ΚΥΠΕ
Απαιτείται πολιτική απόφαση για εκ βάθρου ανασυγκρότηση του Τμήματος Φυλακών, αναφέρει ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, σημειώνοντας πολλά κενά και αδυναμίες κυρίως σε σχέση με τον υπερπληθυσμό, τη διαχείριση κρίσιμων περιστατικών, και την ασφάλεια των υποδομών, στη διαχείριση προσωπικού ενώ υπάρχουν ενδείξεις για αδικαιολόγητες απουσίες προσωπικού.
Στον προλογισμό του στην Ειδική Έκθεση με θέμα «Έλεγχος Τμήματος Φυλακών» που ετοιμάστηκε από την Ελεγκτική Υπηρεσία, ο κ. Παπακωνσταντίνου, αναφέρει ότι "ο κανονιστικός έλεγχος της Υπηρεσίας μας στο Τμήμα Φυλακών για τα έτη 2024-2025 αναδεικνύει μία εικόνα πίεσης, οργανωτικών κενών και αδυναμιών ελέγχου που δεν μπορεί να θεωρείται λειτουργική κανονικότητα".
Επισημαίνει ότι για το θέμα των συνθηκών κράτησης εντός του Τμήματος βρίσκεται σε εξέλιξη άλλος έλεγχος από την Υπηρεσία.
Υπερπληθυσμός
Αναφερόμενος στο πρόβλημα του υπερπληθυσμού, τόνισε ότι αυτό επιδεινώνεται, "καθώς ο αριθμός των κρατουμένων αυξάνεται χωρίς ουσιαστική ενίσχυση της χωρητικότητας, ενώ η υποτροπή σημαντικού ποσοστού αποφυλακισθέντων (15%-20%) τροφοδοτεί εκ νέου το σύστημα".
Την ίδια στιγμή, σημειώνει, "εργαλεία που θα μπορούσαν να αποσυμφορήσουν τις Φυλακές αξιοποιούνται ανεπαρκώς. Ο κατ’ οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση παραμένει περιορισμένος, αφού οι διαθέσιμες συσκευές είναι λίγες και μέρος τους δεν είναι λειτουργικό ή δεσμεύεται για άλλες ανάγκες".
Κενά διαχείρισης κρίσιμων περιστατικών
Στο επιχειρησιακό σκέλος, ο ΓΕ σημειώνει "απουσία ολοκληρωμένων πρωτοκόλλων για κρίσιμα περιστατικά και η μη πλήρης εφαρμογή υφιστάμενων διαδικασιών αυξάνουν τον κίνδυνο αστοχιών".
Η εικόνα, προσθέτει, επιβαρύνεται από την "προβληματική σύνθεση των αντιοχλαγωγικών ομάδων, με ελλείψεις σε προσωπικό, σχέδιο δράσης και ασκήσεις ετοιμότητας".
Αδυναμίες στη διαχείριση προσωπικού
Ο Γενικός Ελεγκτής αναφέρει ότι διαπιστώνονται αδυναμίες στην καταγραφή παρουσίας και σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ συστημάτων, που δυσχεραίνουν την επαλήθευση του χρόνου εργασίας.
"Οι ελλείψεις τεκμηρίωσης υπερωριών και επιδομάτων αυξάνουν τον κίνδυνο λανθασμένων πληρωμών, ενώ καταγράφονται περιπτώσεις υπερβάσεων ωραρίου και ανεπαρκούς ελέγχου, με άμεσες επιπτώσεις στην πειθαρχία, τη δικαιοσύνη μεταξύ προσωπικού και τη δημοσιονομική διαφάνεια" συνεχίζει.
Ενδείξεις για αδικαιολόγητες απουσίες
Στο πεδίο των αναρρωτικών αδειών, ο Γενικός Ελεγκτής σημειώνει πως τα δεδομένα δείχνουν επαναλαμβανόμενες υπερβάσεις του ανώτατου ετήσιου ορίου άδειας ασθενείας των 42 ημερών από σημαντικό αριθμό προσωπικού, με ενδείξεις ασυνέπειας μεταξύ ιατρικών πιστοποιητικών και καταχωρίσεων στο σύστημα του ΓεΣΥ, καθώς και καθυστερήσεις σε παραπομπές και απαντήσεις Ιατροσυμβουλίων, κατάσταση που υπονομεύει τη στελέχωση και επιβαρύνει την επιχειρησιακή επάρκεια.
