Από τις πορείες των εργατριών στη Νέα Υόρκη το 1908 έως την απεργία των γυναικών στην Πετρούπολη που άναψε το φυτίλι της Ρωσικής Επανάστασης, η 8η Μαρτίου συνδέεται με μερικές από τις πιο ταραχώδεις στιγμές του 20ού αιώνα.
Η 8η Μαρτίου φέρει πίσω της έναν αιώνα κινητοποιήσεων, ιδεολογικών συγκρούσεων, εργατικών διεκδικήσεων και πολιτικών ανακατατάξεων. Η Ημέρα της Γυναίκας δεν προέκυψε ως μια απλή γιορτή, να γιορτάζουμε της μητέρας και του πατέρα. Αναδύθηκε από τον κοινωνικό αναβρασμό των αρχών του 20ού αιώνα, η ιστορία της δεν γράφτηκε σε αίθουσες συνεδριάσεων, αλλά στους δρόμους.
Από τις πορείες των εργατριών
Η πρώτη σκηνή αυτού του χρονικού τοποθετείται στη Νέα Υόρκη, το 1908. Περίπου 15.000 γυναίκες κατέκλυσαν τους δρόμους της πόλης, ζητώντας λιγότερες ώρες εργασίας, καλύτερους μισθούς και το δικαίωμα ψήφου. Ήταν εργάτριες σε βιομηχανίες ένδυσης και κλωστοϋφαντουργίας, πολλές από αυτές μετανάστριες, που εργάζονταν σε συνθήκες εξαντλητικές κι επικίνδυνες.
Την επόμενη χρονιά, το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής καθιέρωσε την πρώτη «Εθνική Ημέρα της Γυναίκας» (National Woman’s Day), η οποία γιορτάστηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1909. Για μερικά χρόνια οι εκδηλώσεις επαναλαμβάνονταν την τελευταία Κυριακή του Φεβρουαρίου, χωρίς ακόμη να υπάρχει μια παγκόσμια ημερομηνία ή ενιαία μορφή.
Η ιδέα μιας διεθνούς ημέρας διατυπώθηκε το 1910 στην Κοπεγχάγη, κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Συνδιάσκεψης των Εργαζόμενων Γυναικών. Εκεί, η Γερμανίδα σοσιαλίστρια Κλάρα Τσέτκιν πρότεινε να καθιερωθεί μια κοινή ημέρα δράσης σε όλες τις χώρες, ώστε οι γυναίκες να προβάλλουν συντονισμένα τα αιτήματά τους: πολιτικά δικαιώματα, ψήφο, ισότητα στην εργασία. Περισσότερες από εκατό αντιπρόσωποι από δεκαεπτά χώρες -συνδικαλιστικές οργανώσεις, εργατικά σωματεία, γυναικείοι σύλλογοι- ενέκριναν την πρόταση ομόφωνα. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα της Διεθνούς Ημέρας της Γυναίκας.
Η τραγωδία στο εργοστάσιο Triangle Shirtwaist
Η πρώτη μαζική γιορτή πραγματοποιήθηκε το 1911 στην Αυστροουγγαρία, τη Γερμανία, τη Δανία και την Ελβετία. Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι συμμετείχαν σε συγκεντρώσεις και πορείες, διεκδικώντας το δικαίωμα των γυναικών να εργάζονται, να εκπαιδεύονται, να κατέχουν δημόσια αξιώματα και να ψηφίζουν.
Λίγες ημέρες μετά τις πρώτες μεγάλες συγκεντρώσεις για τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας το 1911, μια τραγωδία στη Νέα Υόρκη αποκάλυψε με ωμό τρόπο τις συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζονταν χιλιάδες γυναίκες στις αρχές του 20ού αιώνα. Στις 25 Μαρτίου ξέσπασε πυρκαγιά στο εργοστάσιο ένδυσης Triangle Shirtwaist στο Μανχάταν, όπου απασχολούνταν εκατοντάδες εργάτριες- οι περισσότερες νεαρές μετανάστριες από την Ιταλία και την Ανατολική Ευρώπη. Οι χώροι ήταν ασφυκτικοί, γεμάτοι εύφλεκτα υλικά, ενώ τα μέτρα ασφαλείας ήταν στοιχειώδη έως ανύπαρκτα. Όταν οι φλόγες εξαπλώθηκαν, πολλές εργαζόμενες ανακάλυψαν ότι ορισμένες πόρτες εξόδου ήταν κλειδωμένες, πρακτική που χρησιμοποιούσαν οι ιδιοκτήτες για να ελέγχουν την κίνηση των εργατών.
