ΚΥΠΕ
Σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία αναδεικνύει το περιστατικό στη Λάρνακα, όπου ουσία GBL (γ-βουτυρολακτόνη), που ανιχνεύθηκε μετά από αναλύσεις, σε ψύκτη νερού οδήγησε στον θάνατο 78χρονου άνδρα και στη νοσηλεία άλλων τεσσάρων προσώπων, σύμφωνα με τον Αναπληρωτή Καθηγητή στο Πρόγραμμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Δρ. Χρίστο Πέτρου, ο οποίος δήλωσε στο ΚΥΠΕ πως πρόκειται για ουσία με εξαιρετικά στενό όριο ασφάλειας, ταχεία δράση και δυνητικά θανατηφόρες επιπτώσεις, ιδίως σε ηλικιωμένους.
Όπως εξηγεί στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Δρ. Πέτρου, η GBL είναι βιομηχανικός διαλύτης, που χρησιμοποιείται ευρέως στη χημική βιομηχανία και σε προϊόντα καθαρισμού, απολυμαντικά και αφαιρετικά χρωμάτων, για να σημειώσει ότι μετά την κατάποση, μετατρέπεται πολύ γρήγορα στον οργανισμό σε GHB, ένα ισχυρό κατασταλτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Σημειώνει ότι το GHB χρησιμοποιείται ιατρικά μόνο σε αυστηρά ελεγχόμενες, χαμηλές δόσεις, κυρίως για τη ναρκοληψία, ενώ προσθέτει ότι η έναρξη της δράσης μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε 15 - 20 λεπτά, με τη GBL να χαρακτηρίζεται ως ακόμη ταχύτερης έναρξης από το ίδιο το GHB.
Από «χαλάρωση» σε κώμα και θάνατο
Όπως ανέφερε στο Πρακτορείο ο Δρ. Πέτρου, τα συμπτώματα εξαρτώνται έντονα από τη δόση, τονίζοντας ότι σε χαμηλότερες ποσότητες μπορεί να εμφανιστούν υπνηλία, ναυτία, οπτικές διαταραχές, απώλεια αναστολών και μνήμης.
Ωστόσο, σημειώνει ότι σε υψηλότερες ή τοξικές δόσεις, η εικόνα μπορεί να εξελιχθεί δραματικά, δηλαδή να επιφέρει βαριά καταστολή, ασυνειδησία ή κώμα, σπασμούς, βραδυκαρδία, πτώση της θερμοκρασίας του σώματος, σοβαρή αναπνευστική καταστολή ή ανεπάρκεια, έμετο με κίνδυνο εισρόφησης και σε ακραίες περιπτώσεις, τον θάνατο.
Γιατί είναι πιο επικίνδυνη στους ηλικιωμένους
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πρόγραμμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας ανέφερε, επίσης, ότι η σοβαρότητα των επιπτώσεων αυξάνεται σημαντικά σε ηλικιωμένα άτομα, εξηγώντας ότι η κατασταλτική δράση της GBL/GHB μπορεί να είναι «βαρύτερη» λόγω συννοσηροτήτων, ταυτόχρονης λήψης άλλων φαρμάκων, με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικής κατάρρευσης, γεγονός που μπορεί να εξηγεί την απώλεια του 78χρονου.
Εξαιρετικά μικρό περιθώριο ασφάλειας
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το περιθώριο μεταξύ «δόσης που προκαλεί ήπια δράση» και υπερδοσολογίας είναι εξαιρετικά μικρό.
Σύμφωνα με τον Δρ. Πέτρου, ακόμη και διαφορά μικρότερη από 1mL μπορεί να είναι κρίσιμη.
«Αυτό σημαίνει ότι η τοξικότητα διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο και ότι ακόμη και δόσεις μικρότερες από αυτές που χρησιμοποιούνται ψυχαγωγικά μπορούν να αποδειχθούν μοιραίες», προσθέτει.
Άθελη κατανάλωση: ακόμη μεγαλύτερος κίνδυνος
Σε ερώτηση πώς επηρεάζει η άθελη κατανάλωση την επικινδυνότητα σε σχέση με την εκούσια λήψη, ο Δρ. Πέτρου είπε πως η άθελη κατανάλωση, όπως στην περίπτωση μολυσμένου νερού, «αυξάνει δραματικά την επικινδυνότητα».
«Το άτομο», εξηγεί, «δεν γνωρίζει ότι έχει εκτεθεί, δεν ελέγχει τη δόση ή τον χρόνο λήψης και η αναγνώριση των συμπτωμάτων καθυστερεί, ενώ η εξέλιξη μπορεί να είναι ραγδαία».
Σημειώνει ακόμη πως και συνεχής κατανάλωση μικρών ποσοτήτων μέσα στη μέρα μπορεί να οδηγήσει σε οξεία δηλητηρίαση, καθώς μια πολύ μικρή αύξηση της δόσης, αρκεί για να μετατρέψει μια ήπια εικόνα σε βαριά καταστολή.
Δύσκολη ανίχνευση
Απαντώντας σε άλλη ερώτηση, ανέφερε πως η GBL δεν ανιχνεύεται πάντα στους συνήθεις τοξικολογικούς ελέγχους, καθώς μεταβολίζεται και απομακρύνεται γρήγορα από τον οργανισμό, γεγονός που απαιτεί στοχευμένες αναλύσεις.
Αντίθετα, πρόσθεσε, η ανίχνευσή της στο νερό είναι εφικτή για ένα επαρκώς εξοπλισμένο εργαστήριο.
Ερωτηθείς πόσο αξιόπιστα θεωρούνται τα αποτελέσματα του Κρατικού Χημείου, ο κ. Πέτρου απάντησε πως «απόλυτα αξιόπιστα», καθώς διαθέτει το κατάλληλο προσωπικό και τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Χωρίς αντίδοτο, μόνο υποστηρικτική θεραπεία
Επιπροσθέτως, ο Καθηγητής Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας ανέφερε στο ΚΥΠΕ πως δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για υπερδοσολογία GHB/GBL, σημειώνοντας ότι η θεραπεία είναι κυρίως υποστηρικτική, με έμφαση στη διασφάλιση του αεραγωγού, της αναπνοής και στην πρόληψη εισρόφησης.
Όπως εξηγεί «η έγκαιρη αναγνώριση και η άμεση κλήση βοήθειας είναι καθοριστικές για την έκβαση των ασθενών».
Τι διδάσκει το περιστατικό
Σύμφωνα με τον κ. Πέτρου, το τραγικό συμβάν αναδεικνύει την ανάγκη για ενισχυμένα μέτρα ασφάλειας σε κοινόχρηστους ψύκτες νερού και για ύπαρξη πρωτοκόλλων πρόληψης και διαχείρισης περιστατικών, ειδικά για ουσίες με τόσο στενό όριο ασφάλειας και δυσκολία ανίχνευσης στη ρουτίνα.
Όπως υπογραμμίζει, σε περιστατικά ακούσιας δηλητηρίασης από ποτά -ιδίως σε ουσίες που συνδέονται διεθνώς με club drugs, drink spiking και σεξουαλική κακοποίηση- είναι κρίσιμο, όπου είναι δυνατόν, ο ασθενής να συνοδεύεται και από το υπόλειμμα του ποτού που κατανάλωσε.
Τέλος, αναφερόμενος στα χαρακτηριστικά της GBL, είπε πως είναι συνήθως άχρωμη, διαυγής, σχεδόν άγευστη και δύσκολα αντιληπτή, χαρακτηριστικά που την καθιστούν ιδιαίτερα επικίνδυνη.
