Στέλλα Μούρεττου
Ένας δημοσιογράφος και συγγραφέας ανοίγει την καρδιά του για τη μοναξιά, τον φόβο και τη δύναμη να ζητάς βοήθεια, στέλνοντας ένα μήνυμα ελπίδας σε όσους παλεύουν με τις ίδιες δυσκολίες.
Τον Θανάση τον γνώρισα σε ένα δημοσιογραφικό ταξίδι στο Τρίερ πριν από πολλά χρόνια. Ήμασταν μια μικρή ομάδα, όλοι από την Ελλάδα κι εγώ από την Κύπρο και εκείνος ξεχώριζε από την πρώτη στιγμή: Κοινωνικός, ομιλητικός και πάντα ευχάριστος στην παρέα.
Με τα χρόνια και μέσα από τις συζητήσεις μας άρχισα να διακρίνω σημάδια που με έκαναν να σκέφτομαι την κατάθλιψη. Δεν είμαι ειδική, όμως κάτι μέσα μου έλεγε πως πίσω από την εξωστρέφεια υπήρχε μια βαθύτερη μοναξιά - ίσως και η μοναξιά του συγγραφέα.
Ο Θανάσης Κάππος εργάζεται ως συγγραφέας συλλεκτικών εκδόσεων, μια απαιτητική δουλειά που συνδυάζει έρευνα, αναζήτηση υλικού και έντονη πνευματική πίεση. «Είναι μια πιεστική δουλειά, που σε αναγκάζει πολλές φορές να υπερβαίνεις τον εαυτό σου και να μην ξέρεις πότε πρέπει να πεις φτάνει. Κάτι το οποίο κι εγώ δεν κατάλαβα, μέχρι που έσκασε όλο επάνω μου», μου είπε.
Μέχρι που, πολύ πρόσφατα, μου εκμυστηρεύτηκε ότι για πρώτη φορά ζήτησε βοήθεια και ξεκίνησε φαρμακευτική αγωγή. Δεν το έβαλε κάτω. Προσπαθεί να σταθεί ξανά στα πόδια του - για τον εαυτό του και για τα παιδιά του.
Γιατί, όπως λέει και ο ίδιος, η ζωή είναι ωραία και έχει ακόμη πολλά να σου δώσει.
Τον παρότρυνα να μιλήσει, αν το επιθυμεί, για να βοηθήσει ανθρώπους που περνούν τα ίδια. Και εκείνος, με μεγάλη χαρά, αποδέχτηκε.
-Πώς θα περιέγραφες τον εαυτό σου σε κάποιον που δεν σε γνωρίζει;
-Ένας χαρούμενος και εξωστρεφής άνθρωπος που πάντα στη ζωή του προσπαθούσε να είναι χρήσιμος στους άλλους, χωρίς ποτέ να προσέχει τον εαυτό του. Η λέξη «Ναι» ήταν στο καθημερινό λεξιλόγιο και αποτελούσε αρνητικό κλειδί για τη ζωή μου, ενώ δεν ήξερα τι σημαίνει η λέξη «ΟΧΙ».
-Πότε άρχισες να συνειδητοποιείς ότι βιώνεις κατάθλιψη;
-Εδώ και πολλά χρόνια αλλά δεν μπορούσα να καταλάβω τι πραγματικά συμβαίνει με την έννοια του ό,τι το συσχέτιζα με το χρόνιο νόσημα που έχω από τα προεφηβικά μου χρόνια (Νεανικός Ζαχαρώδης Διαβήτης) και νόμιζα πως ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με όλο αυτό. Αλλά δεν ήταν έτσι. Η πρώτη διάγνωση που έγινε το 2007, ήταν αγχώδης διαταραχή, και το πάλεψα χωρίς φάρμακα, αλλά το τελευταίο διάστημα διαγνώστηκα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
-Πώς ήταν εκείνη η περίοδος για σένα;
-Τότε αλλά και τώρα ήταν και είναι από τις πιο δύσκολες περιπτώσεις στη ζωή μου. Φοβόμουν και φοβάμαι πως διαρκώς θα συμβεί κάτι και δεν θα έχω τη δυνατότητα να το αντιμετωπίσω. Διαρκείς πόνοι, ταχυκαρδία, εφίδρωση, ανάμεικτα συναισθήματα για όλους και για όλα. Απομόνωση, αποξένωση από την υπάρχουσα πραγματικότητα, δημιουργώντας έναν παράλληλο κόσμο που μοιάζει με μια γυάλα που σχηματικά θέλεις να μπεις μέσα και να μην ξαναβγείς ποτέ.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά πριν κάποιους μήνες σκεφτόμουν πως θα ήθελα να κλειστώ σε ένα δωμάτιο με τα βιβλία, τα φάρμακα και φαγητό για να μην χρειαστεί να βγαίνω καθόλου έξω. Σκεφτόμουν ακόμη - δεν σας κρύβω λόγω των ψυχαναγκασμών - μήπως κάνω διπλή δόση ένεσης για να κάνω κακό στον εαυτό μου. Καταστάσεις ανυπόστατες σύμφωνα με τους γιατρούς μου, απόρροια της δεύτερης διάγνωσης, πολύ δύσκολες τόσο στην αντιμετώπιση όσο και στη διαχείριση.