Πολλές γυναίκες εγκλωβίστηκαν στους επάνω ορόφους του κτιρίου. Κάποιες οδηγήθηκαν σε μια απελπισμένη επιλογή: να πηδήξουν από τα παράθυρα για να γλιτώσουν από τη φωτιά. Οι σκάλες της πυροσβεστικής δεν έφταναν αρκετά ψηλά και τα δίχτυα διάσωσης δεν άντεχαν το βάρος πολλών ανθρώπων ταυτόχρονα.
Ο τελικός απολογισμός ήταν 146 νεκροί, εκ των οποίων οι 123 γυναίκες, πολλές έφηβες. Το γεγονός συγκλόνισε την αμερικανική κοινωνία και προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις και πολιτική πίεση για μεταρρυθμίσεις. Το γεγονός λειτούργησε ως καταλύτης για τη συζήτηση γύρω από την εργατική νομοθεσία και τις συνθήκες εργασίας. Στα επόμενα χρόνια, η μνήμη της καταστροφής ενσωματώθηκε στον συμβολισμό της Ημέρας της Γυναίκας.
8η Μαρτίου: Ημέρας επανάστασης
Η ημερομηνία που γνωρίζουμε σήμερα καθιερώθηκε μέσα από ένα ιστορικό επεισόδιο που συνδέεται άμεσα με την πολιτική ιστορία της Ευρώπης.
Στις 23 Φεβρουαρίου 1917, σύμφωνα με το παλαιό ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στη Ρωσία (8 Μαρτίου στο γρηγοριανό), γυναίκες εργάτριες στην Πετρούπολη κατέβηκαν σε απεργία ζητώντας «Ψωμί και Ειρήνη». Η Ρωσία βρισκόταν στο τέταρτο έτος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ελλείψεις τροφίμων ήταν δραματικές και η κοινωνική ένταση είχε φτάσει στο αποκορύφωμα.
Η απεργία που ξεκίνησε εκείνη την ημέρα δεν είχε αρχικά σχεδιαστεί ως επαναστατική πράξη. Μέσα σε λίγες ώρες εξαπλώθηκε από τα κλωστοϋφαντουργεία σε άλλα εργοστάσια και από εκεί σε ολόκληρη την πόλη. Οι διαδηλώσεις μετατράπηκαν σε γενική απεργία, οι στρατιώτες άρχισαν να αρνούνται να πυροβολήσουν τους διαδηλωτές και το κύμα διαμαρτυρίας κατέληξε, μέσα σε λίγες ημέρες, στην κατάρρευση του τσαρικού καθεστώτος. Ο Νικόλαος Β΄ παραιτήθηκε και η προσωρινή κυβέρνηση που σχηματίστηκε στη συνέχεια παραχώρησε στις γυναίκες το δικαίωμα ψήφου.
Το επεισόδιο αυτό απέκτησε ιδιαίτερο συμβολικό βάρος μέσα στο επαναστατικό αφήγημα της εποχής. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Βλαντίμιρ Λένιν καθιέρωσε επίσημα την 8η Μαρτίου ως Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας, τιμώντας τον ρόλο που είχαν διαδραματίσει οι εργάτριες της Πετρούπολης στην απαρχή της Ρωσικής Επανάστασης.
Από το 1996 και μετά, τα Ηνωμένα Έθνη καθιέρωσαν ετήσια θεματική για τον εορτασμό της ημέρας. Κάθε χρόνο η ατζέντα εστιάζει σε συγκεκριμένα ζητήματα: τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών, τη συμμετοχή τους στην ειρηνευτική διαδικασία, την εξάλειψη της έμφυλης βίας, την οικονομική ισότητα.
Ένας αιώνας μετά
Έναν αιώνα μετά τις πρώτες πορείες, η θέση των γυναικών στον κόσμο έχει αλλάξει βαθιά. Σήμερα γυναίκες ηγούνται κυβερνήσεων, συμμετέχουν σε επιστημονικά προγράμματα διαστήματος, κατέχουν θέσεις ευθύνης σε επιχειρήσεις και πανεπιστήμια. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, σε μεγάλο μέρος του πλανήτη, θεωρείται αυτονόητη.
