Η καθιέρωση του συστήματος των play–off στο κυπριακό πρωτάθλημα ξεκίνησε πριν περίπου 12 χρόνια και συγκεκριμένα από τη σεζόν 2013–14, με έναν ξεκάθαρο στόχο, να διατηρήσει το ενδιαφέρον μέχρι το τέλος του πρωταθλήματος αμείωτο και να δώσει τη δυνατότητα ανατροπών στην τελική ευθεία. Περισσότερα ντέρμπι, μεγαλύτερη ένταση και, θεωρητικά, περισσότερη αβεβαιότητα ως προς τον τίτλο, αλλά και στο κάτω διάζωμα, στην προσπάθεια σωτηρίας ή διαβάθμισης. Ωστόσο, τα δεδομένα των τελευταίων ετών αποκαλύπτουν μια διαφορετική πραγματικότητα, η οποία είναι άξια αναφοράς.
Παρατηρώντας κανείς τη βαθμολογική εικόνα στο τέλος της κανονικής περιόδου, πριν δηλαδή την έναρξη των play–offs, διαπιστώνει ότι ο πρώτος συνήθως δημιουργεί ένα σαφές, αλλά ταυτόχρονα όχι απαγορευτικό, βαθμολογικό προβάδισμα. Για παράδειγμα, τη σεζόν 2013–14 η ΑΕΛ βρισκόταν στην πρώτη θέση με 62 βαθμούς στη λήξη της κανονικής διάρκειας, τρεις περισσότερους από τον 2ο Απόλλωνα και το 3ο ΑΠΟΕΛ, που ισοβαθμούσαν με 59 βαθμούς. Το 2014–15 η διαφορά του πρωτοπόρου Απόλλωνα κατά την κανονική διάρκεια του πρωταθλήματος ήταν +2 από το δεύτερο ΑΠΟΕΛ (48–46). Κατά τη σεζόν 2015–16, το ΑΠΟΕΛ προηγείτο της 2ης ΑΕΚ με +1 (62–61), ενώ για τη σεζόν 2016–17 οι ίδιες ομάδες, με την ίδια σειρά, βρίσκονταν στο +4 (62–58). Αντίθετα, υπήρξαν χρονιές με πιο οριακές ισορροπίες, όπως το 2017–18, όπου το ΑΠΟΕΛ βρισκόταν στο +2 από τον Απόλλωνα (63–61).
Στο ίδιο περίπου μοτίβο κινούνται και οι επόμενες σεζόν. Το 2018–19 η διαφορά ήταν στο +2 μεταξύ του πρωτοπόρου ΑΠΟΕΛ και του δεύτερου στη βαθμολογία Απόλλωνα (49–47). Η μόνη χρονιά που δεν μπορεί να ενταχθεί στη σύγκριση είναι η 2019–20, η οποία διακόπηκε, με την Ομόνοια και την Ανόρθωση να τερματίζουν στην κανονική διάρκεια ισόβαθμες με 43 βαθμούς.
Κατά την περίοδο 2020–21, η Ομόνοια βρισκόταν στην πρώτη θέση με 56 βαθμούς στη λήξη της κανονικής διάρκειας, έναν βαθμό περισσότερο από τη 2η ΑΕΛ και δύο βαθμούς περισσότερους από τον 3ο Απόλλωνα.
Το 2021–22, ο Απόλλωνας μπήκε με το ισχυρό +7 έναντι του ΑΠΟΕΛ (46–39) στα play–offs. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η εικόνα στην έναρξη των play–off της περιόδου 2022–23, όταν το ΑΠΟΕΛ στη λήξη της κανονικής περιόδου βρισκόταν στην πρώτη θέση με 59 βαθμούς, 2η ήταν η ΑΕΚ με 57 βαθμούς και 3ος ο Άρης με 53 βαθμούς.
Για το 2023–24, το ΑΠΟΕΛ προηγείτο του Άρη με +3 (59–56) στην κανονική διάρκεια. Το 2024–25 η Πάφος μπήκε στα play–off με το εύθραυστο +1 από τον Άρη (62–61). Τέλος, ακόμη και στη φετινή σεζόν 2025–26, που βρίσκεται σε εξέλιξη, η Ομόνοια φαίνεται να αποκτά σημαντικό προβάδισμα +8 από τη 2η ΑΕΚ και τον ισόβαθμο της 3ο Απόλλωνα, που έχουν αντίστοιχα 53 βαθμούς (61–53).