-Πώς μοιάζει μια τυπική μέρα όταν δεν είσαι καλά;
-Υπήρχαν και υπάρχουν μέρες που το άγχος είναι πολύ μεγάλο και δύσκολα διαχειρίσιμο. Θυμάμαι το προηγούμενο διάστημα που δεν είχα ξεκινήσει ψυχοθεραπεία συστηματικά και φαρμακευτική αγωγή, ήθελα να κοιμάμαι από τις επτά το απόγευμα της μιας μέρας μέχρι τις επτά το πρωί της άλλης, χωρίς σταματημό. Μια διαδικασία αποφυγής των προβλημάτων που εγώ ήθελα να αντιμετωπίζω αποκλειστικά και μόνο με πολλές ώρες ύπνου. Ένα βάσανο που με πήγαινε πίσω και δεν μπορούσα να είμαι λειτουργικός και παραγωγικά δημιουργικός απέναντι στις εν γένει υποχρεώσεις.
-Ποια πράγματα σου φαίνονται πιο δύσκολα σε αυτές τις φάσεις;
-Τώρα που τα πράγματα είναι κάπως πιο διαχειρίσιμα η καθημερινότητα είναι πιο βατή κι έχει αποκτήσει ένα χαρακτήρα σχεδόν πλήρους λειτουργικότητας με πολλή δουλειά και έτερες αναζητήσεις. Δουλεύω αρκετές ώρες, προσπαθώ να περπατάω για να ρυθμίζεται καλύτερα ο διαβήτης και έχω μπει σε ένα διαφορετικό mood με εντατικότερους ρυθμούς.
-Υπάρχουν στιγμές μέσα στη μέρα που νιώθεις καλύτερα;
-Και βέβαια. Η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή έχουν κάνει αυτό που θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως μικρό θαύμα. Μου έχουν δώσει τη δυνατότητα να κινούμαι καλύτερα και να μπορώ να ανταπεξέρχομαι στις απαιτήσεις της ημέρας. Σιγά - σιγά και με μικρά βήματα βελτιώνεται η καθημερινότητα με το μυαλό να μην κατακλύζεται από άσχημες σκέψεις και εκείνα τα θεόρατα προβλήματα του παρελθόντος που νόμιζα πως θα πέσουν στο κεφάλι μου χωρίς να μπορώ να κάνω απολύτως τίποτα. Υπάρχουν πολύ περισσότερες στιγμές ηρεμίας και χαλάρωσης όπου μπορώ απερίσπαστος να ασχοληθώ με πράγματα που μου αρέσουν και με ενδιαφέρουν.
-Τι σκέψεις περνούν συνήθως από το μυαλό σου σε δύσκολες στιγμές;
-Οι σκέψεις ήταν και είναι παρά πολλές στις δύσκολες φάσεις. Νομίζεις πως ο κόσμος θα έλθει πάνω-κάτω και θα σε πλακώσει. Θες να κάνεις χωρίς να έχει καμία υπόσταση κακό στον εαυτό σου. Εγώ φοβόμουν και ακόμη φοβάμαι σε κάποιες περιπτώσεις να κάνω την ένεση της ινσουλίνης μόνος γιατί μπορεί να κάνω λάθος. Μια ιδέα χωρίς καμία υπόσταση και βάση που σε ταλανίζει και σε εξουθενώνει. Πάντα όταν πάθαινα υπογλυκαιμία το συναίσθημα σε καμία περίπτωση δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμο. Πολλές κρίσεις πανικού που ήταν και είναι ένα από τα πιο δύσκολα σημεία όταν υπάρχει άγχος και πίεση. Κάτι που τώρα προσπαθώ να διαχειριστώ μέσα από τις συνεδρίες ψυχοθεραπείας και την όποια φαρμακευτική αγωγή.
-Ποια συναισθήματα είναι πιο έντονα;
-Δεν είναι θέμα συναισθημάτων. Είναι θέμα πραγματικότητας. Σε μια στιγμή κρίσης σε κυριεύει το συναίσθημα του φόβου που στην πραγματικότητα είναι εκείνο το κυρίαρχο συναίσθημα που υπερισχύει των πάντων. Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα που αν σε κερδίσει θα είσαι χαμένος μια ολόκληρη ζωή. Αν δεν καταφέρεις να ισοφαρίσεις κάπως την κατάσταση μια ζωή θα φοβάσαι τα πάντα και τους πάντες. Θα είσαι ο χρήσιμος ηττημένος σε μια μάχη που αν την χάσεις θα ταλαιπωρείσαι για όλη σου τη ζωή.
