Μπορεί να τους χωρίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα, αλλά τόσο ο Ντόναλντ Τραμπ όσο και ο Βλαντιμίρ Πούτιν βρίσκονται αντιμέτωποι με το ίδιο στρατηγικό δίλημμα στο οποίο, προσώρας, κανείς τους δεν φαίνεται να μπορεί να βρει απάντηση.
Πολύ απλά γιατί ο Τραμπ, όπως και ο Πούτιν, είναι εγκλωβισμένοι σε έναν πόλεμο, της Ουκρανίας και του Ιράν αντίστοιχα, τον οποίο δεν μπορούν ούτε να κερδίσουν ούτε να τερματίσουν.
Οι εξελίξεις στα δύο πολεμικά μέτωπα μιλούν από μόνες τους. Δεν μπορούν να επιτύχουν τους πολεμικούς τους σκοπούς. Αλλά δεν μπορούν να φύγουν και να σώσουν την υπόληψή τους, όπως σημειώνει το CNNi.
Καθένας από αυτούς ξεκίνησε εχθροπραξίες αφού προφανώς υποτίμησε την επιμονή και την ικανότητα των αντιπάλων, των οποίων οι στρατοί επισκιάζονταν από τη συμβατική ισχύ και το υλικό των αμερικανικών και ρωσικών δυνάμεων.
Τόσο ο Πούτιν όσο και ο Τραμπ είδαν το τακτικό στρατιωτικό τους πλεονέκτημα να υπονομεύεται από τις αντισυμβατικές ασύμμετρες τακτικές της Ουκρανίας και του Ιράν, οι οποίες στράφηκαν σε φθηνές νέες τεχνολογίες όπως τα drone εγκαινιάζοντας μία νέα εποχή πολέμου.
Στο ρεπορτάζ τους που περιγράφει την επίσκεψη του Ράτκλιφ, οι New York Times σημείωσαν μια ανησυχία που συμμερίζονται εδώ και καιρό πολλοί στην κοινότητα εξωτερικής πολιτικής της Ουάσινγκτον, ότι ο Πούτιν δεν λαμβάνει ειλικρινείς αξιολογήσεις για την πορεία του πολέμου. Παράλληλα πολλοί είναι και εκείνοι που αναρωτιούνται αν οι δηλώσεις του Τραμπ για τη νίκη των ΗΠΑ στο Ιράν σημαίνουν ότι περιβάλλεται από έναν εσωτερικό κύκλο που δεν είναι πρόθυμος να του δώσει άσχημα νέα.
Η Ουάσιγκτον και η Μόσχα έχουν πείρα από δαπανηρές εξωτερικές εμπλοκές. Αμφότερες, για παράδειγμα, υπέστησαν ταπεινωτικές ήττες σε πολέμους στο Αφγανιστάν. Για πολλούς η καταστροφική πορεία της Ρωσίας στην Ουκρανία θυμίζει, κατά κάποιον τρόπο, την ήττα των ΗΠΑ στο Βιετνάμ.
Πού σταματούν οι ομοιότητες
Ωστόσο, οι παραλληλισμοί μεταξύ των δύο ηγετών έχουν τα όριά τους.
Ο Τραμπ δεν επανέλαβε το σοβαρό σφάλμα του Πούτιν να στείλει χερσαία στρατεύματα μια απόφαση που είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους, να τραυματιστούν ή να αγνοούνται περισσότεροι από 1,4 εκατομμύρια νέοι Ρώσοι, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS).
Ο Πούτιν σε αντίθεση με τον Τραμπ δεν εξαρτάται από τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες. Ένα τέτοιο κόστος σε ανθρώπινες απώλειες θα ήταν πολιτικά μη διαχειρίσιμο στις ΗΠΑ.
Και ενώ ο Πούτιν σπέρνει τον τρόμο και τον θάνατο σε ουκρανικές πόλεις και σταθμούς παραγωγής ενέργειας μέσω επιθέσεων με πυραύλους και drones, ο Τραμπ απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να στοχεύσει σκόπιμα αμάχους και πολιτικές υποδομές κατά τη διάρκεια του πολέμου του.