Κι όμως, οι αριθμοί επιμένουν να θυμίζουν πως η ισότητα παραμένει ζητούμενο. Σε παγκόσμια κλίμακα οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται λιγότερο από τους άντρες για αντίστοιχη εργασία, να εκπροσωπούνται λιγότερο στην πολιτική και να αντιμετωπίζουν υψηλότερα ποσοστά βίας. Σε πολλές περιοχές του κόσμου η πρόσβαση στην υγεία και στην εκπαίδευση παραμένει άνιση. Η 8η Μαρτίου λειτουργεί, επομένως, ως υπενθύμιση μιας ιστορίας ακόμη εν εξελίξει.
Τιμούμε την κάθε γυναίκα στον κάθε της ρόλο, αναφέρει η ΥΠΑΝ
Τιμούμε την κάθε γυναίκα στον κάθε της ρόλο, αναφέρει, σε ανάρτηση της στα κοινωνικά της δίκτυα με την ευκαιρία της σημερινής Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, η Υπουργός Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, Αθηνά Μιχαηλίδου.
«Τη γυναίκα που δημιουργεί, που στηρίζει, που αγωνίζεται, που ανοίγει ορίζοντες για τις επόμενες γενιές. Τη μητέρα, την εργαζόμενη, την επιστήμονα, την εκπαιδευτικό, τη νέα γυναίκα που διεκδικεί το δικό της αύριο. Τιμούμε την Κύπρια γυναίκα που στάθηκε όρθια στις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας μας. Αυτήν που δίδαξε τι σημαίνει αντοχή και αξιοπρέπεια», προσθέτει.
Σημειώνει ότι η εκπαίδευση έχει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδρομή. «Μαθαίνει στα παιδιά μας τον σεβασμό, την ισότητα και κτίζει παράλληλα την πεποίθηση ότι κάθε κορίτσι μπορεί να ονειρεύεται και να κατακτά τη θέση που του αξίζει. Δέσμευσή μας είναι η παιδεία να δημιουργεί τη συνείδηση ότι η ισότητα είναι αυτονόητη πραγματικότητα», καταλήγει.
Το μήνυμα της Επιτρόπου Διοικήσεως
Επιπλέον, σε μήνυμά της η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρίας Στυλιανού Λοττίδη αναφέρει:
«8 Μαρτίου σήμερα και η σκέψη μας δεν θα μπορούσε να μην ταξιδέψει στην γυναίκα του Ιράν, του Ισραήλ της Παλαιστίνης, της Ουκρανίας, στην κάθε μάνα που συμβολίζει η Καρυστιάνου, αλλά και της γυναίκας της Κύπρου που σχεδόν 52 χρόνια μετά αναβιώνει μνήμες πολέμου και συνεχίζει απρόσκοπτα να προχωρά με το κεφάλι ψηλά, καταρρίπτοντας την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, την κινδυνολογία, την προσπάθεια αποκαθήλωση μιας πραγματικότητας που ήθελε την Κύπρο για πρώτη φορά στο επίκεντρο όχι για κατάκτηση, αλλά για να κατακτήσει μια θέση στον ήλιο της διεθνούς σκηνής, των συμμάχων της προστασίας.
Η γυναίκα, η μάνα, η κόρη, η αδελφή σαν αιώνιο σύμβολο προστασίας και απέραντης αγκαλιάς έχει σήμερα την τιμητική της. Για κάθε στιγμή που τα φουστάνια της γίνονται τόπος παρηγοριάς, για κάθε αγέρωχο βλέμμα συνέχειας, για κάθε στιγμή που ζυμώνει το πόνο σε ελπίδα. Αυτή η μέρα ας χαραχτεί στην μνήμη για την επόμενη φορά που θα απλώσεις το χέρι σου για να κτυπήσεις να βιάσεις να τραυματίσεις. Η κοινωνία που σέβεται τη γυναίκα, σέβεται τον ίδιο της τον ιστό».
Ανακοίνωση της Επιτρόπου Νομοθεσίας
Σε μια εποχή που, παρά τις ραγδαίες τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις, οι ανισότητες, οι διακρίσεις, τα στερεότυπα και η βία εξακολουθούν να εκδηλώνονται με πολλούς τρόπους στην καθημερινότητα των γυναικών και σε όλους τους τομείς της ζωής, οι γυναίκες συχνά καλούνται να διεκδικούν αυτονόητα δικαιώματα, σύμφωνα με ανακοίνωση του Γραφείου Επιτρόπου Νομοθεσίας για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.