"Από τα ευρήματα του ελέγχου προκύπτουν σοβαρές υπόνοιες σύμπραξης μεταξύ ιατρών και δεσμοφυλάκων, με σκοπό τη δημιουργία και κατάθεση ψευδών παραστάσεων και, κατ’ επέκταση, την εξαπάτηση του κράτους. Η Υπηρεσία μας προτίθεται να παραπέμψει το ζήτημα στα αρμόδια όργανα για περαιτέρω διερεύνηση" τονίζει.
Αδυναμίες και κενά ασφάλειας υποδομών
Εντοπίζονται ακόμη αδυναμίες στη διαχείριση αποθεμάτων και υποδομών, καθώς και κενά ασφάλειας, ενώ παραμένουν σοβαρές ελλείψεις σε θέματα πυρασφάλειας, με κινδύνους ιδιαίτερα σε σενάρια ανάγκης άμεσης εκκένωσης, αναφέρει ο ΓΕ.
Την ίδια ώρα, σημειώνει, το ενεργειακό κόστος παραμένει πολύ υψηλό, ελλείψει καλού ενεργειακού σχεδιασμού.
Ανάγκη πλήρους ανασυγκρότησης
"Η συνολική εικόνα είναι σαφής: τα ζητήματα δεν είναι αποσπασματικά, αλλά συστημικά. Απαιτείται πολιτική απόφαση για εκ βάθρου ανασυγκρότηση του Τμήματος Φυλακών, με ενίσχυση της λογοδοσίας, εκσυγχρονισμό διαδικασιών, ψηφιοποίηση ελέγχων και αποτελεσματική εποπτεία" καταλήγει ο κ. Παπακωνσταντίνου.
Η Εκθεση
Στα κυριότερα ευρήματα της Εκθεσης σημειώνεται ότι παρόλο που η χωρητικότητα των Φυλακών δεν αυξήθηκε ουσιαστικά, ο αριθμός των κρατουμένων παρουσιάζει σημαντική αύξηση μετά το 2020, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται το πρόβλημα υπερπληθυσμού.
"Το πρόβλημα επιδεινώνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό των αποφυλακισθέντων, που κυμαίνεται μεταξύ 15%-20%, υποτροπιάζουν, με αποτέλεσμα να επανεισέρχονται στην Φυλακή".
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με επιστολή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, μετά από τακτές επιθεωρήσεις των εγκαταστάσεων του ΤΦ, εξακολουθούν να παρατηρούνται αδυναμίες σε θέματα πυρασφάλειας σε χώρους και εγκαταστάσεις π.χ. δυσανάλογος αριθμός εξόδων διαφυγής σε σχέση με τον αριθμό των κρατουμένων, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους, ιδιαίτερα σε περίπτωση που προκύψει ανάγκη για άμεση εκκένωση των Φυλακών.
Σε σχέση με την έκτιση μέρους της ποινής κατ'οίκον, η Εκθεση αναφέρει ότι παρά τα θετικά στοιχεία που παρέχει η δυνατότητα έκτισης μέρους της ποινής με κατ’ οίκον περιορισμό, ο αριθμός των κρατουμένων που εντάσσονται στο εν λόγω μέτρο παραμένει περιορισμένος, αφού το ΤΦ διαθέτει μόλις 40 ηλεκτρονικές συσκευές παρακολούθησης για την εφαρμογή του.
Από αυτές, προστίθεται, χρησιμοποιούνται μόνο οι 20, αφού οι υπόλοιπες είτε είναι ελαττωματικές, είτε καλύπτουν ανάγκες παρακολούθησης κρατουμένων που βρίσκονται σε άδεια ή σε συνοδεία εκτός Φυλακών.
"Θεωρούμε ότι η αξιολόγηση της επέκτασης του μέτρου θα συνέτεινε θετικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος του υπερπληθυσμού των Φυλακών" τονίζει η Εκθεση.
Επιπρόσθετα, αναφέρει ότι διαπιστώθηκε ότι, πέραν του πρωτοκόλλου που αφορά στις διαδικασίες Μεταφοράς Κρατουμένων Εκτός Φυλακής δεν έχουν ετοιμαστεί πρωτόκολλα ενεργειών για διοικητικά θέματα (όπως σίτιση κρατουμένων, εξειδικευμένες πρόνοιες βάσει των δεδομένων που ισχύουν για το προσωπικό των Φυλακών σε σχέση με την παρακολούθηση του ωραρίου απασχόλησης και τη λήψη αδειών), αλλά ούτε για επιχειρησιακά θέματα, ιδιαίτερα σε σχέση με την αντιμετώπιση κρίσιμων περιστατικών (όπως αποδράσεις, βιαιοπραγίες, ανταρσίες), "γεγονός που δημιουργεί προβλήματα στην ομαλή λειτουργία του Τμήματος και ενέχει σοβαρούς κινδύνους μη έγκαιρης και αποτελεσματικής αντιμετώπισής τους καθώς και θέτει υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια των κρατουμένων".