Ωστόσο, αρνήθηκε να δώσει πλήρη δημόσια εξήγηση για ένα πυραυλικό πλήγμα που έπληξε ιρανικό σχολείο τον Φεβρουάριο - προκαλώντας τον θάνατο σχεδόν 200 παιδιών και ενηλίκων - το οποίο φαίνεται πως οφειλόταν στη χρήση ξεπερασμένων πληροφοριών.
Το παρασκήνιο της επίσκεψης Ράτκλιφ στη Μόσχα
Η αιφνιδιαστική επίσκεψη του επικεφαλής της CIA, Τζον Ράτκλιφ στη Ρωσία πραγματοποιήθηκε σε μια συγκυρία ρευστότητας και δυσοίωνων ενδείξεων για τις διεθνείς σχέσεις, καθώς οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν αποσταθεροποιούν την ευρύτερη Μέση Ανατολή, εμπλέκουν τις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου και εγείρουν φόβους για κλιμάκωση της γεωπολιτικής σύγκρουσης.
Ο επικεφαλής της CIA είχε μια ευρεία ατζέντα. Προειδοποίησε τη Ρωσία να μην προβεί σε καμία φανερή ή κρυφή επίθεση σε έδαφος του ΝΑΤΟ, εν μέσω αυξανόμενων φόβων στην Ευρώπη ότι ο Πούτιν ενδέχεται να δοκιμάσει τις άμυνες της Συμμαχίας, όπως δήλωσαν στο CNNi δύο άτομα που γνωρίζουν το θέμα. Ο Ράτκλιφ αξιοποίησε επίσης τις συναντήσεις του με Ρώσους αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών για να παροτρύνει τη Ρωσία να διακόψει την οικονομική και στρατιωτική στήριξη προς το Ιράν.
Η αποστολή του θα μπορούσε να προσφέρει μια ανάσα ανακούφισης στους συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι ανησυχούν εδώ και καιρό για τη δέσμευση του Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ και τις εγγυήσεις ασφαλείας της Συμμαχίας. Παράλληλα, μια νέα προσπάθεια των ΗΠΑ για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία θα χαιρετιζόταν ευρέως.
Η εμπλοκή των ΗΠΑ στην Ουκρανία
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν μια στάση έμμεσης εμπλοκής στον πόλεμο της Ουκρανίας από την αρχή της σύρραξης. Αντίστοιχα, η Ρωσία διαδραματίζει τον δικό της ρόλο -από απόσταση - στον πόλεμο που αφορά το Ιράν.
Με τον πόλεμο να συμπληρώνει έξι μήνες και η αμερικανική κυβέρνηση μετατοπίζει τη στρατηγική της από τη στρατιωτική δράση στον ολοκληρωτικό οικονομικό πόλεμο.
Είναι πιθανό η Ρωσία να μην έχει ιδιαίτερο στρατηγικό συμφέρον να διευκολύνει τη δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει ο Τραμπ όσον αφορά το Ιράν. Οποιαδήποτε συμφωνία αμοιβαίων ανταλλαγμάτων (quid pro quo) που θα περιλάμβανε την Ουκρανία θα ναυαγούσε, δεδομένης της προηγούμενης αποτυχίας του Αμερικανού προέδρου να εξαναγκάσει το Κίεβο σε εδαφικές παραχωρήσεις.
Το CNNi μετέδωσε τον Μάρτιο ότι η Ρωσία έχει παράσχει στο Ιράν πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις και τις κινήσεις αμερικανικών στρατευμάτων, πλοίων και αεροσκαφών, σύμφωνα με άτομα που έχουν γνώση των αμερικανικών εκθέσεων πληροφοριών για το ζήτημα. Μεγάλο μέρος των πληροφοριών που μοιράστηκε η Ρωσία με το Ιράν προέρχεται από οπτικό υλικό που κατέγραψε το εξελιγμένο δίκτυο δορυφόρων της Μόσχας.
Η αντιδυτική στάση του Πούτιν σημαίνει ότι η Ρωσία αντιμάχεται διαρκώς την αμερικανική και τη δυτική επιρροή στη Μέση Ανατολή και αλλού. Είναι πιθανό ο ίδιος να σχεδιάζει μακροπρόθεσμα, σε αντίθεση με τον Τραμπ, η θητεία του οποίου λήγει σε δυόμισι χρόνια.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να αξιοποιήσει τη βοήθεια της Μόσχας —αλλά και του Πεκίνου— για τη νέα της πολιτική πλήρους οικονομικής απομόνωσης του Ιράν.