-Είναι εύκολο ή δύσκολο να τα εκφράσεις;
-Δεν χρειάζεται καμία προσπάθεια για να εκφράσεις τα συναισθήματα που σχετίζονται με τον φόβο και τον πανικό. Είναι έκδηλα από μόνα τους. Φαίνονται στις συσπάσεις του προσώπου και σε έναν έκδηλο τρόμο που έρχεται και γίνεται κατανοητός από όλους. Η δυσκολία θα είναι να μην φτάσεις στο σημείο του να δείξεις ότι φοβάσαι. Γιατί ο φόβος είναι το χειρότερο συναίσθημα που δύσκολα - όσο και να το θες - μπορεί να παλευτεί.
-Πώς επηρεάζει αυτό που περνάς τις σχέσεις σου;
-Τις επηρεάζει και μάλιστα παρά πολύ. Οι άνθρωποι που είναι δίπλα σου είναι αναγκασμένοι να αντέχουν και να υπομένουν δύσκολες και πρωτόγνωρες καταστάσεις που γι’ αυτούς είναι κάτι πρωτόγνωρο και δύσκολο. Είναι καταστάσεις που δεν μπορείς να αποφύγεις, αλλά ούτε και οι γύρω σου. Συνεπώς υπάρχει μια αμφίδρομη δυσκολία για να καταλάβεις μια κατάσταση που πριν λίγο καιρό σου ήταν άγνωστη και ξαφνικά μετατρέπεται σε μια νέα πραγματικότητα. Νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί να γίνει εύκολα κατανοητή δημιουργώντας αλληλένδετα προβλήματα. Σε σένα και κυρίως στους γύρω σου.
-Υπάρχει κάποιος που σε στηρίζει; Με ποιον τρόπο;
-Υπάρχουν πάντα άνθρωποι που θα θέλουν να σε βοηθήσουν και να σε στηρίξουν. Να σου δώσουν μια χείρα βοηθείας για να αντιμετωπίσεις τα προβλήματα. Γνωστοί και περισσότερο γνωστοί. Φίλοι και περισσότερο φίλοι. Άνθρωποι που έχεις περπατήσει μαζί τους στη ζωή και θέλουν να είσαι καλά για να μπορέσεις να ανταπεξέλθεις στα προβλήματα και να γίνεις καλά. Γιατί η επόμενη μέρα είναι αυτή που κρύβει όλες εκείνες τις χαρές που δεν πρόλαβες να γευτείς μέχρι τώρα. Το καλύτερο φάρμακο για τα προβλήματα τέτοιου τύπου είναι η φωνή και η αγκαλιά ενός φίλου και μιας φίλης. Τότε όλα γίνονται αυτόματα καλύτερα.
-Έχεις νιώσει παρεξήγηση από άλλους;
-Όχι δεν νομίζω. Περισσότερο είναι μια δική μου αίσθηση και ένα «μήπως» o άλλος σκέφτεται κάτι αρνητικό για μένα σε μια προσπάθεια του να καταλάβεις τι γίνεται, παρά του ότι έχει την όποια σχέση με την πραγματικότητα. Η παρεξήγηση στα προβλήματα που σχετίζονται με ψυχολογικά προβλήματα δεν είναι παρά κάτι σχετικό που δημιουργεί άκρως σημαντικά προβλήματα, με μια μικρή διαφορά: Πως στις περισσότερες περιπτώσεις βρίσκονται αποκλειστικά στο μυαλό σου. Μια συνθήκη που όσο πιο γρήγορα την κατανοήσει ο πάσχων τόσο καλύτερα θα είναι.
-Τι σε βοηθά να αντέχεις ή να νιώθεις λίγο καλύτερα;
-Η υπομονή και η επιμονή που πρέπει να επιδείξω στην αντιμετώπιση του προβλήματος και εκείνο το focus που πρέπει να κάνω σε στιγμές κρίσης, όπως σε μια συνθήκη πανικού. Εκεί είναι όλη η ουσία στην αντιμετώπιση του προβλήματος, το πως θα αντιμετωπίσεις το πρόβλημα τη στιγμή που εμφανίζεται. Μετά όλα δεν είναι παρά κάτι παραπάνω από εύκολα. Αν περάσει η στιγμή της κρίσης και όλα έχουν μπει σε μια πορεία και ένα δρόμο, τότε δεν παρίσταται καμία ανάγκη του να κάνεις οτιδήποτε. Όλα είναι μια χαρά και δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις το όποιο μικρό ή μεγαλύτερο πρόβλημα.