Οι παραπάνω περιπτώσεις αναδεικνύουν ότι, υπό προϋποθέσεις, το σύστημα μπορεί να επιτρέψει ανατροπές, ιδιαίτερα όταν οι διαφορές παραμένουν εύθραυστες. Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν μπορεί να αποτελεί ούτε την εξαίρεση αλλά ούτε και τον κανόνα.
Παρά τις διαφορές αυτές, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει. Τι συμβαίνει τελικά στα play–off; Λειτουργούν ως πεδίο ανατροπών ή, απλώς επιβεβαιώνουν την ανωτερότητα της ομάδας που ήδη προηγείται; Τα αποτελέσματα είναι ενδεικτικά. Σε οκτώ από τις έντεκα ολοκληρωμένες σεζόν, η ομάδα που τερμάτισε πρώτη στην κανονική περίοδο κατέκτησε και το πρωτάθλημα. Από το ΑΠΟΕΛ που κυριάρχησε την περίοδο 2015 έως 2019, μέχρι την Ομόνοια το 2020–21, τον Απόλλωνα το 2021–22 και ξανά το ΑΠΟΕΛ το 2023–24, αλλά και την Πάφο το 2024–25, η κορυφή της κανονικής διάρκειας αποδείχθηκε σχεδόν πάντα καθοριστική και για τα παιχνίδια που ακολούθησαν. Εξαίρεση αποτελεί η περίοδος 2013–14, όπου η ΑΕΛ τερμάτισε 1η στην κανονική διάρκεια και ισόβαθμη 2η στη λήξη των play–off, με 1ο το ΑΠΟΕΛ, η περίοδος 2014 – 15, όπου ο πρωτοπόρος της κανονικής περιόδου Απόλλωνας τερματίζει 3ος και ισόβαθμος με την 2η ΑΕΚ στους 59 βαθμούς ενώ το πρωτάθλημα κατακτάται από το ΑΠΟΕΛ με 62 βαθμούς, καθώς και η περίοδος 2022–23, όπου ο 3ος της κανονικής διάρκειας πρωταθλήματος Άρης κατακτά το πρωτάθλημα με 74 βαθμούς προσπερνώντας (τον 1ο και τον 2ο της κανονικής περιόδου) ΑΠΟΕΛ που τερματίζει 2ος με 71 βαθμούς και την ΑΕΚ που ολοκληρώνει με 66 βαθμούς.
Συνοπτικά, τα αριθμητικά δεδομένα οδηγούν σε ένα σαφές συμπέρασμα. Η ομάδα που προηγείται πριν από τα play–off φαίνεται να κατακτά το πρωτάθλημα σε ποσοστό περίπου 73% (8 στις 11 περιπτώσεις), ενώ οι ανατροπές είναι εξαιρετικά σπάνιες. Παρά τον σχεδιασμό του θεσμού να ενισχύσει την αβεβαιότητα και τον ανταγωνισμό, στην πράξη η κανονική περίοδος διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την τελική έκβαση.
Επομένως, τα play–off στην Κύπρο φαίνεται να λειτουργούν λιγότερο ως μηχανισμός ανατροπής και περισσότερο ως διαδικασία επιβεβαίωσης της ήδη διαμορφωμένης βαθμολογικής θέσης, τουλάχιστον σε ότι αφορά την κατάκτηση του τίτλου. Στις θέσεις που οδηγούν στα ευρωπαϊκά εισιτήρια, οι ανατροπές είναι πιο συνηθισμένες. Η ένταση και το ενδιαφέρον ασφαλώς παραμένουν, όμως ο τίτλος, στις περισσότερες περιπτώσεις, δείχνει να έχει ήδη «δρομολογηθεί» πριν καν ξεκινήσουν οι τελικές ποδοσφαιρικές μάχες.
Εξετάζοντας, ωστόσο, όχι μόνο το ποια ομάδα κατακτά τελικά το πρωτάθλημα, αλλά και το πώς διαμορφώνεται η τελική βαθμολογική απόσταση μετά την ολοκλήρωση των play–off, προκύπτει ένα εξίσου ενδιαφέρον συμπέρασμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πρωταθλητής δεν «εκτοξεύεται» βαθμολογικά, αλλά διατηρεί μια σχετικά ελεγχόμενη διαφορά από τον δεύτερο, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η μάχη παραμένει ανταγωνιστική μέχρι τέλους, χωρίς όμως να αλλάζει εύκολα ο κάτοχος της κορυφής.
