Ανδρέας Βιολάρης
Ένας κύκλος δέκα χρόνια κλείνει και επίσημα σήμερα, με την 593η και τελευταία παρουσία του Πεπ Γκουαρδιόλα στον πάγκο της Μάντσεστερ Σίτι. Αποχωρεί αφήνοντας πίσω του, όχι απλώς μια επιτυχημένη εποχή, αλλά μια ποδοσφαιρική κληρονομιά που δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με οτιδήποτε άλλο στη σύγχρονη Premier League.
Το 2016 η Σίτι ήταν ήδη πρωταγωνίστρια, είχε οικονομική ισχύ και μετρούσε δύο κατακτήσεις πρωταθλημάτων (2012, 2014) υπό το νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Αυτό που της έλειπε ήταν η ταυτότητα. Εκείνο το… κάτι που θα την εκτόξευε. Ο Καταλάνος δεν πήγε στο Μάντσεστερ μόνο για να κερδίσει τίτλους, αλλά για να δημιουργήσει μια αυτοκρατορία. Και δέκα χρόνια αργότερα, δύσκολα μπορεί κανείς να αμφισβητήσει ότι τα κατάφερε με τον πιο εμφατικό τρόπο.
Αποτυχία: θεμέλιο αυτοκρατορίας!
Τα πράγματα στο ξεκίνημα της διαδρομής δεν ήταν ρόδινα. Η πρώτη του σεζόν (2016-17) ήταν και η χειρότερη της καριέρας του. Η Σίτι έμοιαζε να μην έχει προσωπικότητα ως σύνολο, ήταν ευάλωτη, ανήμπορη να κυριαρχήσει και με παίκτες που έδειχναν ανίκανοι να ανταποκριθούν στις πολύ υψηλές απαιτήσεις του προπονητή τους. Τότε έκανε την εμφάνισή τους κάποια ειρωνικά και πικρόχολα σχόλια. Μία προσπάθεια αποδόμηση του Γκουαρδιόλα. «Το ποδόσφαιρο στην Αγγλία είναι πολύ γρήγορο και πολύ πιο άμεσο για τη φιλοσοφία και τις ποδοσφαιρικές αρχές του Πεπ», υποστήριζαν κάποιοι πρώην ποδοσφαιριστές και τηλεοπτικοί σχολιαστές.
Η παταγώδης αποτυχία της πρώτης χρονιάς αποδείχθηκε η αρχή για κάτι ανεπανάληπτο. Ήταν το θεμέλιο για να χτιστεί μία από τις πιο κυριαρχικές αυτοκρατορίες που έχει γνωρίσει ποτέ το αγγλικό ποδόσφαιρο. Ο Γκουαρδιόλα δεν ήθελε μόνο να κερδίζει ή να κατακτά απλώς τίτλους. Ήθελε να αφήσει και εκεί το αποτύπωμά του, γράφοντας ξανά τα «όρια» της Premier League. Δημιούργησε νέο ταβάνι. Κατέκτησε πρωτάθλημα με 100 βαθμούς. Με ρεκόρ σκοραρίσματος. Συνδύαζε ταχύτητα, ακρίβεια, ασφυκτικό pressing και οργάνωση που όμοιά της δεν είχε ξαναδεί το αγγλικό κοινό.
Οι καινοτομίες και οι επιρροές
Ο Γκουαρδιόλα δεν επαναπαυόταν ποτέ στις επιτυχίες. Ήθελε πάντα να αλλάζει, να βελτιώνεται και μαζί να εξελίσσει το παιχνίδι. Παρουσίασε καινοτόμες ιδέες, τακτικές επαναπροσδιόρισε τη σημασία της κατοχής της μπάλας, των αποστάσεων, της πίεσης, της κυκλοφορίας, ακόμη και των ίδιων των θέσεων μέσα στο γήπεδο. Οι «inverted full-backs», η ταυτόχρονη χρησιμοποίηση τεσσάρων κεντρικών αμυντικών, η ιδέα του στόπερ που παίζει σαν μέσος ήταν μερικές αυτές.
Η τρανή απόδειξη της επιρροής του δεν βρίσκεται μόνο πίσω από τα δικά του κατορθώματα, αλλά και στις επιτυχίες των αντιπάλων του: η Λίβερπουλ του Κλοπ και η Άρσεναλ του Αρτέτα είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ομάδες και προπονητές αναγκάστηκαν να βελτιωθούν και να ξεπεράσουν τα όριά τους για να ανταγωνιστούν την Σίτι του Πεπ. Και τελικά να την κερδίσουν.
