Η ανάγκη εξεύρεσης λύσης για ανήλικα παιδιά που παραμένουν χωρίς ρυθμισμένο καθεστώς διαμονής στην Κύπρο, λόγω αδυναμίας εξασφάλισης των απαραίτητων ταξιδιωτικών εγγράφων, αναδεικνύεται σε έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρώπινων Δικαιωμάτων Μαρίας Στυλιανού-Λοττίδη.
Η έκθεση προέκυψε μετά από παράπονο που υποβλήθηκε στο Γραφείο της Επιτρόπου από εκπρόσωπο του οργανισμού «Democratic Embassy of Belarus in Cyprus» και αφορά περιπτώσεις ανήλικων Λευκορώσων που γεννήθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά δεν μπορούν να εξασφαλίσουν άδεια παραμονής.
Όπως αναφέρεται, για την έκδοση διαβατηρίου από τη Λευκορωσία απαιτείται η φυσική παρουσία των παιδιών στη χώρα, κάτι που σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι εφικτό λόγω της πολιτικής κατάστασης που επικρατεί εκεί. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά δεν μπορούν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία για άδεια διαμονής, παρόλο που οι γονείς τους διαμένουν νόμιμα στην Κύπρο.
Η Επίτροπος σημειώνει ότι η κατάσταση αυτή δημιουργεί παρατεταμένη διοικητική και νομική αβεβαιότητα για τα παιδιά, η οποία μπορεί να επηρεάσει την πρόσβασή τους σε βασικά δικαιώματα και υπηρεσίες.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι το Τμήμα Μετανάστευσης αναγνωρίζει πως οι λευκορωσικές προξενικές αρχές στο εξωτερικό δεν εκδίδουν ή ανανεώνουν πλέον διαβατήρια και ότι απαιτείται μετάβαση στη Λευκορωσία για τη διαδικασία αυτή. Ωστόσο, η κυπριακή νομοθεσία προβλέπει την κατοχή έγκυρου ταξιδιωτικού εγγράφου για την έκδοση ή ανανέωση άδειας διαμονής.
Η Επίτροπος τονίζει ότι, παρόλο που η απαίτηση αυτή προβλέπεται από τη νομοθεσία, οι εξαιρετικές περιπτώσεις όπου η συμμόρφωση είναι αντικειμενικά αδύνατη, ιδιαίτερα όταν αφορούν ανήλικα παιδιά, απαιτούν διαφορετική προσέγγιση.
Υπογραμμίζει παράλληλα ότι το κράτος οφείλει να λαμβάνει πρωτίστως υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, όπως προβλέπεται από διεθνείς συμβάσεις και τη σχετική ευρωπαϊκή νομολογία.
Σύμφωνα με την έκθεση, η παρατεταμένη εκκρεμότητα ως προς το καθεστώς διαμονής των παιδιών μπορεί να οδηγήσει σε «διοικητική αορατότητα» και παρατεταμένη νομική αβεβαιότητα, γεγονός που δεν συνάδει με την υποχρέωση προστασίας των δικαιωμάτων τους.
Η Επίτροπος εισηγείται όπως το Τμήμα Μετανάστευσης και το Υφυπουργείο Μετανάστευσης εξετάσουν ειδικές λύσεις, όπως η αποδοχή εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων ταυτότητας και υπηκοότητας, η δημιουργία ειδικής διαδικασίας για παιδιά που γεννήθηκαν στην Κύπρο, καθώς και η δυνατότητα προσωρινού καθεστώτος νόμιμης διαμονής μέχρι την οριστική επίλυση του ζητήματος.
Παράλληλα, ζητεί να διασφαλιστεί ότι η εκκρεμότητα στο μεταναστευτικό καθεστώς δεν θα στερεί από τα παιδιά βασικά δικαιώματα, όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη.
Η έκθεση έχει διαβιβαστεί στη Διευθύντρια του Τμήματος Μετανάστευσης και στον Υφυπουργό Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας για αξιολόγηση των εισηγήσεων, με γνώμονα το συμφέρον των επηρεαζόμενων παιδιών.
Όπως αναφέρει η Επίτροπος στις διαπιστώσεις και στα συμπεράσματά της:
«* Από τη μέχρι σήμερα διερεύνηση του παραπόνου προκύπτει η μη δυνατότητα διευθέτησης άδειας παραμονής ανήλικων Λευκορώσων υπηκόων που γεννήθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία.
*Παρότι η απαίτηση κατοχής έγκυρου διαβατηρίου προβλέπεται ρητά στον περί Αλλοδαπών και Μεταναστεύσεως Νόμο, η υπό εξέταση περίπτωση αναδεικνύει την ανάγκη αξιολόγησης του τρόπου εφαρμογής της εν λόγω προϋπόθεσης σε εξαιρετικές 6 περιστάσεις, όπου η συμμόρφωση καθίσταται αντικειμενικά αδύνατη, ιδίως όταν επηρεάζονται ανήλικα παιδιά στα πλαίσια του ανθρωπιστικού δικαίου.