Πιο συγκεκριμένα, τη σεζόν 2013–14 το ΑΠΟΕΛ κατέκτησε τον τίτλο ισοβαθμώντας με την ΑΕΛ στους 81 βαθμούς, χωρίς καμία βαθμολογική διαφορά, αφήνοντας στην τρίτη θέση τον Απόλλωνα με 77 βαθμούς. Αντίστοιχα, τη σεζόν 2023–24 το ΑΠΟΕΛ τερμάτισε στην πρώτη θέση με 69 βαθμούς, έχοντας οριακή διαφορά ενός βαθμού από τη δεύτερη ΑΕΚ που ολοκλήρωσε με 68.
Στις υπόλοιπες χρονιές, οι τελικές διαφορές κυμάνθηκαν σε σχετικά χαμηλά έως μεσαία επίπεδα. Το 2014–15 το ΑΠΟΕΛ κατέκτησε το πρωτάθλημα με 62 βαθμούς, τρεις περισσότερους από τη δεύτερη ΑΕΚ (59), ενώ το 2015–16 η διαφορά αυξήθηκε στους οκτώ βαθμούς, με το ΑΠΟΕΛ να ολοκληρώνει με 83 και την ΑΕΚ με 75. Το 2016–17 η απόσταση διαμορφώθηκε στους τέσσερις βαθμούς (80–76), ενώ το 2017–18 επαναλήφθηκε παρόμοιο σκηνικό, με το ΑΠΟΕΛ να κατακτά τον τίτλο με 86 βαθμούς και τον Απόλλωνα να ακολουθεί με 82. Το 2018–19 η διαφορά έφτασε ξανά στους οκτώ βαθμούς, με το ΑΠΟΕΛ στους 70 και τη δεύτερη ΑΕΚ στους 62.
Τα τελευταία χρόνια, η εικόνα παραμένει περίπου η ίδια. Η Ομόνοια το 2020–21 κατέκτησε το πρωτάθλημα με 79 βαθμούς, πέντε περισσότερους από τον δεύτερο Απόλλωνα (74), ενώ το 2021–22 ο Απόλλωνας κατέκτησε τον τίτλο με 58 βαθμούς, τέσσερις περισσότερους από τη δεύτερη ΑΕΚ (54). Οι μοναδικές χρονιές όπου σημειώθηκε ανατροπή ήταν το 2013–14, όπου η ΑΕΛ ήταν πρωτοπόρα στην κανονική διάρκεια αλλά, παρά την ισοβαθμία της στο τέλος, έχασε το πρωτάθλημα, επίσης το 2014- 2015, όπου ο πρωτοπόρος της κανονικής περιόδου Απόλλωνας τερματίζει 3ος και ισόβαθμος με την 2η ΑΕΚ στους 59 βαθμούς ενώ το πρωτάθλημα καταλήγει στο ΑΠΟΕΛ με 62 βαθμούς, αλλά και το 2022–23, όταν ο Άρης Λεμεσού κατέκτησε τον τίτλο με 74 βαθμούς, τρεις περισσότερους από το δεύτερο ΑΠΟΕΛ που τερμάτισε με (71). Τέλος, το 2024–25 η Πάφος κατέκτησε τον τίτλο με 82 βαθμούς, διαμορφώνοντας μία από τις μεγαλύτερες διαφορές της περιόδου, στο +7 από τον δεύτερο Άρη (75).
Συνοψίζοντας, οι τελικές διαφορές των πρωταθλητών από τον δεύτερο κινούνται από το μηδέν έως τους οκτώ βαθμούς, με τις περισσότερες περιπτώσεις να συγκεντρώνονται γύρω από τους τρεις έως πέντε βαθμούς. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την αρχική διαπίστωση ότι τα play–off διατηρούν μεν την ανταγωνιστικότητα και την ένταση μέχρι το τέλος, ωστόσο σπανίως ανατρέπουν την ήδη διαμορφωμένη ιεραρχία. Με άλλα λόγια, η «μάχη» παραμένει ζωντανή, αλλά ο «νικητής» έχει, κατά τις πλείστες περιπτώσεις, ήδη δείξει τις προθέσεις του πριν από την έναρξη της τελικής φάσης.
Σταύρος Χαραλάμπους