Η ευθύνη του κράτους δεν περιορίζεται στη διαπίστωση των ανισοτήτων και το κράτος οφείλει να στέκεται ουσιαστικά δίπλα στις γυναίκες, με θεσμική εγρήγορση, επαρκές νομοθετικό πλαίσιο και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ασπίδα και ως δύναμη παρέμβασης, προστίθεται.
Το Γραφείο Επιτρόπου Νομοθεσίας, αναφέρεται στην ανακοίνωση, συμβάλλει ενεργά στην προσπάθεια αυτή μέσα από το έργο του για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας και την προσαρμογή της στα σύγχρονα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώ στο πλαίσιο αυτό, βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες που αφορούν στην εναρμόνιση με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1499 του Συμβουλίου και την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1500 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα πρότυπα για τους φορείς ισότητας, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των δικαιωμάτων των γυναικών και της ίσης μεταχείρισης.
Ταυτόχρονα, προωθείται η αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για τη βία κατά των γυναικών, στη βάση των εισηγήσεων της GREVIO, ενώ προχωρούν και οι εργασίες για εναρμόνιση με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας, με γνώμονα την πρόληψη, την προστασία των θυμάτων και την αποτελεσματική λογοδοσία, όπως αναφέρεται.
Η σημερινή ημέρα δεν προσφέρεται μόνο για συμβολικές αναφορές, σύμφωνα με την ανακοίνωση και προστίθεται ότι «είναι μια ηχηρή δήλωση ότι κάθε γυναίκα δικαιούται να ζει χωρίς φόβο, χωρίς βία, χωρίς διακρίσεις και χωρίς περιορισμούς στις επιλογές και τις δυνατότητές της. Είναι μια ημέρα που καλεί όλους τους θεσμούς, αλλά και την κοινωνία συνολικά, να εργαστούν με συνέπεια, ώστε καμία γυναίκα και κανένα κορίτσι να μη μένει απροστάτευτο, αόρατο ή αποκλεισμένο».
«Το Γραφείο Επιτρόπου Νομοθεσίας παραμένει προσηλωμένο στην αποστολή του να στηρίζει, μέσα από το νομοθετικό έργο και τις αρμοδιότητές του, τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που κατοχυρώνει στην πράξη την ισότητα, την ασφάλεια και τον πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων των γυναικών», σημειώνεται.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας είναι, πάνω απ’ όλα, μια ημέρα αφιερωμένη στη γυναίκα. Είναι μια ημέρα αναγνώρισης της διαδρομής των γυναικών μέσα στον χρόνο, αλλά και μια υπενθύμιση ότι η ισότητα, η ασφάλεια και ο σεβασμός δεν έχουν ακόμη κατακτηθεί πλήρως για όλες τις γυναίκες, αναφέρεται τέλος.
Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων στη Νέα Υόρκη
Η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, Τζόζη Χριστοδούλου, αναχωρεί την Κυριακή για τη Νέα Υόρκη, για να συμμετάσχει στην 70ή Διάσκεψη της Επιτροπής για το Καθεστώς των Γυναικών (CSW) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Την Επίτροπο συνοδεύει αντιπροσωπεία του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας (ΕΜΔΓ).
Σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε το Γραφείο Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων, «θέμα προτεραιότητας της φετινής διάσκεψης είναι η διασφάλιση και ενίσχυση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια, μεταξύ άλλων μέσω της προώθησης συμπεριληπτικών και δίκαιων νομικών συστημάτων, της εξάλειψης νόμων, πολιτικών και πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις και της αντιμετώπισης διαρθρωτικών εμποδίων». «Θέμα ανασκόπησης αποτελεί η πλήρης και αποτελεσματική συμμετοχή των γυναικών στη δημόσια ζωή και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων καθώς και η εξάλειψη της βίας με στόχο την επίτευξη της έμφυλης ισότητας και της ενδυνάμωσης των γυναικών και κοριτσιών», προστίθεται.
H κ. Χριστοδούλου θα παραστεί στην έναρξη των εργασιών της Διάσκεψης τη Δευτέρα και τις επόμενες μέρες θα συμμετάσχει σε αριθμό εκδηλώσεων που θα πραγματοποιηθούν στο περιθώριό της. Θα έχει επίσης σειρά επαφών με αξιωματούχους κυβερνήσεων χωρών που συμμετέχουν στη Διάσκεψη και εκπροσώπους ευρωπαϊκών και διεθνών οργανώσεων και φορέων, καταλήγει η ανακοίνωση.
