Τι να συμπεράνει κανείς από τη σημερινή, συγκεχυμένη κατάσταση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν; Βρισκόμαστε κοντά στην ειρήνη ή ολισθαίνουμε ξανά προς τον πόλεμο;
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, η τελευταία ενημέρωση από τον Λευκό Οίκο αναφέρει ότι διαπραγματευτές και από τις δύο πλευρές (ΗΠΑ και Ιράν) έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο για παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, ώστε να υπάρξει περιθώριο για περαιτέρω συνομιλίες. Ωστόσο, αυτό εξακολουθεί να χρειάζεται την έγκριση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Από την πλευρά του Ιράν, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται στο τέλος μιας εβδομάδας που δοκίμασε την εκεχειρία, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και έχει πλέον διαρκέσει σημαντικά περισσότερο από την ενεργή φάση των εχθροπραξιών που προηγήθηκε.
Εντάσεις και περιορισμένες επιθέσεις
Το Ιράν απάντησε στα τελευταία αμερικανικά πλήγματα -τα οποία, σύμφωνα με την αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (Centcom), περιλάμβαναν στόχο που χαρακτηρίστηκε ως «ground control site» στο νότιο ιρανικό λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς- με προειδοποίηση ότι «η επιθετικότητα δεν θα μείνει αναπάντητη».
Στη συνέχεια, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανακοίνωσε ότι επιτέθηκε σε αμερικανική αεροπορική βάση, χωρίς να διευκρινίσει ποια. Η Centcom ανέφερε αργότερα ότι βαλλιστικός πύραυλος αναχαιτίστηκε πάνω από το Κουβέιτ, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν αρκετές βάσεις.
Αντανακλώντας τη ρητορική της Τεχεράνης, η Centcom χαρακτήρισε την επίθεση «κατάφωρη παραβίαση της εκεχειρίας».
Παρά τη σοβαρότητα των περιστατικών, η εικόνα παραμένει πολύ διαφορετική από τις πρώτες πεντέμισι εβδομάδες της σύγκρουσης, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυαν χιλιάδες επιθέσεις και το Ιράν απαντούσε με ομοβροντίες drones και βαλλιστικών πυραύλων.
Η στρατηγική σημασία του Στενού του Ορμούζ
Την Πέμπτη (28/5), οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι κατέρριψαν πέντε ιρανικά drones που «αποτελούσαν απειλή γύρω από το Στενό του Ορμούζ», γεγονός που υποδηλώνει ότι η ναυσιπλοΐα -εμπορική ή στρατιωτική- παραμένει στο επίκεντρο της έντασης.
Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί ότι αυτού του είδους οι περιορισμένες ανταλλαγές πυρών συνιστούν επιστροφή σε ολοκληρωτικό πόλεμο.
Ο Λευκός Οίκος απορρίπτει ως «κατασκευασμένο» το ιρανικό σχέδιο μνημονίου
Παράλληλα, εξελίσσεται στο παρασκήνιο μια εξαιρετικά σύνθετη διπλωματική διαδικασία με τη συμμετοχή πολλών παραγόντων.
Την Τετάρτη (27/5), ιρανικά κρατικά μέσα μετέδωσαν στοιχεία ενός ανεπίσημου σχεδίου μνημονίου κατανόησης 14 σημείων, το οποίο, σύμφωνα με την Τεχεράνη, περιλάμβανε αιτήματα όπως:
- άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ
- αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την «περιοχή γύρω από το Ιράν»
- αποκατάσταση της μη στρατιωτικής ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ με ιρανικό και ομανικό έλεγχο στη διαχείριση και δρομολόγηση των πλοίων
Αξιοσημείωτη απουσία από τη διαρροή ήταν οποιαδήποτε αναφορά σε ιρανικές παραχωρήσεις, ιδίως στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος.
Ο Λευκός Οίκος χαρακτήρισε το συγκεκριμένο σχέδιο «πλήρη κατασκευή».
Ανικανοποίητος ο Τραμπ από τις ιρανικές προτάσεις για συμφωνία
Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι δεν είναι ακόμη ικανοποιημένος από τις προτάσεις για συμφωνία, σημειώνοντας ότι το Ιράν «αρχίζει να δίνει αυτά που πρέπει να δώσει», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Προειδοποίησε επίσης ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης θα υπάρξει επιστροφή στον πόλεμο.
Παράλληλα, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στη νεοσύστατη «Αρχή Στενού του Περσικού Κόλπου» του Ιράν, την οποία η Ουάσιγκτον περιγράφει ως εργαλείο του IRGC για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Διπλωματικά αδιέξοδα και εκατέρωθεν εσωτερικές πιέσεις
Παρά τη δημόσια ρητορική, η αμερικανική πλευρά βρίσκεται αντιμέτωπη με σύνθετες πιέσεις: από τη μία πλευρά η ανάγκη για συμφωνία που θα αποτρέψει νέα ένταση στην αγορά πετρελαίου και πιθανές πολιτικές συνέπειες, και από την άλλη φωνές στο εσωτερικό αλλά και από το Ισραήλ που ζητούν κλιμάκωση.
Αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται και στο Ιράν, όπου σκληροπυρηνικές δυνάμεις επιμένουν σε μαξιμαλιστικούς στόχους και απορρίπτουν την προοπτική υποχώρησης.
Τα βαθιά ζητήματα που χωρίζουν ΗΠΑ και Ιράν
Η διπλωματική προσπάθεια, με τη μεσολάβηση μεταξύ άλλων του Πακιστάν, παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη.
Τα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές είναι βαθιά: το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η διαχείριση του Στενού του Ορμούζ, η άρση των κυρώσεων και το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων.
Ο άμεσος στόχος -ένα μνημόνιο που θα τερματίζει τον πόλεμο και θα ορίζει έναν οδικό χάρτη για τις επόμενες διαπραγματεύσεις- παραμένει μέχρι στιγμής άπιαστος.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι επόμενες ώρες ή ημέρες θα δείξουν αν μπορεί να υπάρξει πρόοδος.
Δοκιμάζεται συνεχώς η εκεχειρία
Παρά την ένταση, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ φαίνεται να επιθυμούν επιστροφή σε ολοκληρωτικό πόλεμο.
Η εκεχειρία, η οποία διαρκεί πλέον πάνω από επτά εβδομάδες, εξακολουθεί να ισχύει - έστω και αν δοκιμάζεται διαρκώς.
Και παρότι η εικόνα παραμένει ρευστή, το βασικό στοιχείο δεν έχει αλλάξει: η ισορροπία στην περιοχή παραμένει εύθραυστη, αλλά ακόμη δεν έχει καταρρεύσει.
Πηγή: iefimerida
