υποθέσεις που εξετάστηκαν, ανήλθε σε 49 μήνες(πέραν των 4 ετών), διάρκεια που κρίνεται υπερβολική και θα πρέπει να συντμηθεί σημαντικά, ενώ καθυστερήσεις παρατηρούνται και στη διεκπεραίωση της εργασίας από τον Τομέα ΑΝΠ και Επιβαρύνσεων.
Η διεκπεραίωση υποθέσεων διάθεσης απαλλοτριωθείσας γης, παρουσιάζει μέση διάρκεια 90 μηνών (8 έτη) σε παγκύπρια βάση. Οι αδυναμίες αυτές δημιουργούν συνθήκες άνισης μεταχείρισης και ενέχουν τον κίνδυνο απώλειας εσόδων για τη Δημοκρατία υποστηρίζει η ΕΥ επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι προκαλούν δυσφορία και αγανάκτηση στους πολίτες.
Συστάσεις
Όπως προκύπτει από τα ευρήματα της έκθεσης, το Κτηματολόγιο λειτουργεί με ρυθμούς που δεν ανταποκρίνονται ούτε στις ανάγκες των πολιτών ούτε στις απαιτήσεις της οικονομίας. Οι χρόνιες καθυστερήσεις θέτουν σε κίνδυνο τα δημόσια οικονομικά και αυξάνουν το διοικητικό κόστος και ως εκ τούτου απαιτείται εκ βάθρου αλλαγή νοοτροπίας και προσέγγισης σημειώνει ο Γενικός Ελεγκτής. Ειδικότερα, η Υπηρεσία τονίζει ότι η απουσία προστίμων ενθαρρύνει την παράνομη χρήση γης και εισηγείται το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων για όσους καταλαμβάνουν ή αξιοποιούν κρατική γη πριν από την επίσημη έγκριση.
Επιπλέον προτείνεται όπως καθοριστεί μηχανισμός ελέγχου της εφαρμογής των όρων των Συμβάσεων, περιλαμβανομένων επιτόπιων ελέγχων. Παράλληλα συστήνεται η πλήρη καταγραφή και έγκαιρη διευθέτηση παράνομων επεμβάσεων, η έγκαιρη έκδοση Διαταγμάτων Επίταξης, η απαλλοτρίωση όπου υπάρχει μόνιμη χρήση, η αναθεώρηση του επιτοκίου αποζημιώσεων, η ψηφιοποίηση αναγκαστικών πωλήσεων, ο έλεγχος και ανάκτηση φακέλων από ιδιώτες χωρομέτρες και η θέσπιση χρονοδιαγραμμάτων για όλες τις διαδικασίες με δείκτες απόδοσης και διαδικασίες αναδιάρθρωσης όπου υπάρχουν χρόνια προβλήματα.
