Ταχέως αναπτυσσόμενα είδη, όπως το δέντρο του ουρανού, τα πεύκα, ο ευκάλυπτος ή οι ακακίες εισβάλλουν στα μεσογειακά δάση της Ιβηρικής Χερσονήσου και απειλούν το μέλλον τους, επειδή αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιών και μειώνουν τη βιοποικιλότητα, ενώ παράλληλα θέτουν σε κίνδυνο την ικανότητά τους να αποθηκεύουν άνθρακα.
Σύμφωνα με μια μελέτη με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο East China Normal και με τη συμμετοχή εκπροσώπων του οργανισμού CREAF-CSIC, τα δάση σε όλο τον κόσμο εισέρχονται σε μια «νέα εποχή» που χαρακτηρίζεται από ομογενοποίηση, απώλεια βιοποικιλότητας και αποδυνάμωση των οικοσυστημάτων, σύμφωνα με ρεπορτάζ του ισπανικού πρακτορείου ειδήσεων Efe. Η έκθεση δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Plants.
Η κατάσταση στην Ιβηρική Χερσόνησο είναι παρόμοια με τα συμπεράσματα σε παγκόσμιο επίπεδο, «καθώς η επέκταση ειδών με υψηλή ικανότητα αποίκισης έχει παρατηρηθεί σε διαταραγμένα ή υποβαθμισμένα περιβάλλοντα», εξήγησαν οι υπεύθυνοι της έρευνας.
Μεταξύ αυτών είναι χωροκατακτητικά εξωτικά είδη, όπως το δέντρο του ουρανού, και σχηματισμοί που κυριαρχούνται από ευκαιριακά είδη που ευνοούνται από τη διαχείριση των δασών (ανθρώπινη δραστηριότητα), όπως ορισμένα είδη πεύκων, ακακιών ή φυτείες ευκαλύπτου.
«Αυτή η δυναμική έχει σοβαρές συνέπειες, καθώς αυξάνει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, μειώνει τη βιοποικιλότητα και θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των δασών μας να αποθηκεύουν άνθρακα μακροπρόθεσμα, έναν βασικό παράγοντα στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής», τονίζει ο Γοσιέπ Πενουέλας, ερευνητής του CSIC στο CREAF και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι είδη όπως οι βελανιδιές ή οι αριές έχουν πυκνότερο ξύλο, παχιά φύλλα και ισχυρές ρίζες, επομένως αναπτύσσονται αργά και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εγκατασταθούν.
Αντίθετα, τα καιροσκοπικά ή αποικιστικά είδη, όπως τα πεύκα, αναπτύσσονται πολύ πιο γρήγορα επειδή έχουν λιγότερο πυκνό ξύλο και ελαφρύτερα φύλλα, ριζώνουν εύκολα και καταλαμβάνουν τους κενούς χώρους μετά από μια διαταραχή όπως μια πυρκαγιά.
Επειδή αναπτύσσονται πιο γρήγορα, έχουν χρησιμοποιηθεί, για παράδειγμα, για την αναπλήρωση καμένων περιοχών (πεύκο) ή για την απόκτηση ξυλείας (φυτείες ευκαλύπτου), επισήμανε ο Πενουέλας, ο οποίος τόνισε ότι αυτό δεν σημαίνει ότι «τα πεύκα είναι εγγενώς επιβλαβή, το πρόβλημα είναι ότι ευνοούνται εκεί που δεν θα έπρεπε».
Αυτή η τάση παρατηρείται σε όλα τα δάση του κόσμου και, γενικά, τα πιο απειλούμενα είδη τείνουν να αναπτύσσονται αργά, σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία ανέλυσε περισσότερα από 31.000 είδη δέντρων.
Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι σχεδόν το 41% των εγκλιματισμένων ειδών δέντρων, είδη που δεν είναι ιθαγενή σε μια περιοχή αλλά τώρα αναπτύσσονται άγρια, χαρακτηρίζονται από ταχεία ανάπτυξη και μικρά φύλλα, καθιστώντας τα κατάλληλα για αλλοιωμένα περιβάλλοντα. Ωστόσο, σπάνια εκτελούν τις ίδιες οικολογικές λειτουργίες με τα ιθαγενή είδη.
Σύμφωνα με την έκθεση, η ομογενοποίηση των δασών επηρεάζει ιδιαίτερα τις τροπικές και υποτροπικές περιοχές, όπου θα συγκεντρωθεί η μελλοντική αύξηση του κινδύνου για τα είδη που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά αυτών των δασών.
«Όταν τα εξειδικευμένα ιθαγενή είδη εξαφανίζονται, αφήνουν κενά στα οικοσυστήματα που τα χωροκατακτητικά είδη σπάνια καταφέρνουν να γεμίσουν, ακόμη και αν αναπτύσσονται ταχέως και είναι ιδιαίτερα διασκορπισμένα», προειδοποίησε ο Γιενς Κρίστιαν Σβένιγκ , καθηγητής και διευθυντής του Κέντρου Οικολογικής Δυναμικής σε μια Νέα Βιόσφαιρα (ECONOVO) στο Εθνικό Ίδρυμα Έρευνας της Δανίας και ένας από τους κύριους συγγραφείς της μελέτης.
Η μελέτη έχει αναπτύξει ένα μοντέλο που δείχνει σαφώς ότι τα είδη που αναπτύσσονται ταχέως θα γίνουν ακόμη πιο κυρίαρχα τις επόμενες δεκαετίες, εάν δεν ληφθούν μέτρα.
Δεδομένης αυτής της κατάστασης, οι ερευνητές ζητούν περιορισμούς στην ανεξέλεγκτη εξάπλωση των χωροκατακτητικών ξένων ειδών και, ταυτόχρονα, την προστασία των αυτοφυών δέντρων που αναπτύσσονται αργά και εκείνων που απειλούνται.
Επιπλέον, θεωρούν απαραίτητο να διατηρηθεί η λειτουργική ποικιλομορφία μεταξύ των ειδών δέντρων για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων μας και να διατηρηθεί η βιοποικιλότητα σε έναν κόσμο επιταχυνόμενων αλλαγών.
Πηγή: ΚΥΠΕ
