Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ να θέσει υπό αμερικανικό έλεγχο τη Γροιλανδία, έστω κι αν αποσύρθηκε άρον-άρον, λειτούργησε ως σοκ αφύπνισης για τις Βρυξέλλες. Σε μια έκτακτη αλλά χαμηλών τόνων Σύνοδο Κορυφής, οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν σε ένα κοινό, σιωπηρό συμπέρασμα: το μεταπολεμικό πλαίσιο ασφάλειας και εξάρτησης από τις ΗΠΑ έχει ραγίσει ανεπιστρεπτί.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται πλέον να κινηθεί προς μια νέα εποχή στρατηγικής αυτονομίας, ενότητας και «ανεξαρτησίας σε όλα τα μέτωπα», από την άμυνα και την ενέργεια έως το εμπόριο και την οικονομία.
Δεν υπάρχει επιστροφή. Αυτό ήταν το μήνυμα που εξέπεμψαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες που συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη.
Και παρότι η έκτακτη σύνοδος κορυφής, που συγκλήθηκε ως απάντηση στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία, αποδείχθηκε τελικά λιγότερο δραματική, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος είχε υπαναχωρήσει μόλις 24 ώρες νωρίτερα, η αίσθηση ότι η Ευρώπη έχει περάσει ένα ιστορικό σημείο καμπής ήταν εντονότερη ακριβώς λόγω της απουσίας εντάσεων. Όπως αναφέρει το Politico, οι ηγέτες αντιλήφθηκαν ότι ο μεταπολεμικός κόσμος, όπως τον γνώριζαν, έχει πλέον τελειώσει.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, οι δύο ισχυρότεροι ηγέτες της ΕΕ που το τελευταίο διάστημα είχαν εμφανείς διαφωνίες, αυτή τη φορά βρέθηκαν στην ίδια πλευρά. Και οι δύο προειδοποίησαν ότι η διατλαντική κρίση έχει εκτοξεύσει την Ευρώπη σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, μια πραγματικότητα στην οποία η Ένωση οφείλει να λειτουργήσει ως αυτόνομη δύναμη.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να δουλέψουμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά το τέλος της πεντάωρης συνεδρίασης.
Παρότι, σε αντίθεση με άλλες συνόδους, δεν υπήρξαν συγκρούσεις, δηλώσεις υψηλών τόνων ή αποφάσεις, η συνάντηση σηματοδότησε —σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ και έναν αξιωματούχο με γνώση των συζητήσεων— μια άτυπη αλλά βαθιά συμφωνία: υπάρχει πλέον μια μοιραία ρήξη ανάμεσα στην παλιά τάξη πραγμάτων και στη νέα εποχή. Ανάμεσα στον τρόπο που λειτουργούσε η Δύση από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και σε ό,τι ακολουθεί.
Η στροφή προς την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία δεν είναι καινούργια ιδέα. Κυοφορείται εδώ και χρόνια, από την πρώτη θητεία Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2017. Ωστόσο, οι πρωτοφανείς απειλές για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως απότομο καμπανάκι, αναγκάζοντας τους ηγέτες να εξετάσουν κινήσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες.
Όλοι οι αξιωματούχοι που μίλησαν για το θέμα ζήτησαν ανωνυμία, καθώς η σύνοδος πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», ανέφερε διπλωμάτης χώρας της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. «Είναι μια θεραπεία - σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν. Αυτό λένε οι ηγέτες εδώ και μέρες».
Το πώς ακριβώς θα διαμορφωθεί αυτή η νέα πορεία παραμένει —όπως συνήθως— θέμα για επόμενες συζητήσεις.
Ωστόσο, τα πρώτα δείγματα γραφής έχουν ήδη φανεί. Η αρχική αντίδραση της ΕΕ στην κρίση της Γροιλανδίας —η αναστολή εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στο νησί και οι απειλές για εκτεταμένα εμπορικά αντίποινα— έδωσε μια πρώτη εικόνα του τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Όλα, ταυτόχρονα
Οι ηγέτες ξεκαθάρισαν, τόσο κατ’ ιδίαν όσο και δημόσια, ότι η γρήγορη και ενιαία αντίδραση δεν μπορεί να είναι μια εξαίρεση. Πρέπει να γίνει ο κανόνας.
«Δεν μπορεί να είναι μόνο η ενέργεια ή μόνο η άμυνα, μόνο η οικονομία ή μόνο το εμπόριο. Πρέπει να είναι όλα, ταυτόχρονα», τόνισε ένας από τους διπλωμάτες.
Κεντρικό στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής πορείας είναι ένα επίπεδο ενότητας που για χρόνια έλειπε από την Ένωση.
Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας, που βρίσκονται αντιμέτωπες με μια επεκτατική Ρωσία, η πίστη στο ΝΑΤΟ και στην αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα είχε σχεδόν υπαρξιακή διάσταση. Αυτή η εξάρτηση από τις ΗΠΑ προκαλούσε συχνά συγκρούσεις με χώρες όπως η Γαλλία, που προωθούσαν τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Πλέον, η Γαλλία δεν είναι η εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που αισθάνονται άμεση απειλή από τη Ρωσία δείχνουν διατεθειμένες να στηρίξουν την ευρωπαϊκή στροφή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Εσθονία, η οποία άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ. Παρότι τελικά δεν προχώρησε, και μόνο η συζήτηση θεωρήθηκε ενδεικτική της αλλαγής κλίματος.
«Όταν η Ευρώπη είναι ενωμένη και αποφασισμένη να υπερασπιστεί τον εαυτό της, τότε υπάρχουν αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν.
Ακόμη και η Πολωνία, από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ουάσιγκτον, εμφανίζεται πλέον ανοιχτή στη χρήση του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού της ΕΕ — ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων.
«Σεβαστήκαμε την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός, όχι κυριαρχία και εξαναγκασμός».
Το μάθημα της Γροιλανδίας
Η ίδια συνειδητοποίηση διαμορφώνεται και στις βόρειες, παραδοσιακά φιλελεύθερες στο εμπόριο χώρες της Ευρώπης. Δανία, Σουηδία και Ολλανδία, που στο παρελθόν απέφευγαν κάθε κίνηση που θα έθετε σε κίνδυνο τις εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, εμφανίζονται πλέον έτοιμες να εξετάσουν αντίποινα.
«Είναι μια νέα εποχή, στην οποία δεν θα βασιζόμαστε πια σε αυτούς», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Τουλάχιστον όχι όσο ο Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο. Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ και πήραμε το μάθημα».
Ακόμη και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική ταυτότητα ήταν επί δεκαετίες άρρηκτα δεμένη με τη διατλαντική σχέση, επανεξετάζει παγιωμένες βεβαιότητες.
Ο Φρίντριχ Μερτς έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να στηρίξει μια σκληρή εμπορική απάντηση απέναντι στις ΗΠΑ.
Παρότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι αυτές οι κινήσεις συνέβαλαν στην υπαναχώρηση του Τραμπ από τις απειλές για δασμούς, προειδοποιούν ότι τα δύσκολα είναι μπροστά.
«Πρέπει να πάρουμε την ατζέντα στα χέρια μας», κατέληξε διπλωμάτης της ΕΕ. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα δεν είναι να λέμε “όχι” σε όλα».
Πηγή: Cnn
