Ελισάβετ Γεωργίου
Κορυφώνεται το παρασκήνιο η πολιτική και θεσμική σύγκρουση γύρω από το νομοσχέδιο για τις τηλεφωνικές παρακολουθήσεις, καθώς η Βουλή καλείται την ερχόμενη Πέμπτη να αποφασίσει για μια από τις πιο ευαίσθητες αλλά συνάμα καθοριστικές συνταγματικές αλλαγές των τελευταίων ετών. Το σκηνικό μόνο σταθερό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, η απαιτούμενη πλειοψηφία των 38 ψήφων (2/3 των 56) καθιστά την εξίσωση οριακή, ενώ οι διαφωνίες που εξακολουθούν να καταγράφονται αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο αλλαγών της τελευταίας στιγμής.
Κεντρικότερο σημείο αντιπαράθεσης, για το οποίο εξέφρασαν σοβαρές και έντονες επιφυλάξεις τόσο νομικοί κύκλοι όσο και βουλευτές, αποτελεί η πρόνοια που δίνει το δικαίωμα στον εκάστοτε διοικητή της ΚΥΠ να αρχίζει την παρακολούθηση χωρίς δικαστικό έλεγχο.
Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά ρευστό σκηνικό ο Πρόεδρος της επιτροπής νομικών επιχείρησε να βρει τις ρυθμίσεις εκείνες που αφενός θα αφαιρούν αυτή την υπερεξουσία από την διοικητή της ΚΥΠ και αφετέρου θα επιτρέπουν να αρχίζει άμεσα μια παρακολούθηση με την εξασφάλιση δικαστικού διατάγματος.
Όπως πληροφορείται η ιστοσελίδα μας, ο Νίκος Τορναρίτης κατέθεσε σήμερα τροπολογία την οποία έκανε δεκτή η κοινοβουλευτική ομάδα του Δημοκρατικού Συναγερμού και καθησυχάζει εν πρώτοις και τις ανησυχίες άλλων κομμάτων και βουλευτών. Βάσει αυτής διαγράφεται εντελώς η παράγραφος (β) του άρθρου 2 του σχετικού νομοσχεδίου. Πρόκειται ακριβώς για την παράγραφο που έδινε την εξουσία στον διοικητή της ΚΥΠ να αρχίζει μια παρακολούθηση χωρίς να απαιτείται δικαστικό διάταγμα και ξεσήκωσε τη θύελλα αντιδράσεων.
Η τροπολογία θα συζητηθεί σε έκτακτη συνεδρία της επιτροπής Νομικών την Πέμπτη στις 8.30 το πρωί.
Οργιώδες παρασκήνιο και ρευστές κομματικές ισορροπίες έφεραν την αλλαγή
Σύμφωνα με πληροφορίες, το νομοσχέδιο όπως είχε διαμορφωθεί δεν εξασφάλιζε την απαραίτητη πλειοψηφία. Μάλιστα ενδεικτικό είναι ότι φωνές κατά της επίμαχης ρύθμισης υπήρχαν και εντός της κοινοβουλευτικής ομάδας του Δημοκρατικού Συναγερμού αλλά και του συγκυβερνώντος ΔΗΚΟ.
Με την τροπολογία που κατατέθηκε πλέον εξασφαλίζεται η έκδοση δικαστικού διατάγματος για να ξεκινήσει μια παρακολούθηση. Αυτό ωστόσο που προβληματίζει είναι ξανά η χρονοβόρα διαδικασία για έκδοση του την ώρα που θα «καίει το σίδερο». Ήταν αυτή η ανάγκη εξάλλου που είχε οδηγήσει στην τροποποίηση που θα επέτρεπε στον διοικητή της ΚΥΠ να αρχίζει παρακολούθηση χωρίς διάταγμα.
Όπως αρμόδιες πηγές αναφέρουν θα πρέπει πλέον μέσα από τους νόμους που θα συνοδεύουν το νομοσχέδιο να εξευρεθεί μια αποτελεσματική φόρμουλα. Σκέψεις ήδη άρχισαν να γίνονται και όπως πληροφορούμαστε ανάμεσα σε άλλα εξετάζεται το ενδεχόμενο να υπάρχει πάντα ένας δικαστής άμεσα διαθέσιμος για να εγκρίνει το διάταγμα παρακολούθησης. Η πρακτική που ακολουθούν άλλες χώρες δείχνει τον δρόμο.
Τι ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Σε αντίθεση με την Κύπρο, οι πλείστες ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν ήδη μηχανισμούς κατεπείγουσας παρακολούθησης σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως τρομοκρατία, κατασκοπεία ή άλλος άμεσος κίνδυνος, με βασικό κοινό στοιχείο ότι η αμεσότητα συνοδεύεται από ταχεία δικαστική ή ανεξάρτητη θεσμική έγκριση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο προβλέπεται επείγουσα διαδικασία με μεταγενέστερο έλεγχο από δικαστικό επίτροπο, στη Γαλλία ο Πρωθυπουργός μπορεί σε απόλυτα επείγουσες περιπτώσεις να εγκρίνει μέτρο με άμεση ενημέρωση ανεξάρτητης αρχής.
Ενδεικτική πάντως, της πίεσης που επί χρόνια ασκούσε η επιχειρησιακή πραγματικότητα στις διωκτικές αρχές είναι και η τοποθέτηση του πρώην Βοηθού Αρχηγού της Αστυνομίας Χριστόφορου Μαυρομμάτη, ο οποίος μιλώντας στο podcast της «Κ» UNCUT ανέφερε ότι η απουσία αυτής της δυνατότητας δημιουργούσε «μεγάλο πρόβλημα» στη διερεύνηση σοβαρών υποθέσεων. Όπως είπε, δεν ήταν λίγες οι φορές που έφταναν στην Κύπρο αιτήματα ή πληροφορίες από ξένες αρχές, κυρίως από τη Γερμανία και άλλες χώρες της βόρειας Ευρώπης, σύμφωνα με τα οποία ύποπτοι που παρακολουθούνταν στο εξωτερικό φέρονταν να επικοινωνούν με πρόσωπα στην Κύπρο για παράνομες δραστηριότητες, χωρίς όμως οι κυπριακές αρχές να διαθέτουν πάντα τα ίδια εργαλεία άμεσης διερεύνησης. Ο ίδιος υποστήριξε ακόμη ότι η καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων οφείλεται εν μέρει σε πολιτική διστακτικότητα και φόβο, προειδοποιώντας πως με τον ρυθμό που κινούνται οι εξελίξεις, υπάρχει κίνδυνος μέχρι να θεσμοθετηθούν όλα τα αναγκαία μέτρα, το οργανωμένο έγκλημα να έχει ήδη μετατοπιστεί σε άλλες μορφές επικοινωνίας, όπως το darknet που ήδη αποτελεί μέρος των εγκληματικών ενεργειών.
Οι έντονες αντιδράσεις που έφεραν την τροπολογία
Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων διαδραμάτισαν και οι αντιδράσεις από τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο, ο οποίος βλέπει σοβαρό θεσμικό πρόβλημα στη δυνατότητα έναρξης παρακολούθησης χωρίς προηγούμενο ανεξάρτητο δικαστικό έλεγχο. Οι ανησυχίες επικεντρώνονται κυρίως στον κίνδυνο αυθαιρεσίας, αλλά και στην ανάγκη διαφύλαξης του δικηγορικού και δημοσιογραφικού απορρήτου.