Οι επόμενες γενιές προπονητών εμπνεύστηκαν από τον Καταλανό και υιοθέτησαν στοιχεία της ποδοσφαιρικής του φιλοσοφίας. Πριν από εκείνον, ελάχιστες ομάδες επιχειρούσαν να «χτίσουν» επιθέσεις από την άμυνα κάτω από πίεση. Σήμερα ακόμη και ομάδες μικρών κατηγοριών – επαγγελματικές και μη - προσπαθούν να εφαρμόσουν αρχές positional play, pressing και build-up από τον τερματοφύλακα!
Δεν ήταν ποτέ «ουδέτερος»
Ως προσωπικότητα, ο Πεπ Γκουαρδιόλα δεν υπήρξε ποτέ «ουδέτερος». Δεν περνά ποτέ απαρατήρητος. Είναι ένας άνθρωπος με έντονη προσωπικότητα, ισχυρές πεποιθήσεις, απόψεις και απόλυτη πίστη στις ιδέες του. Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι του ποδοσφαίρου αποφεύγουν τις δημόσιες τοποθετήσεις για κοινωνικά ή πολιτικά ζητήματα, εκείνος δεν διστάζει να μιλά ανοιχτά. Από την Καταλονία μέχρι την Παλαιστίνη, ανθρωπιστικά ζητήματα, δεν δίστασε ποτέ να πάρει θέση, ακόμη κι αν γνώριζε πως αυτό θα δημιουργούσε αντιδράσεις και εχθρούς. Αυτό τον έκανε ακόμη πιο ιδιαίτερο κι όχι απαραίτητα πιο αγαπητό.
Η σύγκριση με Σερ Άλεξ και η επόμενη μέρα
Η σύγκριση με τον Σερ Άλεξ Φέργκιουσον ήταν αναπόφευκτη. Ο Σκοτσέζος υπήρξε ο απόλυτος κυρίαρχος της Premier League για δύο δεκαετίες, δημιουργώντας μια αυτοκρατορία η οποία στηρίχθηκε στη διαχείριση προσωπικοτήτων, την ψυχολογία και τη διαρκή ανανέωση έμψυχου δυναμικού. Ο Πεπ μπορεί να χαρακτηριστεί ο απόλυτος προπονητής της σύγχρονης εποχής, ο διάδοχος του Φέργκιουσον, με τη διαφορά ότι η δική κυριαρχία του στηρίχθηκε περισσότερο στην τακτική του ιδιοφυία και λιγότερο στο management.
Αποχωρώντας από την Μαν. Γιουνάιτεντ ο «Φέργκι» άφησε πίσω του ένα τεράστιο κενό. Κενό που εδώ και 13 χρόνια δεν έχει καλυφθεί. Θα συμβεί το ίδιο και στη Σίτι; Ίσως όχι στον ίδιο βαθμό, αφού o Καταλανός (σε αντίθεση με τον «Φέργκι») αφήνει πίσω του ένα πολύ καλά οργανωμένο οργανισμό και ένα ρόστερ με ποιότητα και βάθος. Ωστόσο, η ιστορία μας έχει διδάξει πως τέτοιες προσωπικότητες είναι συνήθως δυσαναπλήρωτες. Ταυτόχρονα όμως, η αποχώρηση Πεπ δημιουργεί μια εποχή που πολλοί ελπίζουν ότι θα είναι πολύ διαφορετική. Αφήνει πίσω του ένα παράθυρο… ελπίδας για πολλές ομάδες και προπονητές, που για χρόνια ήταν στην σκιά του συλλόγου του Μάντσεστερ.
Είτε τον θαυμάζεις είτε τον αμφισβητείς, ένα είναι το βέβαιο: ο Γκουαρδιόλα άφησε πίσω του μία τεράστια παρακαταθήκη. Όπως άφησε το στίγμα του σε μια ολόκληρη ποδοσφαιρική γενιά, εμπνέοντας ταυτόχρονα τις επόμενες γενιές προπονητών. Αγαπήσαμε τον Πεπ γιατί δεν συμβιβάστηκε ποτέ με το «καλό», ούτε απλώς στο να κερδίζει. Ήθελε να κερδίζει με στυλ. Με το δικό του τρόπο. Ήθελε να αλλάζει το παιχνίδι. Να το εξελίσσει. Για όλα αυτά κι άλλα πολλά, το ποδόσφαιρο και το φίλαθλο κοινό τού χρωστάμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ».
