Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δεν παράγει μόνο εισιτήρια. Παράγει και καβγάδες.
Με την ταινία να βρίσκεται στο κέντρο μιας από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές συζητήσεις της χρονιάς, ο σκηνοθέτης μίλησε για αυτό που θεωρεί πρόβλημα στη σύγχρονη κριτική, ειδικά στην ερασιτεχνική κριτική που κυκλοφορεί στα social media.
Σε συνέντευξή του στην podcaster Τζονγκ Σου, στο πλαίσιο της προώθησης της Οδύσσειας, ο Νόλαν ρωτήθηκε για τον τρόπο με τον οποίο η ταινία του κάνει τον Οδυσσέα πιο αναγνωρίσιμο στο σημερινό κοινό, μετατρέποντας την πολεμική του ευφυΐα σε κάτι που ο ίδιος πρέπει να επανεξετάσει.
Ο σκηνοθέτης εξήγησε ότι ο κινηματογράφος λειτουργεί πάνω σε μια κοινή γλώσσα, την οποία το κοινό έχει μάθει εδώ και δεκαετίες να αναγνωρίζει. Οι δημιουργοί μπορούν να λυγίσουν, να αλλάξουν ή να σπάσουν αυτούς τους κανόνες, αλλά δεν μπορούν να κάνουν σαν να μην υπάρχουν. Για τον Νόλαν, η αναγνωρισιμότητα ενός τρόπου αφήγησης δεν τον ακυρώνει από μόνη της.
Η παρέμβασή του έρχεται σε μια στιγμή όπου η Οδύσσεια έχει γίνει κάτι περισσότερο από εμπορική επιτυχία. Η ταινία έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση για το πώς μεταφέρεται ο Όμηρος στο Χόλιγουντ, ποια στοιχεία του έπους εκσυγχρονίζονται και τι χάνεται όταν ένας αρχαίος ήρωας μετατρέπεται σε σύγχρονο κινηματογραφικό πρόσωπο.
Η πιο ηχηρή κριτική ήρθε από την Έμιλι Γουίλσον, τη γνωστή μεταφράστρια της Οδύσσειας στα αγγλικά, της οποίας τη μετάφραση είχε επικαλεστεί ο Νόλαν ως μία από τις επιρροές του. Σε κείμενό της στο London Review of Books, η Γουίλσον έγραψε ότι η ταινία στερείται ψυχολογικού, συναισθηματικού, πολιτικού και ηθικού βάθους, ενώ χαρακτήρισε το σενάριο αδύναμο και τους χαρακτήρες ανεπαρκώς ανεπτυγμένους.
Η κριτική της Γουίλσον προκάλεσε αντιδράσεις. Η Τζόις Κάρολ Όουτς υπερασπίστηκε τον Νόλαν και σχολίασε ότι ο τόνος της Γουίλσον ήταν υπερβολικά απαξιωτικός, ανοίγοντας έναν δεύτερο κύκλο αντιπαράθεσης γύρω από το ποιος δικαιούται να κρίνει μια διασκευή και με ποιον τρόπο.
Το ενδιαφέρον στην τοποθέτηση του Νόλαν είναι ότι δεν απαντά μόνο σε μια συγκεκριμένη κριτική. Απαντά σε μια ευρύτερη συνήθεια της εποχής: να θεωρείται ότι η αποκάλυψη του μηχανισμού ισοδυναμεί με ακύρωση του έργου. Στην κουλτούρα των social media, όπου κάθε αφηγηματικό τέχνασμα βαφτίζεται αμέσως trope, manipulation ή lazy writing, ο Νόλαν υπερασπίζεται την παλιά, βασική αλήθεια της αφήγησης: όλα είναι μηχανισμοί, αλλά δεν λειτουργούν όλοι το ίδιο.
Και κάπως έτσι, η Οδύσσεια συνεχίζει να κάνει αυτό που κάνουν οι μεγάλες pop στιγμές: δεν μένει μόνο στην οθόνη. Μετατρέπεται σε πεδίο μάχης για το κοινό, τους κριτικούς, τους κλασικιστές και τους ίδιους τους δημιουργούς.
Πηγή: LIFO
