ΚΥΠΕ
Στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας οδηγείται η υπόθεση των έργων στον Ακάμα, μετά τα σοβαρά ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, η οποία εντοπίζει σειρά παραλείψεων, αποκλίσεων από τους περιβαλλοντικούς όρους αλλά και προβληματική εποπτεία των έργων. Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητεί από τον Γενικό Εισαγγελέα να διερευνήσει εάν υπάρχουν ποινικές ή άλλες ευθύνες. Ταυτόχρονα, η έκθεση καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στη συνεργασία και στον συντονισμό των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών, με το Τμήμα Περιβάλλοντος και το Τμήμα Δασών να βρίσκονται στο επίκεντρο των παρατηρήσεων για τον τρόπο που άσκησαν τον έλεγχο στις εργασίες, στον μελετητή και τον ανάδοχο των έργων.
Η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αναφέρεται σε τεχνικές αστοχίες αλλά καταγράφει και παραβάσεις που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τη διαχείριση των εκσκαφών και των μπάζων, την τήρηση των εγκεκριμένων σχεδίων, αλλά και τη διαχείριση δημόσιου χρήματος.
Στο στόχαστρο τα τμήματα Περιβάλλοντος και Δασών
Η έκθεση καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στη συνεργασία και στον συντονισμό των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών, με το Τμήμα Περιβάλλοντος και το Τμήμα Δασών να βρίσκονται στο επίκεντρο των παρατηρήσεων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το Τμήμα Δασών, ως κύριος του έργου, δεν είχε μεταφέρει στον μελετητή όλους τους δεσμευτικούς περιβαλλοντικούς όρους που προέκυπταν από τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση.
Την ίδια ώρα, το Τμήμα Περιβάλλοντος δεν διασφάλισε, σύμφωνα με την Ελεγκτική, ότι τα κατασκευαστικά σχέδια θα ελέγχονταν από τις αρμόδιες υπηρεσίες πριν από την οριστικοποίησή τους, ώστε να επιβεβαιωθεί η πλήρης ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων.
Το αποτέλεσμα ήταν να υπάρχει απόσταση ανάμεσα σε αυτά που προβλέπονταν περιβαλλοντικά και σε αυτά που τελικά σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν.
Άλλο σχέδιο εγκρίθηκε, άλλο έγινε
Ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορά τα υδραυλικά έργα στον δρόμο Τοξεύτρα – Άβακας – Λίπατη.
Οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις προέβλεπαν συγκεκριμένο τρόπο κατασκευής των διαβάσεων, μεταξύ άλλων για την προστασία της πανίδας και ειδικά του προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού «Anguilla Anguilla».
Ωστόσο, αντί των προβλεπόμενων γεφυριών σχεδιάστηκαν κιβωτιοειδείς οχετοί, οι οποίοι σφραγίζουν πλήρως την κοίτη του ποταμού, χωρίς να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη διακίνηση του χελιού που κινδυνεύει.
Παράνομα εστιατόρια και άλλα υποστατικά
Ο έλεγχος εξέτασε επίσης καταγγελίες και περιπτώσεις παράνομων αναπτύξεων και δραστηριοτήτων στην περιοχή. Ειδικότερα, η Έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης παράνομων εστιατορίων, χώρων εστίασης, κέντρων αναψυχής και άλλων δραστηριοτήτων, καθώς η σωρευτική περιβαλλοντική επιβάρυνση στην περιοχή θεωρείται ιδιαίτερα ανησυχητική.
Σε επιμέρους περίπτωση καταγράφηκε επίσης λειτουργία κινητής καντίνας και τοποθέτηση τεντών, με σχετική άδεια πλανοδιοπώλησης από τον Δήμο Ακάμα, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων αρχών και διασφάλισης ότι οι διοικητικές άδειες δεν οδηγούν σε δραστηριότητες ασύμβατες με το καθεστώς προστασίας της περιοχής.
Αναφέρεται μεταξύ άλλων η ύπαρξη αναψυκτηρίου πληρίον του καθορισμένου Προστατευόμενου Τοπίου στο Φαράγγι του Άβακα, λυόμενου υποστατικού και εγκαταλελειμμένου αναψυκτήριου στον Νότιο Κόλπο της Λάρας, εγκαταλελειμμένου εστιατορίου στην κοίτη του Άσπρου ποταμού.
Υπερεκσκαφές και περιβαλλοντική ζημιά μη αναστρέψιμη
Η Ελεγκτική Υπηρεσία εντόπισε επίσης αποκλίσεις από τα εγκεκριμένα κατασκευαστικά σχέδια.
Σε τμήμα του δρόμου Άσπρος Ποταμός – Λάρα διαπιστώθηκε εκσκαφή βάθους 2,10 μέτρων, ενώ το μέγιστο βάθος που προβλεπόταν στα σχέδια ήταν 1,875 μέτρα.
Το συγκεκριμένο εύρημα είναι ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της έκθεσης. Και αυτό γιατί, για δύο περιβαλλοντικούς όρους που αφορούσαν υπερεκσκαφές, η Ελεγκτική διαπιστώνει ότι η ζημιά είχε καταστεί μη αναστρέψιμη.
Οι 19 όροι που έμειναν στα χαρτιά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι μετά την έναρξη των έργων χρειάστηκε να τεθούν 19 νέοι ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι.
Από αυτούς, σύμφωνα με την έκθεση, οι 17 δεν είχαν εκπληρωθεί πλήρως κατά τον χρόνο του ελέγχου.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις δεν λειτούργησαν αποτελεσματικά ως μηχανισμός πρόληψης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι παραβάσεις διαπιστώθηκαν αφού οι εργασίες είχαν προχωρήσει και η αποκατάσταση δεν ήταν πλέον δυνατή.