«Για να αποδώσει καρπούς η οικονομική πίεση, ο Τραμπ πρέπει να εξασφαλίσει τη συνεργασία των Κινέζων, των Ρώσων και άλλων περιφερειακών δρώντων που αποτελούν τους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν», δήλωσε την Πέμπτη στο CNNi ο Φίρας Μακσάντ, διευθύνων σύμβουλος του Eurasia Group για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. «Πιστεύω ότι θα δυσκολευτεί πολύ να πείσει τους Κινέζους να συνεργαστούν... Παρόμοια είναι η κατάσταση και με τη Ρωσία», πρόσθεσε.
Πώς οι πόλεμοι μπορούν να πλήξουν τη διεθνή αξιοπιστία
Καθώς γίνονταν πλήρως αντιληπτές οι επιπτώσεις του ταξιδιού του Ράτκλιφ την Πέμπτη, η Washington Post μετέδωσε ότι η επίσκεψή του είχε προηγηθεί νέων πληροφοριών των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες υποδείκνυαν ότι το Κρεμλίνο θεωρεί τις ΗΠΑ αποδυναμωμένες λόγω του πολέμου με το Ιράν.
Η αποτυχία του Τραμπ να κερδίσει αποφασιστικά τη σύγκρουση δεν έχει πλήξει μόνο την αξιοπιστία των ΗΠΑ, αλλά έχει επίσης εξαντλήσει τα αποθέματα πυρομαχικών και έχει επιβαρύνει τις ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις. Επομένως, δεν θα προκαλούσε έκπληξη αν αντίπαλοι των ΗΠΑ, όπως η Ρωσία και η Κίνα, αμφισβητούσαν την ικανότητα ή τη διάθεση της Ουάσιγκτον να αντιδράσει σε οποιαδήποτε κρίση στην Ευρώπη ή την Ασία.
«Επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να ξεκινήσει πόλεμο κατά των Ιρανών - χωρίς στρατηγικό στόχο, χωρίς σχέδιο, χωρίς χρονοδιάγραμμα, χωρίς διέξοδο - και τώρα έχει εγκλωβιστεί, ναι, βεβαίως, αυτό ευνοεί τους Ρώσους», δήλωσε την Πέμπτη (27/8) ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Αριζόνα, Μαρκ Κέλι. «Και, παρεμπιπτόντως, οι Ρώσοι βοηθούν τους Ιρανούς», πρόσθεσε.
Η οπτική Τραμπ για τη σχέση με τον Πούτιν
Ωστόσο, ο Τραμπ υποστηρίζει ότι η φιλική του σχέση με τον Πούτιν καθιστά τον κόσμο ασφαλέστερο. Την Πέμπτη (27/8) επέμεινε ότι δεν υπήρχε κίνδυνος να προβεί ο Πούτιν σε οποιαδήποτε ενέργεια που θα μπορούσε να προκαλέσει σύγκρουση με τη Δύση. «Έχω κάνει καλές συζητήσεις μαζί του. Δεν πρόκειται να επιτεθεί σε έδαφος του ΝΑΤΟ», δήλωσε στην Κρίστεν Χολμς του CNNi, μέσα στο Οβάλ Γραφείο.
Παρ' όλα αυτά, το έντονο παρασκήνιο πίσω από το ταξίδι του Ράτκλιφ στη Μόσχα συνιστά μια συναρπαστική νέα τροπή στις ασυνήθιστες σχέσεις δύο ηγετών, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα κοινό στρατηγικό δίλημμα που ενδέχεται να καθορίσει την υστεροφημία τους.
Ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί να μην είναι τόσο κρίσιμος για την πολιτική και προσωπική επιβίωση του Τραμπ όσο η σύγκρουση στην Ουκρανία για τον Πούτιν. Και οι δύο όμως βρίσκεται εγκλωβισμένοι σε πολέμους που που οι ίδιοι ξεκίνησαν.
