Για εβδομάδες, οι διαμεσολαβητές μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών προσπαθούν να καταλήξουν σε μια προκαταρκτική συμφωνία που θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου. Οι προσπάθειες αυτές έχουν επανειλημμένα προσκρούσει σε εμπόδια, καθώς οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται για καθυστερήσεις ή για διαστρέβλωση των όρων που συζητούνται.
Πλέον, αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις συνομιλίες αναφέρουν ότι βρίσκεται υπό συζήτηση ένα νέο προσχέδιο μνημονίου, το οποίο φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά στην αποδοχή και από τις δύο πλευρές, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για ορισμένες από τις προβλέψεις του. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει ακόμη δώσει την τελική έγκρισή του.
Το έγγραφο αυτό θα αποτελούσε ένα αρχικό πλαίσιο συμφωνίας, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο ουσιαστικές και πιθανότατα δυσκολότερες και μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τις αμερικανικές κυρώσεις και τον επίσημο τερματισμό του πολέμου.
Τις τελευταίες ημέρες σημειώθηκαν σύντομες ανταλλαγές πυρών μεταξύ αμερικανικών και ιρανικών δυνάμεων, γεγονός που αύξησε την πίεση προς τους διαπραγματευτές για την επίτευξη συμφωνίας. Διπλωμάτες που συμμετέχουν στις συνομιλίες προειδοποιούν ότι όσο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις τόσο αυξάνεται η πιθανότητα απογοήτευσης των δύο πλευρών και κλιμάκωσης των συγκρούσεων, εξέλιξη που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη συνολική διπλωματική προσπάθεια.
Τερματισμός των εχθροπραξιών, αλλά για πόσο;
Η συμφωνία αναμένεται να περιλαμβάνει όρους για ένα σύμφωνο μη επίθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Σύμφωνα με τους διαμεσολαβητές, το πλαίσιο αναμένεται να έχει και περιφερειακή διάσταση. Ιρανοί αξιωματούχοι και ένας από τους διπλωμάτες που συμμετέχουν στις συνομιλίες ανέφεραν ότι σε αυτό θα περιλαμβάνεται και η παύση των συγκρούσεων στον Λίβανο. Παρά την ισχύ εκεχειρίας στην περιοχή, οι δύο πλευρές συνεχίζουν να την παραβιάζουν, ενώ το Ισραήλ έχει πρόσφατα εντείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του κατά της φιλοϊρανικής οργάνωσης Χεζμπολάχ.
Παραμένουν ωστόσο σημαντικές ασάφειες. Επειδή οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται μέσω Πακιστανών και Καταρινών μεσολαβητών, δεν είναι σαφές εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εργάζονται πάνω στην ίδια εκδοχή του μνημονίου ούτε ποιος ακριβώς διαθέτει την εξουσιοδότηση από ιρανικής πλευράς να επικυρώσει μια συμφωνία.
Οι δύο διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τους τελευταίους όρους ανέφεραν ότι η προκαταρκτική συμφωνία προβλέπει παύση των εχθροπραξιών για αρχική περίοδο 60 ημερών, κατά τη διάρκεια της οποίας θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις, με δυνατότητα παράτασης.
Από την άλλη πλευρά, η εκδοχή του σχεδίου που περιέγραψε Ιρανός αξιωματούχος κάνει λόγο για «διακήρυξη τερματισμού του πολέμου» σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, για όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Δύο Ιρανοί αξιωματούχοι διευκρίνισαν ότι οι όροι του μνημονίου αφορούν αποκλειστικά την περίοδο των διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη και πιο μόνιμη συμφωνία.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν βασικό σημείο διαφωνίας
Η συμφωνία αναμένεται να επιτρέπει μια περίοδο ελεύθερης ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ, της κρίσιμης θαλάσσιας οδού από την οποία, πριν από τον πόλεμο, διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι ιρανικές επιθέσεις οδήγησαν ουσιαστικά στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ λίγο μετά την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης τον Φεβρουάριο, προκαλώντας αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Σε απάντηση, το αμερικανικό ναυτικό επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και στις ενεργειακές εγκαταστάσεις της χώρας στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με την αμερικανική ερμηνεία του μνημονίου, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν αμέσως, ενώ ο αμερικανικός αποκλεισμός θα παραμείνει σε ισχύ, μειούμενος σταδιακά ανάλογα με το ποσοστό της προπολεμικής ναυτιλιακής κίνησης που θα αποκαθιστά το Ιράν. Στόχος είναι να δοθούν κίνητρα στην Τεχεράνη για ταχεία αποναρκοθέτηση της περιοχής.