Επισημαίνει ακόμη η Εκθεση ότι η μη πλήρης εφαρμογή του νέου πρωτοκόλλου σε σχέση με τις διαδικασίες της Μεταφοράς Κρατουμένων Εκτός Φυλακής με τη μη συμπλήρωση όλων των σχετικών εντύπων, μειώνει την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών και ελέγχων που έχουν θεσπιστεί τα τελευταία χρόνια με σκοπό τη βελτίωση των διαδικασιών.
Σε σχέση με τη σύσταση των αντιοχλαγωγικών ομάδων, η Έκθεση της ΕΥ επισημαίνει ότι δεν έχει αναθεωρηθεί για σειρά ετών, με αποτέλεσμα στους σχετικούς καταλόγους να περιλαμβάνονται άτομα που έχουν αποχωρήσει ή μετατεθεί.
"Διαπιστώθηκε ότι, για τυχόν κινητοποίηση κατά το απόγευμα της ημέρας του ελέγχου μας ήταν άμεσα διαθέσιμοι μόλις τέσσερεις δεσμοφύλακες, ενώ για κινητοποίηση μετά τα μεσάνυχτα μόλις ένας, γεγονός που υποδεικνύει σοβαρή επιχειρησιακή αδυναμία".
Η Έκθεση συμπεραίνει ακόμη ότι δεν υπάρχει πλάνο δράσης για τις αντιοχλαγωγικές ομάδες, στο οποίο να καθορίζονται οι διαδικασίες κινητοποίησης, τα σημεία συγκέντρωσης, οι χρόνοι ανταπόκρισης, οι ρόλοι και οι ευθύνες των μελών.
Επιπλέον, αναφέρει, από τη συγκρότησή τους μέχρι σήμερα, δεν έχουν διενεργηθεί ασκήσεις ετοιμότητας ή αξιολόγησης της επιχειρησιακής ανταπόκρισης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει σαφής εικόνα του επιπέδου ετοιμότητας και της δυνατότητας άμεσης κινητοποίησης των ομάδων.
Παράλληλα, σημειώνει πως η αποθήκη αντιοχλαγωγικού εξοπλισμού είναι υπερφορτωμένη, καθιστώντας δύσκολο τον άμεσο εντοπισμό του ατομικού εξοπλισμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, γεγονός που μειώνει την ταχύτητα αντίδρασης.
Σε άλλα συμπεράσματα, η Έκθεση αναφέρεται στην ενέργεια και σημειώνει ότι παρά το ότι, από τη λειτουργία των Φυλακών προκύπτει σημαντικός όγκος ανακυκλώσιμων ειδών συσκευασίας, δεν εφαρμόζεται σύστημα συλλογής και μεταφοράς για ανακύκλωση, ενώ το κόστος ενέργειας, τόσο ηλεκτρικής για τις ανάγκες των Φυλακών, όσο και πετρελαίου θέρμανσης για τη λειτουργία των καυστήρων για σκοπούς θέρμανσης/ψύξης των Πτερύγων των Φυλακών και για την παραγωγή ζεστού νερού χρήσης από τους κρατουμένους, που για το 2024 ανήλθε σε €1,2εκ., "θα μπορούσε να περιοριστεί, τόσο με την εγκατάσταση περισσότερων ηλιακών πλαισίων, όσο και φωτοβολταϊκών συστημάτων".
Σημειώνεται ότι, παρόλες τις μέχρι τώρα ενέργειες του ΤΦ, η πρακτική θέρμανσης του νερού με τη χρήση αντλιών πετρελαίου συνεχίζεται και τους καλοκαιρινούς μήνες, αφού τα υφιστάμενα ηλιακά πλαίσια δεν επαρκούν για την κάλυψη των σχετικών αναγκών.
Τέλος, σε σχέση με την θανατική ποινή, η Έκθεση αναφέρει ότι παρόλο ότι η θανατική ποινή στην Κύπρο καταργήθηκε με την τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα το 1983 και την κύρωση του 13ου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Θεμελιωδών Ελευθεριών το 2003, οι περί Φυλακών (Γενικοί) Κανονισμοί του 1997, εξακολουθούν να περιλαμβάνουν πρόνοιες που αφορούν σε θανατοποινίτες.