Μπάζα μέσα σε προστατευόμενη περιοχή
Ακόμη πιο σοβαρές είναι οι διαπιστώσεις για τη διαχείριση των προϊόντων εκσκαφής και των οικοδομικών αποβλήτων.
Η Ελεγκτική εντόπισε αποθέσεις μπάζων και εκχωμάτων σε διάφορα σημεία του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα, ακόμη και σε φυσικούς οικοτόπους και αδιατάρακτες περιοχές.
Το ζήτημα συνδέεται με ελλείψεις στο Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων, καθώς δεν είχαν καθοριστεί με επαρκή σαφήνεια οι αδειοδοτημένοι χώροι στους οποίους θα έπρεπε να μεταφέρονται τα υλικά.
Έτσι, μια περιοχή που υποτίθεται ότι προστατεύεται από ιδιαίτερα αυστηρό καθεστώς βρέθηκε να φιλοξενεί προϊόντα από τις ίδιες τις κατασκευαστικές εργασίες που υποτίθεται ότι θα γίνονταν με σεβασμό στο περιβάλλον.
Ράβε… ξήλωνε με δημόσιο χρήμα
Η έκθεση εγείρει ερωτήματα και για τη διαχείριση των δημόσιων πόρων.
Αγωγός υδροδότησης και καλώδιο συνολικού μήκους περίπου 3.800 μέτρων τοποθετήθηκαν και στη συνέχεια αποφασίστηκε η αφαίρεσή τους λόγω περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά να εξεταστεί κατά πόσο προέκυψαν πρόσθετες χρεώσεις και εάν υπήρξαν ποσά που καταβλήθηκαν χωρίς να δικαιολογούνται, ώστε να εξεταστεί ακόμη και η ανάκτησή τους.
Το έργο συμβατικής αξίας €6,295 εκατ. πλέον ΦΠΑ, έφθασε στο 94% του συμβατικού χρόνου έχοντας υλοποιηθεί μόλις στο 17,67%. Μέχρι την αναστολή των εργασιών, στις 11 Δεκεμβρίου 2023, είχαν εκτελεστεί εργασίες αξίας περίπου €1,112 εκατ., ενώ είχε ήδη παρέλθει το μεγαλύτερο μέρος του συμβατικού χρόνου.
Νερά που διαβρώνουν τον δρόμο
Προβλήματα εντοπίστηκαν και στη διαχείριση των ομβρίων υδάτων. Η απουσία δικτύου ομβρίων είχε ως αποτέλεσμα τα νερά να καταλήγουν σε περιοχές του Πάρκου και να προκαλούν διαβρώσεις στο υπό κατασκευή οδικό δίκτυο.
Η Ελεγκτική θέτει το ερώτημα γιατί δεν είχε προηγηθεί η απαιτούμενη υδρολογική και υδραυλική μελέτη.
Παράλληλα, αναφέρεται και σε έργα στην οδό Λάρας από τον Δήμο Πέγειας, τα οποία, σύμφωνα με τα ευρήματα, έγιναν χωρίς προηγούμενη εξασφάλιση των απαιτούμενων περιβαλλοντικών εγκρίσεων και χωρίς υδρολογική μελέτη.
Επιπρόσθετα, στον νέο διαγωνισμό που προκήρυξε το Τμήμα Δασών τον Μάρτιο του 2026 περιλήφθηκαν πρόνοιες που δεν συνάδουν με τις Αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου και τους δεσμευτικούς όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής.
Όπως φαίνεται από τα ευρήματα της έρευνας, στον Ακάμα εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη δραστηριότητες και υποδομές που δημιουργούν πρόσθετη πίεση σε μια περιοχή ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά την αντιμετώπιση παράνομων δραστηριοτήτων, ενώ συνδέει την κατάσταση με τις ευρύτερες υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας απέναντι στην ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία.
Επιπλέον, σε σημείωμα του ίδιου του Γενικού Ελεγκτή Ανδρέα Παπαχαραλάμπους επισημαίνεται ότι «οι αρμόδιες Υπηρεσίες οφείλουν να διασφαλίσουν ότι στα επόμενα στάδια δεν θα επαναληφθούν αντίστοιχες αδυναμίες. Οι περιβαλλοντικοί όροι πρέπει να είναι σαφείς και, όπου είναι δυνατό, μετρήσιμοι, να ενσωματώνονται πλήρως στα τελικά σχέδια και να ελέγχονται πριν από την έναρξη των εργασιών. Κάθε ουσιώδης μεταβολή πρέπει να υπόκειται σε τεκμηριωμένο έλεγχο και έγκριση πριν από την εφαρμογή της.»
Και τώρα η ώρα των ευθυνών
Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αποτελεί ουσιαστικά κόλαφο για τα αρμόδια τμήματα.
Καταγράφει αποκλίσεις από περιβαλλοντικούς όρους, παραλείψεις στην εποπτεία, παρεμβάσεις χωρίς τις απαιτούμενες διαδικασίες, περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις που σε κάποιες περιπτώσεις δεν μπορούν πλέον να αποκατασταθούν και ζητήματα που άπτονται της διαχείρισης δημόσιου χρήματος.
Λόγω της σοβαρότητας των ευρημάτων, ζητά πλέον από τον Γενικό Εισαγγελέα να εξετάσει εάν πίσω από αυτά προκύπτουν ποινικές ή άλλες ευθύνες. Και είναι κρίσιμο να διαφανεί στη συνέχεια εάν κάποιοι θα κληθούν να λογοδοτήσουν για όσα η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει στην έκθεσή της.