*Ιδιαίτερα προβληματική εμφανίζεται η περίπτωση των ανήλικων παιδιών που γεννήθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία και τα οποία, παρά τη νόμιμη διαμονή των γονέων τους, αδυνατούν να αποκτήσουν οποιοδήποτε καθεστώς διαμονής λόγω αντικειμενικής αδυναμίας εξασφάλισης διαβατηρίου.
*Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να οδηγήσει τα παιδιά σε καθεστώς διοικητικής αορατότητας και παρατεταμένης νομικής αβεβαιότητας, ασύμβατο με την υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.
*Κρίνεται, συνεπώς, επιτακτική η ανάγκη προστασίας των επηρεαζόμενων προσώπων και εξεύρεσης διοικητικής λύσης για τη ρύθμιση του καθεστώτος διαμονής των ανήλικων παιδιών, ώστε να αποφεύγονται καταστάσεις παρατεταμένης ανασφάλειας.
*Επιπρόσθετα, δεν παραγνωρίζω τη θέση του ΤΜ ότι πρόσωπα τα οποία επικαλούνται κίνδυνο δίωξης στη χώρα καταγωγής τους δύνανται να υποβάλουν αίτηση για διεθνή προστασία, ακόμη και χωρίς κατοχή έγκυρου ταξιδιωτικού εγγράφου ή οποία όμως δύναται να οδηγήσει σε παραδοξότητα της οικογενειακής συνοχής και διαφορετικού καθεστώτος στα μέλη της οικογένειας».
Ακολούθως, η Επίτροπος προβαίνει και στις ακόλουθες εισηγήσεις:
«*Υπό το φως των πιο πάνω, κρίνεται σκόπιμο τόσο το Τμήμα Μετανάστευσης όσο και γενικότερα το Υφυπουργείο Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας να εξετάσει τη δυνατότητα υιοθέτησης διοικητικής πρακτικής που να επιτρέπει την ουσιαστική εξέταση αιτήσεων ανανέωσης ή διευθέτησης άδειας παραμονής ανηλίκων στις περιπτώσεις όπου η ανανέωση ή/και προσκόμιση ταξιδιωτικών εγγράφων δεν είναι αντικειμενικά εφικτή.
*Συγκεκριμένα, θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα εξεύρεσης ειδικής διαδικασίας για τη ρύθμιση του καθεστώτος διαμονής ανήλικων παιδιών που γεννήθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία και των οποίων η υπηκοότητα ή η δυνατότητα εξασφάλισης ταξιδιωτικών 7 εγγράφων δεν μπορεί πρακτικά να επιβεβαιωθεί άμεσα, ώστε να αποφεύγεται η περιέλευσή τους σε καθεστώς παρατεταμένης νομικής αβεβαιότητας.
*Για τη διευθέτηση του καθεστώτος διαμονής των εν λόγω ανήλικων παιδιών, κρίνεται επιτακτική, υπό το φως της αρχής του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, η εξέταση του ενδεχομένου αποδοχής εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων ταυτότητας και υπηκοότητας, όπως πιστοποιητικά γέννησης που εκδίδονται από την Κυπριακή Δημοκρατία, ληγμένα διαβατήρια γονέων ή άλλα επίσημα έγγραφα.
*Θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί η υιοθέτηση μεταβατικού διοικητικού μηχανισμού, μέσω του οποίου να παραχωρείται προσωρινή βεβαίωση νόμιμης διαμονής ή προσωρινό καθεστώς διαμονής στους ανήλικους , μέχρι την οριστική διευθέτηση του ζητήματος των ταξιδιωτικών εγγράφων ή της επιβεβαίωσης της υπηκοότητάς τους.
*Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι η εκκρεμότητα του μεταναστευτικού καθεστώτος των ανήλικων παιδιών δεν επηρεάζει δυσμενώς την πρόσβασή τους σε θεμελιώδη δικαιώματα, περιλαμβανομένων της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης και άλλων βασικών υπηρεσιών προστασίας.
*Ως εκ των ανωτέρω, διαβιβάζω τα ευρήματα της έρευνάς μου στον τόσο στην Διευθύντρια Τμήματος Μετανάστευσης όσο και στον Υφυπουργό Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, με την εισήγηση όπως ληφθούν σοβαρά υπόψη, με γνώμονα πάντοτε το βέλτιστο συμφέρον των εμπλεκόμενων παιδιών, και όπως προβεί στις κατάλληλες ενέργειες, με σχετική ενημέρωση του Γραφείου μου».