-Εκτός από βοήθεια που εξασφάλισες από ειδικό έχεις δοκιμάσει κάποια άλλη μορφή δραστηριότητας;
-Μετά από πολύ κόπο και παραινέσεις φίλων και γνωστών μίλησα με έναν ειδικό και ξεκινήσαμε εντατική ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με στοχευμένη για τη δεύτερη διάγνωση φαρμακευτική αγωγή. Ήταν κάτι που με βοήθησε και με ηρέμησε σημαντικά. Μια άλλη δραστηριότητα που πάντα με βοηθούσε ήταν το περπάτημα. Μια κατάσταση που με βοηθούσε πάντα να βρω την ισορροπία μου και να μπορέσω να τραβήξω προς τα εμπρός. Πρωταρχικό ρόλο παίζει η ψυχοθεραπεία και τα φάρμακα που με βοήθησαν να σταθώ ξανά στα πόδια μου και να διεκδικήσω ξανά τη ζωή. Μια κατάσταση που όπως είπαμε και πρωθύστερα πραγματικά με ανέστησε.
-Τι θα ήθελες να κάνουν διαφορετικά οι άνθρωποι γύρω σου;
-Τίποτα απολύτως. Αν δεν ξέρεις κάτι και καλείσαι να το αντιμετωπίσεις είναι λογικό να βρεθείς μπροστά σε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Δεν ξέρεις ποτέ τι μπορεί να επιφέρει κάτι καινούργιο και άγνωστο. Ευτυχώς, είναι κάτι που μαθαίνεται σιγά – σιγά με τα προβλήματα όχι να λιγοστεύουν, αλλά να είναι ευκολότερα διαχειρίσιμα. Μια κατάσταση που μέχρι να την καταλάβεις σε φθείρει και σε σκοτώνει. Όμως, αν δεν βγεις μπροστά πάντα θα σε στοιχειώνει και θα σε στιγματίζει. Είναι από τις καταστάσεις εκείνες που μόνο η σωστή και ορθή διαχείριση μπορεί να φέρει την πιο αποτελεσματική λύση.
-Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις καλύτερα; Τι τις κάνει διαφορετικές;
-Καλά σημαίνει να μην έχεις περιττές και περίσσιες σκέψεις που θα σου δημιουργούν επιπρόσθετα προβλήματα, να είσαι ο εαυτός σου. Να μπορείς να διεκδικείς ξανά τη ζωή σου και να είσαι δυνατός και παραγωγικά λειτουργικός και δημιουργικός. Αλλιώς δεν έχει κανένα νόημα η ζωή. Αν δεν μπορείς να παράγεις και να προσφέρεις σε όσους αγαπάς και σ’ αγαπάνε τότε η ζωή δεν έχει κανένα ουσιαστικό νόημα. Καμία απολύτως σημασία, κάτι που απλά σημαίνει πως χάνεται ανάμεσα σε μονοπάτια και σταυροδρόμια που δεν βγάζουν και δεν οδηγούν πουθενά.
-Τι σημαίνει για σένα «να είσαι καλά»;
-Η αγάπη για όλα εκείνα τα ωραία που ακόμη δεν έζησα, που ακόμη δεν ήλθαν. Όλα εκείνα τα ωραία που κρύβουν οι ομορφιές και οι μυρωδιές της ζωής, που όμοια τους δεν μπορείς να βρεις πουθενά αλλού. Η αγάπη κάποιων ανθρώπων και το μοναδικό συναίσθημα του έρωτα που αν δεν το συναντήσεις δυνατά έστω και μια φορά στη ζωή σου είναι σαν να σε χτυπάει η καταιγίδα και εσύ να έχεις πολλά αλεξικέραυνα πάνω και γύρω σου. Η αγάπη και η ανάγκη να προσφέρεις σε όποιον έχει ανάγκη. Είναι το παν ακόμη και σε τέτοιες καταστάσεις για να μπορέσεις να σταθείς στα πόδια σου.
-Τι σε κρατάει να συνεχίζεις;
-Να παλεύω με υπομονή και επιμονή ακολουθώντας κατά γράμμα τις συμβουλές των γιατρών και όσο μπορώ ο ίδιος από μόνος μου να νικάω τους φόβους και τις αρνητικές ιδέες που έρχονται και με κατακλύζουν. Εκεί είναι όλο το μυστικό και το βασικό συστατικό της νίκης.
-Τι θα έλεγες σε κάποιον που αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα;
-Υπομονή, επιμονή και μάχη. Το τρίπτυχο της επιτυχίας απέναντι σε κάθε είδους ψυχολογικά και ψυχογενή προβλήματα. Δεν υπάρχει κανένας άλλος δρόμος.
