Την άμεση προώθηση δύο νομοσχεδίων που αφορούν την ψυχιατρική νοσηλεία και την κοινοτική φροντίδα ψυχικής υγείας ζητά ο Συνήγορος του Ασθενούς, Μάριος Χαραλαμπίδης, τονίζοντας την ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων των ασθενών και ενίσχυσης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην Κύπρο.
Η ψυχική υγεία παραμένει ένα ζήτημα που αφορά όλο και περισσότερους ανθρώπους, αλλά εξακολουθεί να συνοδεύεται από στίγμα και κοινωνικό αποκλεισμό. Στην Κύπρο, τα στοιχεία αναδεικνύουν την ανάγκη για ουσιαστική στήριξη, ενώ ο Συνήγορος του Ασθενούς, Μάριος Χαραλαμπίδης, απευθύνει έκκληση να προχωρήσουν χωρίς καθυστέρηση δύο νομοσχέδια που, όπως επισημαίνει, μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά το πλαίσιο προστασίας της ψυχικής υγείας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, ο κ. Χαραλαμπίδης τονίζει ότι δεν αρκούν οι διακηρύξεις. Απαιτούνται νομοθετικές ρυθμίσεις, υπηρεσίες, πόροι και συγκεκριμένα αποτελέσματα, με την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν ψυχικές δυσκολίες στο επίκεντρο. Σύμφωνα με την έκθεση Country Health Profile 2023 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ, εκτιμάται ότι το 17% του πληθυσμού στην Κύπρο αντιμετώπιζε κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας το 2019, ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, που ανερχόταν στο 16,5%.
Παράλληλα, στοιχεία της Ευρωπαϊκής Έρευνας Υγείας για το 2019 έδειξαν ότι το 5% των ενηλίκων στην Κύπρο ανέφερε κατάθλιψη. Το ποσοστό ήταν υψηλότερο στις γυναίκες, στο 5,8%, σε σύγκριση με 3,4% στους άνδρες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και τα ευρήματα έρευνας του CARDET που παρουσιάστηκε το 2025 για την ψυχική υγεία των νέων στην Κύπρο. Μεταξύ των συμμετεχόντων, το 86% ανέφερε υψηλά επίπεδα άγχους και αβεβαιότητας για το μέλλον, ενώ το 75% δήλωσε ότι βιώνει συνεχή πίεση και άγχος. Την ίδια ώρα, το 60% αισθάνθηκε ότι χρειαζόταν βοήθεια από επαγγελματία ψυχικής υγείας, αλλά μόλις το 43% ανέφερε ότι είχε πράγματι απευθυνθεί σε ειδικό.
Τα ευρήματα αφορούν τους συμμετέχοντες στη συγκεκριμένη έρευνα και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως ποσοστά που αντιπροσωπεύουν το σύνολο των νέων της Κύπρου. Αναδεικνύουν, ωστόσο, το χάσμα που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στην ανάγκη για στήριξη και στην πραγματική πρόσβαση σε αυτήν. Ο Συνήγορος του Ασθενούς αναφέρει ότι η Κυβέρνηση επεξεργάζεται δύο νομοσχέδια τα οποία πρέπει να προχωρήσουν χωρίς καθυστέρηση.
Το πρώτο αφορά την τροποποίηση της νομοθεσίας για την ψυχιατρική νοσηλεία. Μεταξύ άλλων, ρυθμίζει τις περιπτώσεις προαιρετικής νοσηλείας, αλλά και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας άνθρωπος μπορεί να εξεταστεί ή να νοσηλευτεί χωρίς τη συγκατάθεσή του. Προβλέπει, επίσης, τη συμμετοχή επαγγελματιών ψυχικής υγείας στη μεταφορά και υποδοχή ασθενών σε κατάλληλους και ασφαλείς χώρους, την έγκαιρη και ανεξάρτητη επανεξέταση των σχετικών αποφάσεων, καθώς και την πλήρη ενημέρωση των ασθενών για τα δικαιώματα και τη δυνατότητα εκπροσώπησής τους.
Το δεύτερο νομοσχέδιο αφορά την κοινοτική φροντίδα ψυχικής υγείας. Στόχος είναι να θεσμοθετηθεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο υπηρεσιών εκτός νοσηλευτηρίων, με κοινοτικές δομές, ειδικές υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους, αλλά και πρόνοιες για ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες. Η ανάπτυξη τέτοιων υπηρεσιών θεωρείται σημαντική, καθώς η φροντίδα ψυχικής υγείας δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη νοσηλεία. Χρειάζεται συνέχεια, υποστήριξη στην κοινότητα και δυνατότητα πρόσβασης σε κατάλληλες υπηρεσίες, πριν οι δυσκολίες επιδεινωθούν.
Ο Μάριος Χαραλαμπίδης υπογραμμίζει ότι η ψυχική υγεία απαιτεί κοινή δέσμευση, διαρκή διάλογο με τους ανθρώπους που βιώνουν τις δυσκολίες, αποφάσεις, πόρους, αξιολόγηση και μετρήσιμα αποτελέσματα. Την ίδια στιγμή, το στίγμα και ο κοινωνικός αποκλεισμός εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρές προκλήσεις. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να μιλήσουν για όσα βιώνουν ή να ζητήσουν βοήθεια, φοβούμενοι την κριτική και την αντιμετώπιση από το περιβάλλον τους.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας είναι σαφές: η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα. Χρειάζεται έγκαιρη στήριξη, σεβασμός στα δικαιώματα των ασθενών και υπηρεσίες που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Γιατί πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί να χρειάζεται βοήθεια. Και η αναζήτησή της δεν πρέπει να αποτελεί ούτε λόγο ντροπής ούτε μια δύσκολη διαδρομή χωρίς στήριξη.