Διπλωμάτης που ενημερώθηκε για το πλαίσιο της συμφωνίας ανέφερε ότι το Ιράν έχει αποδεχθεί την επαναφορά της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα προπολεμικά επίπεδα για 30 ημέρες, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την τελική συμφωνία. Ωστόσο, η διαδικασία αποναρκοθέτησης και πλήρους ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ ενδέχεται να διαρκέσει εβδομάδες, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να συζητά με την Ουάσιγκτον τι θα ακολουθήσει μετά το πέρας αυτής της περιόδου.
Ο Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η συμφωνία προβλέπει την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού «εντός 30 ημερών» και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για όλη τη διάρκεια των συνομιλιών. Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Οι Ιρανοί διαπραγματευτές επιμένουν ότι το Ιράν και το Ομάν, το οποίο συνορεύει με τα Στενά του Ορμούζ, διατηρούν το δικαίωμα να αποφασίζουν εάν θα επιβληθούν τέλη διέλευσης στα πλοία μετά το πέρας της μεταβατικής περιόδου.
Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε τη θέση του ότι η διεθνής θαλάσσια οδός θα πρέπει να παραμείνει ανοιχτή για όλους χωρίς διόδια ή άλλα τέλη. Ορισμένοι Αμερικανοί διαπραγματευτές έχουν προτείνει το μακροπρόθεσμο καθεστώς των Στενών του Ορμούζ να εξεταστεί σε δεύτερο γύρο συνομιλιών.
Επενδυτικό ταμείο για το Ιράν μετά τον πόλεμο
Μία από τις πιο εντυπωσιακές και σύμφωνα με πληροφορίες, πρόσφατες προσθήκες στο προσχέδιο αφορά τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου για το Ιράν. Ο Ιρανός αξιωματούχος και ένας διπλωμάτης τοποθετούν το ύψος του στα 300 δισεκατομμύρια δολάρια, αν και άλλοι εμπλεκόμενοι στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες δεν επιβεβαιώνουν το ποσό.
Ο Ιρανός αξιωματούχος περιέγραψε το σχέδιο ως ένα «πρόγραμμα ανοικοδόμησης» που θα προσφερθεί στο Ιράν εφόσον υπογραφεί τελική συμφωνία. Σε προηγούμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων, η Τεχεράνη είχε ζητήσει αποζημιώσεις για τις ζημιές από τους βομβαρδισμούς, τις οποίες ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν μεταξύ 300 δισεκατομμυρίων και 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων.
Δύο διπλωμάτες που έχουν ενημερωθεί για το νέο προσχέδιο χαρακτήρισαν την πρόταση ως διεθνές «επενδυτικό ταμείο», το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βοηθήσουν να δημιουργηθεί εφόσον επιτευχθεί οριστική συμφωνία. Οι λεπτομέρειες του σχεδίου θα αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω συζητήσεων κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Η πρόταση φαίνεται να αποτελεί εξέλιξη παλαιότερης ιδέας που είχαν προωθήσει ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Και οι δύο δραστηριοποιούνται στον χώρο των ακινήτων και, σύμφωνα με διαμεσολαβητές, είχαν εισηγηθεί την προώθηση επενδυτικών σχεδίων στην Τεχεράνη και τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου σε περίπτωση επίτευξης συμφωνίας.
Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι πρότειναν στους Αμερικανούς διαπραγματευτές να επιτραπεί η είσοδος αμερικανικών εταιρειών, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων πετρελαϊκών και ενεργειακών ομίλων, για επενδύσεις και κοινοπραξίες στο Ιράν.
Οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα μετατίθενται για αργότερα
Τόσο ο Ιρανός αξιωματούχος όσο και οι δύο διπλωμάτες ανέφεραν ότι το προσχέδιο περιλαμβάνει δέσμευση των δύο πλευρών να διαπραγματευτούν το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Οι συνομιλίες αυτές θα πραγματοποιηθούν στη δεύτερη φάση των διαπραγματεύσεων και θα περιλαμβάνουν τον τρόπο διαχείρισης αποθέματος περίπου 970 λιβρών ουρανίου, το οποίο μπορεί να εμπλουτιστεί γρήγορα σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνικά όπλα. Παράλληλα, υπάρχουν ακόμη δέκα τόνοι πυρηνικού υλικού χαμηλότερου βαθμού εμπλουτισμού που επίσης θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Αρχικά, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι τα αποθέματα αυτά θα έπρεπε να μεταφερθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ιράν, αντίθετα, επιδιώκει να αραιώσει μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου στο έδαφός του υπό διεθνή επιτήρηση και να αποστείλει το υπόλοιπο σε τρίτη χώρα. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε πιο ευέλικτος σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτή την εβδομάδα, αναφέροντας ότι τόσο η αραίωση υπό διεθνή επιτήρηση όσο και η μεταφορά σε τρίτη χώρα θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές. Ωστόσο, την Τετάρτη δήλωσε ότι δεν αισθάνεται άνετα με το ενδεχόμενο μεταφοράς του υλικού στη Ρωσία ή την Κίνα.
Σύμφωνα με την εκδοχή του σχεδίου που περιέγραψε ο Ιρανός αξιωματούχος, το Ιράν θα αναστείλει το πυρηνικό του πρόγραμμα με αντάλλαγμα δέσμευση της Ουάσιγκτον ότι δεν θα αυξήσει τις κυρώσεις κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την τελική συμφωνία.
Κατά τον ίδιο αξιωματούχο, οι υφιστάμενες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, οι οποίες επιβλήθηκαν κυρίως λόγω του πυρηνικού του προγράμματος, θα αρθούν σταδιακά εφόσον επιτευχθεί τελική συμφωνία.
Πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια από παγωμένα περιουσιακά στοιχεία
Η συμφωνία-πλαίσιο αναμένεται επίσης να επιτρέψει τη σταδιακή αποδέσμευση μέρους των παγωμένων κεφαλαίων του Ιράν, σύμφωνα με τους τρεις αξιωματούχους που γνωρίζουν το περιεχόμενο του σχεδίου. Ωστόσο, όσα προβλέπονται γραπτώς ενδέχεται να διαφέρουν από όσα συμφωνηθούν προφορικά.
Το Ιράν διαθέτει περίπου 24 δισεκατομμύρια δολάρια δεσμευμένα σε τράπεζες του εξωτερικού και υποστηρίζει ότι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να ξεκινήσουν χωρίς την αποδέσμευσή τους. Το ζήτημα θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητο για τον Ντόναλντ Τραμπ λόγω της έντονης κριτικής που έχει ασκήσει επί χρόνια στον πρώην πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, μετά τη μεταφορά 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν στο πλαίσιο συμφωνίας για την απελευθέρωση τεσσάρων Αμερικανών κρατουμένων, υπόθεση που επικριτές είχαν χαρακτηρίσει ως σκάνδαλο με τις «παλέτες μετρητών».
Η απελευθέρωση πολύ μεγαλύτερων ποσών θα μπορούσε να καταστήσει τον Ντόναλντ Τραμπ στόχο επικρίσεων τόσο από πολιτικούς αντιπάλους όσο και από υποστηρικτές σκληρής γραμμής απέναντι στο Ιράν. Ο ίδιος έχει καταστήσει σαφές στους συνεργάτες του ότι δεν πρόκειται να εγκρίνει συμφωνία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως άμεση χρηματική καταβολή των Ηνωμένων Πολιτειών προς το Ιράν.
Υπό αυτές τις πολιτικές συνθήκες, η ομάδα του Αμερικανού προέδρου επεξεργάζεται εναλλακτικά σενάρια που θα περιλαμβάνουν άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και το Κατάρ, για την αποδέσμευση κεφαλαίων προς την Τεχεράνη.
Η γραπτή μορφή του προσχεδίου αναμένεται να προβλέπει σταδιακή απελευθέρωση των κεφαλαίων, σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο και τους δύο διπλωμάτες που έχουν ενημερωθεί για το σχέδιο. Το Ιράν έχει δηλώσει ότι επιδιώκει πρόσβαση σε περιουσιακά στοιχεία έως και 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τα οποία παραμένουν παγωμένα στη Μέση Ανατολή.
Πηγή: Newsbeast
